Gần một nghìn người xếp hàng dài bên ngoài trụ sở của Tencent tại Thâm Quyến chỉ để cài đặt phần mềm. Không phải sản phẩm tiêu dùng mới. Chỉ là một công cụ trí tuệ nhân tạo mang tên OpenClaw - thứ đang trở thành “tấm vé sinh tồn” trong mắt nhiều người lao động Trung Quốc.
Được phát triển bởi lập trình viên người Áo Peter Steinberger, OpenClaw nhanh chóng gây sốt tại Trung Quốc, nơi nó được gọi bằng cái tên “nuôi tôm hùm” dựa trên logo màu đỏ đặc trưng. Nhưng đằng sau cơn sốt công nghệ ấy không chỉ là sự tò mò, mà là một nỗi lo ngày càng rõ rệt: AI có thể thay thế con người nhanh hơn họ kịp thích nghi.
Khi học AI không còn là lựa chọn
Tại Thượng Hải, Lambert Li, một trong những người dùng sớm của OpenClaw, mô tả cảm giác hiện tại giống như đang tham gia Squid Game. Một cuộc chơi nơi bạn có thể bị loại bất cứ lúc nào.
“Bạn có thể bị loại bất kỳ lúc nào. Làm sao không lo lắng được?”, anh nói.
Công ty của Li đã cắt giảm 30% nhân sự trong năm 2025, chủ yếu là những người không kịp thích nghi với các công cụ AI mới. Trong bối cảnh đó, việc học và thử nghiệm AI không còn là lựa chọn nâng cao năng lực, mà trở thành điều kiện tối thiểu để giữ việc.
Trung Quốc, hiện có khoảng 150 – 250 triệu nhân sự văn phòng, là một trong những quốc gia đầu tư mạnh nhất vào trí tuệ nhân tạo, với tham vọng biến AI thành động lực tăng trưởng kinh tế chủ chốt. Số lượng người dùng AI tại đây thuộc hàng lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, sự bùng nổ này cũng kéo theo một hệ quả ít được nhắc đến: nỗi lo mất việc lan rộng trong xã hội, đặc biệt ở tầng lớp trung lưu và người trẻ.
Theo nhà nghiên cứu Li Chen tại viện Anbound (Bắc Kinh), khi nhiều người bắt đầu lo rằng công nghệ có thể khiến họ mất việc, họ sẽ có xu hướng thắt chặt chi tiêu và tăng tiết kiệm phòng ngừa. Điều này, về lâu dài, có thể làm suy yếu nỗ lực kích thích kinh tế của chính phủ.
Các dữ liệu cho thấy nỗi lo này không phải là vô căn cứ.
Một nghiên cứu của Đại học Bắc Kinh phân tích hơn một triệu tin tuyển dụng trong giai đoạn 2018–2024 cho thấy nhu cầu tuyển dụng đã giảm rõ rệt ở những vị trí có thể được thay thế bằng AI, như lập trình, kế toán, biên tập hay bán hàng. Khảo sát của Trường Kinh doanh Cheung Kong năm 2025 cũng chỉ ra rằng 85,5% người lao động Trung Quốc lo ngại AI sẽ ảnh hưởng đến việc làm của họ.
Trong khi đó, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên Trung Quốc (16–24 tuổi) dao động từ 15% đến 19% - cao hơn đáng kể so với mức 9%–11% tại Mỹ.
Áp lực lan rộng từ kỹ thuật đến văn phòng
Không chỉ giới lập trình viên, ngay cả những công việc phi kỹ thuật cũng đang chịu áp lực từ làn sóng AI.
Betty Lai, một quản lý marketing, cho biết công ty của cô đã đưa tiêu chí sử dụng AI vào đánh giá hiệu suất hằng năm. Ngay lập tức, một đồng nghiệp đã tổ chức lớp học OpenClaw, thu hút đông đảo nhân viên đến mức phải “tranh chỗ ngồi”.
“Công ty kỳ vọng chúng tôi phải làm việc hiệu quả hơn nhờ AI,” cô nói. “Nhưng thực tế không phải lúc nào cũng dễ. Cần thời gian để hiểu cách áp dụng công cụ này vào công việc.”
Không phải ai cũng chọn cách chạy theo công nghệ.
Frank Wang, một lập trình viên 28 tuổi tại Thành Đô, cho biết anh từng rất lo lắng về việc bị AI thay thế. Nhưng sau một thời gian, anh nhận ra mình không thể chống lại xu hướng này.
“Tôi giờ chỉ ‘nằm thẳng’ thôi,” anh nói, sử dụng cụm từ phổ biến tại Trung Quốc để chỉ việc làm tối thiểu, không còn cố gắng cạnh tranh. “Nếu bị sa thải thì cứ thế. Tôi sẽ chờ trợ cấp.”
Dù có những lựa chọn khác nhau, phần lớn người lao động đều hiểu rằng họ không thể đứng ngoài làn sóng AI.
Trên mạng xã hội RedNote, hashtag #AIAnxiety đã thu hút hàng triệu lượt xem, với hàng loạt chia sẻ về áp lực phải theo kịp công nghệ. “Theo kịp AI còn mệt hơn cả công việc,” một người viết. Người khác chia sẻ: “Sếp yêu cầu tôi viết code AI để thay thế nhân sự. Không biết bao giờ đến lượt mình.”
Theo khảo sát toàn cầu với 38.000 người lao động tại 34 quốc gia, gần 1/3 cho biết họ tin rằng AI có thể thay thế mình và đang chủ động tìm kiếm công việc mới.
Theo Jack Linzhou Xing, nhà nghiên cứu tại Đại học Harvard, sự kết hợp giữa áp lực xã hội, thị trường lao động cạnh tranh và tốc độ phát triển AI có thể khiến nỗi lo của người lao động Trung Quốc trở nên gay gắt hơn so với phương Tây.
Đáng chú ý, khoảng cách giữa câu chuyện “tiến bộ công nghệ” và thực tế đời sống người lao động cũng đang ngày càng lớn. Trong khi quốc gia tiến nhanh trên bản đồ công nghệ toàn cầu, nhiều cá nhân lại cảm thấy mình đang tụt lại phía sau.
Và trong bối cảnh đó, lựa chọn dường như ngày càng rõ ràng: Hoặc thích nghi với AI, hoặc bị chính nó đào thải.
Theo: Rest of World, SCMP