Dòng điện hôm nay, sức bật mai sau

Giải quyết thần tốc nguy cơ thiếu điện

Giai đoạn cao điểm mùa khô năm 2023, miền Bắc đã trải qua 23 ngày thiếu điện, phải cắt điện luân phiên trên diện rộng. Ở chiều ngược lại, khả năng truyền tải điện từ miền Trung ra Bắc qua đường dây 500 kV Bắc - Trung luôn ở ngưỡng giới hạn cao, tiềm ẩn nguy cơ sự số. Trong bối cảnh đó, Chính phủ chỉ đạo triển khai đầu tư ngay dự án điện 500 kV mạch 3 Quảng Trạch (Quảng Bình cũ) - Phố Nối (Hưng Yên) cùng với mạch 1 và mạch 2, tăng cường năng lực truyền tải và độ ổn định cho hệ thống điện 3 miền.

ẢNH: HOÀNG HY

Dự án được ví như cuộc "Bắc tiến" đưa điện từ miền Nam, miền Trung ra Bắc với chiều dài toàn tuyến 519 km, được thiết kế gồm hai mạch kép nên tổng chiều dài của đường dây lên tới 1.038 km, riêng cột thép là gần 139.000 tấn. Thế nhưng, thay vì phải mất từ 3 - 4 năm mới hoàn thành, với sự chỉ đạo quyết liệt của Bộ Chính trị, Chính phủ, chỉ sau 6 tháng thi công thần tốc, đường dây 500 kV mạch 3 đã được khánh thành, chính thức xác lập các kỷ lục về thủ tục đầu tư ngắn nhất, thời gian thi công ngắn nhất và được gọi là kỳ tích của ngành điện.

Ông Nguyễn Đình Sơn (Nam Đàn, Nghệ An) nhớ lại giai đoạn trước năm 2023, điện trong trang trại của gia đình cứ vào mùa tưới tiêu là cúp, phải mua dầu chạy máy phát điện để tưới, tốn kém gấp 2 - 3 lần. Lúc đó có đủ điện dùng cả ngày, để bơm nước tưới tiêu hằng ngày là giấc mơ lớn. Nay nhờ có công trình lưới điện 500 kV hầu như điện ở thôn không còn bị cắt gián đoạn thường xuyên vào mùa khô nữa, giảm hẳn việc chạy máy phát điện để tưới tiêu. "Công trình lưới điện 500 kV của quốc gia đã cứu nhiều hoàn cảnh khỏi nỗi khổ thiếu điện như nhà tôi", ông Sơn chia sẻ.

Tương tự, bà Trần Thu Thủy (xã Hiệp Hòa, Bắc Ninh), chuyên kinh doanh thực phẩm đông lạnh, cho hay những năm trước, cảnh bị cắt điện cả ngày vào mùa hè là "chuyện thường ở huyện". Do lo ngại thực phẩm đông lạnh bị hỏng, bà phải mua máy phát điện chạy xăng để có điện dùng cho hệ thống tủ mát. "Tốn 30 lít xăng để phát được 9 kW điện mỗi ngày. Kinh doanh nhưng ngày nào cúp điện là coi như lỗ. Từ năm ngoái đến nay không còn cảnh xách can đi mua xăng về phát điện nữa, máy phát cũng bỏ luôn rồi", bà Thủy kể.

Ông Phạm Lê Phú - Tổng giám đốc Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) - đánh giá việc đẩy nhanh tiến độ đường dây 500 kV mạch 3 giúp phân bổ lại tải giữa các tuyến, giảm tình trạng quá tải, giảm tổn thất điện năng và nâng cao hiệu quả truyền tải. Trong đó, một trong những hiệu quả rõ rệt của việc triển khai mạch 3 là khả năng kết nối các nguồn điện tái tạo (điện gió, điện mặt trời) với hệ thống điện quốc gia. Tăng nguồn điện tái tạo phát lên lưới đồng nghĩa với việc giảm phụ thuộc vào các nguồn phát điện đắt đỏ như điện than, điện dầu…

ẢNH: NG.NGA

Chuyên gia năng lượng Đào Nhật Đình cũng khẳng định đường dây 500 kV mạch 3 được thực hiện trong thời gian ngắn kỷ lục, quá thần tốc và giải quyết được nguy cơ mất cân đối nguồn, thiếu điện ở miền Bắc trong giai đoạn cao điểm. "Với tinh thần triển khai các dự án lưới điện, nguồn một cách thần tốc, hy vọng ngành điện tiếp tục lập những kỳ tích, tăng nguồn điện an toàn, ổn định cho phát triển kinh tế trong giai đoạn mới, đặc biệt nguồn điện tái tạo có pin lưu trữ cần được đẩy nhanh hơn. Bởi đây là nguồn không mất nhiều thời gian nhưng có vai trò lớn trong giải quyết nhu cầu tăng trưởng "nóng" trong tương lai", ông Đình cho hay.

Tiếp tục đầu tư mạnh cho điện phục vụ tăng trưởng cao

Trong giai đoạn tới (2026 - 2030), mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số đã và đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về hạ tầng năng lượng. Hiện hệ thống điện VN có quy mô đứng thứ 2 Đông Nam Á và thứ 22 thế giới với tổng công suất lắp đặt đạt 87.600 MW. Ông Đặng Hoàng An - Chủ tịch Tập đoàn Điện lực VN (EVN) - thông tin chỉ số tiếp cận điện năng của VN được Ngân hàng Thế giới xếp thứ 2 Đông Nam Á, chỉ sau Singapore. Điều này cho thấy hạ tầng điện của nước ta đã phát triển khá nhanh trong nhiều năm qua. Đặc biệt, trong 5 năm gần đây, EVN duy trì đầu tư lớn cho nguồn và lưới điện với tổng vốn gần 500.000 tỉ đồng. Riêng năm 2024, vốn đầu tư đạt 112.892 tỉ đồng và năm 2025 đạt 125.778 tỉ đồng. Nhờ đó, tỷ lệ hộ dân có điện đạt 99,85%; trong đó, khu vực nông thôn đạt 99,77%.

Theo tính toán, khi kinh tế tăng trưởng 2 con số, nhu cầu điện trong giai đoạn tới cũng tăng ở mức tương đương, có thể 10 - 12% mỗi năm, trong khi giai đoạn 2021 - 2025 chỉ tăng khoảng 8%/năm. Điều này đồng nghĩa hệ thống điện phải mở rộng với tốc độ nhanh chưa từng có. Áp lực thiếu điện trong thời gian tới càng đáng lo ngại hơn khi mới đầu mùa nắng nóng, công suất cực đại trong ngày đã liên tục lập kỷ lục, tăng khoảng 12% so với cùng kỳ năm trước. Không chỉ áp lực ngắn hạn, nhu cầu điện dài hạn cũng đáng lo ngại khi phải phục vụ cho chiến lược phát triển công nghệ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu, chuyển đổi xanh…

Ông Đặng Hoàng An cho biết EVN tiếp tục triển khai loạt dự án đầu tư nguồn và lưới mới. Riêng trong năm nay, tập đoàn dự kiến khởi công 295 công trình và đóng điện 303 công trình lưới điện. Mục tiêu mỗi năm bố trí khoảng 5 tỉ USD vốn đầu tư, tương đương khoảng 25 tỉ USD trong giai đoạn 2026 - 2030. Trong đó có những dự án lớn quan trọng như đường dây 500 kV Nho Quan - Phủ Lý - Thường Tín được yêu cầu thi công đồng loạt nhằm tăng cung cấp điện cho miền Bắc; dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1, điện gió ngoài khơi, thủy điện tích năng Bác Ái, thủy điện Trị An mở rộng…

Chuyên gia năng lượng, TS Nguyễn Huy Hoạch đề xuất ngoài việc tận dụng tăng nguồn điện tái tạo tải lên lưới, cần nguồn điện nền ổn định để giúp tăng công suất dự trữ điện ở phía bắc tốt hơn. Nếu không, từ nay đến năm 2030, nguy cơ thiếu điện vào mùa cao điểm vẫn sẽ hiện hữu. Thực tế, sau khi đường dây 500 kV mạch 3 khánh thành, nguồn điện từ Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch 1, Nhà máy Nhiệt điện Nghi Sơn… được bổ sung, tăng công suất đáng kể, song vẫn không đáp ứng đủ cho nhu cầu sắp tới.

Chuyên gia Nguyễn Huy Hoạch gợi ý: "Nhanh nhất là điện mặt trời và điện gió trong đất liền, kèm hệ thống pin lưu trữ. Phải tổng lực chính sách huy động nguồn điện này để bảo đảm không thiếu điện cho phát triển. Hiện đầu tư pin lưu trữ đang rẻ dần, áp lực thất thoát nguồn điện tái tạo cũng giảm nếu có pin lưu trữ. Pin lưu trữ điện mặt trời không giúp tăng công suất, nhưng giúp chuyển dịch nguồn dùng vào khung giờ ban đêm rất tốt. Cần phải khơi thông nguồn vốn đầu tư tư nhân vào điện tái tạo có pin lưu trữ. Về lâu dài, phải đẩy nhanh việc nghiên cứu thăm dò và duyệt được dự án điện gió ngoài khơi càng sớm càng tốt; sớm ban hành khung giá mua/bán điện giờ cao điểm, thấp điểm; sớm có thị trường mua bán điện tự do, bỏ cơ chế bù chéo giá điện…".