Doanh nghiệp Việt thấp thỏm trước động thái điều tra gỗ nội thất của Mỹ

Mỹ đẩy nhanh điều tra gỗ nội thất

Từ ngày 10/3, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã khởi động cuộc điều tra theo Mục 232 của Luật An ninh Quốc gia. Cuộc điều tra sẽ là cơ sở pháp lý để ông Trump áp thuế lên các mặt hàng đồ gỗ nội thất nhập khẩu nếu việc nhập khẩu bị cho là đe dọa đến an ninh quốc gia.

Lý do được Tổng thống Trump đưa ra là quân đội Mỹ sử dụng nhiều loại gỗ, nên việc gia tăng nhập khẩu gỗ - từ gỗ tròn, gỗ xẻ đến các sản phẩm phái sinh như giấy, đồ nội thất và tủ gỗ - có thể đe dọa an ninh quốc gia.

Theo luật, cuộc điều tra này thường kéo dài 9 tháng, song mới đây, trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ thúc đẩy nhanh cuộc điều tra và kết thúc trong vòng 50 ngày tới.

“Đồ nội thất từ các quốc gia khác nhập vào Mỹ sẽ bị đánh thuế ở mức chưa xác định" - ông Trump nhấn mạnh và cho biết mục tiêu của chính sách là đưa ngành sản xuất nội thất quay trở lại những bang từng là “thủ phủ” ngành này như Bắc Carolina, Nam Carolina hay Michigan.

Thực tế cho thấy, ngành sản xuất đồ gỗ nội thất tại Mỹ đã suy giảm mạnh trong nhiều thập niên. Từ mức 1,2 triệu lao động năm 1979, 681.000 lao động năm 2000, con số này hiện chỉ còn khoảng 340.000 người. Trong khi đó, nhập khẩu nội thất ngày càng tăng, đạt 25,5 tỷ USD trong năm 2024, tăng 7% so với năm trước, trong đó 60% đến từ Việt Nam và Trung Quốc.

Tuy nhiên, động thái của chính quyền Trump cũng vấp phải nhiều phản đối từ chính các doanh nghiệp Mỹ.

Liên minh Nội thất Gia đình Mỹ (AHFA) - đại diện cho cả nhà sản xuất lẫn nhà nhập khẩu - từng gửi văn bản lên Bộ Thương mại phản đối hành động trên của chính quyền Trump. Theo AHFA, việc gắn nhập khẩu nội thất với an ninh quốc gia là thiếu cơ sở pháp lý, và thuế quan không thể phục hồi ngành sản xuất như trước đây. Trái lại, thuế mới sẽ khiến chi phí tăng cao, tác động tiêu cực tới cả doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Dữ liệu của Bộ Thương mại Mỹ cũng cho thấy tác động đã bắt đầu xuất hiện: Giá đồ nội thất gia đình tại Mỹ trong tháng 7 tăng 0,7% so với tháng trước, dù lạm phát chung hạ nhiệt nhờ giá xăng giảm.

Nguy cơ tác động đến Việt Nam

Với Việt Nam - quốc gia xuất khẩu nội thất phần lớn đồ gỗ và các sản phầm từ gỗ vào Mỹ - cuộc điều tra trên có thể dẫn đến tác động lớn. Mỹ hiện là thị trường tiêu thụ lớn nhất của ngành gỗ Việt Nam, chiếm khoảng 56% tổng kim ngạch.

Trong 7 tháng đầu năm nay, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đạt 9,7 tỉ USD, tăng 8,3% so với cùng kỳ 2024. Riêng xuất khẩu sang Mỹ đạt 5,6 tỉ USD, tăng 11,6%.

Theo ông Ngô Sỹ Hoài - Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, quyết định tiến hành điều tra và đẩy nhanh thời gian hoàn thành khiến nhiều doanh nghiệp gỗ Việt Nam, cũng như các nước xuất khẩu vào Mỹ, hết sức lo lắng, thấp thỏm chờ phán quyết.

Ông Hoài dự báo, kết quả điều tra có thể theo hai hướng: hoặc Bộ Thương mại và Bộ Quốc phòng Mỹ kết luận nhập khẩu gỗ không ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, khi đó sản phẩm gỗ chỉ phải chịu thuế đối ứng 20%; hoặc ngược lại, nếu bị coi là rủi ro, mức thuế có thể bị nâng lên trên 20%, gây thêm nhiều khó khăn cho cộng đồng doanh nghiệp gỗ Việt.

Tuy nhiên, một số ý kiến lạc quan cho rằng việc áp thêm thuế nhập khẩu chưa chắc là bất lợi tuyệt đối. Bởi các đối thủ cạnh tranh trong khu vực như Indonesia, Malaysia hay Thái Lan cũng sẽ phải chịu mức thuế cao tương tự, khiến “sân chơi” vẫn giữ tính công bằng.

Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp Việt đã chủ động tăng nhập khẩu gỗ nguyên liệu từ Mỹ – đạt hơn 320 triệu USD chỉ trong 7 tháng, bằng cả năm 2024 – để thể hiện thiện chí cân bằng thương mại, góp phần giảm xuất siêu.

Nhập khẩu gỗ từ Mỹ vào Việt Nam trong 7 tháng qua tăng mạnh 73,3%, đưa Mỹ trở thành nguồn cung gỗ lớn thứ hai cho Việt Nam với thị phần hơn 17%. Điều này vừa giúp Việt Nam đa dạng hóa nguồn nguyên liệu, vừa thể hiện nỗ lực hợp tác song phương.

Một số chuyên gia nhận định, điều tra thuế quan của Mỹ có thể gây biến động mạnh trong ngắn hạn, nhưng ngành gỗ Việt Nam vẫn có cơ hội thích ứng nhờ khả năng điều chỉnh thị trường, đa dạng hóa sản phẩm và nguồn cung.

Trước mắt, cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng Chính phủ sẽ tăng cường đối thoại với Mỹ để làm rõ các quy định, đồng thời tận dụng cơ hội mở rộng sang các thị trường khác như Nhật Bản và châu Âu.