Lỗ tới 38 tỷ USD chỉ vì 2 chữ đơn giản: Chuyện thật như đùa của ngành điện mặt trời Trung Quốc

Càng làm càng lỗ

Số liệu mới nhất từ National Energy Administration (NEA) Trung Quốc cho thấy một thực trạng đầy mâu thuẫn: Tính đến cuối tháng 11/2024, tổng công suất lắp đặt năng lượng mặt trời của nước này đạt mức kỷ lục 1,16 terawatts, tăng trưởng 41,9% so với cùng kỳ năm ngoái.

Nhu cầu thị trường vẫn rất lớn, nhưng túi tiền của các nhà sản xuất thì lại đang vơi đi với tốc độ chóng mặt.

Theo các báo cáo mới nhất gửi lên sàn chứng khoán, năm liên minh hàng đầu bao gồm TCL Zhonghuan Renewable Energy, Trina Solar, Longi Green Energy Technology, JA Solar Technology và Tongwei đang dự báo tổng mức lỗ ròng dao động từ 34,2 tỷ đến 38,4 tỷ USD cho năm 2025.

Để dễ hình dung, con số này thậm chí còn vượt xa mức lỗ kỷ lục 33,5 tỷ USD mà họ vừa ghi nhận trong năm 2024.

Trong số đó, ông lớn vốn được coi là có sức chống chịu tốt nhất là Tongwei thì nay cũng dự kiến gánh khoản lỗ nặng nề nhất, lên tới khoảng 9 tỷ đến 10 tỷ USD.

Câu hỏi đặt ra là: Tại sao khi thị trường bùng nổ, những người nắm giữ công nghệ và thị phần lớn nhất lại thất bại thảm hại về mặt tài chính?

Câu trả lời nằm ở 2 chữ “nội quyển”.

Thuật ngữ "nội quyển" (involution) đang trở thành nỗi ám ảnh trong giới kinh doanh Trung Quốc. Nó mô tả một trạng thái cạnh tranh khốc liệt đến mức phi lý, nơi các doanh nghiệp dồn toàn lực để duy trì vị thế nhưng không tạo ra thêm giá trị thặng dư nào, cuối cùng dẫn đến sự kiệt quệ của toàn ngành.

Ngành pin mặt trời là minh chứng điển hình nhất. Trong nhiều năm qua, dưới sự khuyến khích của các gói hỗ trợ năng lượng sạch, các doanh nghiệp đã ồ ạt mở rộng công suất, chấp nhận vay nợ lớn để xây dựng nhà máy. Kết quả là nguồn cung tấm pin mặt trời đã vượt xa nhu cầu thực tế toàn cầu.

"Vấn đề dư cung tạm thời của ngành vẫn chưa được thuyên giảm", đại diện Tongwei chia sẻ thẳng thắn.

Khi kho hàng đầy ắp và áp lực trả nợ bủa vây, các doanh nghiệp bước vào cuộc chiến dẫm đạp về giá. Họ sẵn sàng bán sản phẩm dưới giá thành sản xuất để duy trì dòng tiền và chiếm lĩnh thị phần, đẩy toàn bộ hệ sinh thái vào một vòng xoáy đi xuống.

Nếu dư cung là "thù trong" thì giá nguyên liệu và thuế quan là "giặc ngoài". Bạc (một thành phần không thể thiếu trong cấu tạo tấm pin mặt trời) đã chứng kiến mức giá tăng vọt, vượt ngưỡng 90 USD/ounce vào tuần trước.

Trina Solar thừa nhận rằng dù họ đã nỗ lực phối hợp để tăng giá bán tấm pin trong nửa cuối năm, nhưng "đà tăng phi mã của các nguyên liệu chủ chốt như Silicon và bột Bạc" đã xóa sạch mọi nỗ lực cải thiện lợi nhuận.

Các nhà sản xuất hiện đang bị kẹt giữa một bên là khách hàng ép giá vì thừa hàng, một bên là nhà cung cấp nguyên liệu tăng giá vì khan hiếm.

Ở phía bên kia biên giới, các chính sách bảo hộ thương mại từ Mỹ và EU cũng đang siết chặt vòng vây. Việc các công ty Trung Quốc dịch chuyển sản xuất sang Campuchia, Malaysia, Thái Lan nhằm "ve sầu thoát xác" né thuế quan của Mỹ đã không còn hiệu quả khi Washington bắt đầu áp dụng các biện pháp trừng phạt bổ sung.

Liệu có kịp cứu vãn?

Chính phủ Trung Quốc đang nỗ lực can thiệp để ngăn chặn sự sụp đổ dây truyền này. Một chiến dịch "chống nội quyển" đã được phát động, kêu gọi các doanh nghiệp ngừng cạnh tranh phi lý về giá.

Cuối tháng 12 vừa qua, một liên minh (Cartel) giữa các doanh nghiệp lớn, bao gồm cả Tongwei, đã được thành lập để điều tiết sản lượng Polysilicon ở thượng nguồn.

Đặc biệt, Bộ Tài chính Trung Quốc đã công bố chấm dứt hoàn trả thuế xuất khẩu cho các sản phẩm quang điện từ ngày 1/4/2025. Đây là một thông điệp cứng rắn: Bắc Kinh sẽ không còn hỗ trợ các doanh nghiệp bán rẻ sản phẩm ra nước ngoài. Họ muốn buộc ngành công nghiệp này phải tự thanh lọc, thông qua các thương vụ M&A và cắt giảm công suất lỗi thời.

Tuy nhiên, các chuyên gia từ Gavekal vẫn tỏ ra hoài nghi: "Thành công vẫn còn là một dấu hỏi lớn. Các liên minh trong ngành thường gặp khó khăn trong việc duy trì việc cắt giảm sản lượng phối hợp, nhất là khi một số đơn vị luôn sẵn sàng tăng công suất ngay khi thấy giá có dấu hiệu nhích lên".

Thực tế, thị trường đang chứng kiến những bước đi đầu tiên của quá trình thâu tóm. TCL Zhonghuan mới đây đã lên kế hoạch mua lại Das Solar, một nhà sản xuất đang gặp khó khăn. Đây có thể là khởi đầu cho một làn sóng sáp nhập mạnh mẽ, nơi những kẻ yếu thế sẽ bị nuốt chửng để nhường chỗ cho một trật tự mới bền vững hơn.

*Nguồn: Nikkei