Dù xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran khiến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz gần như đóng băng, Tehran vẫn tiếp tục âm thầm đưa lượng lớn dầu thô sang Trung Quốc.
Theo tiết lộ của Samir Madani - nhà đồng sáng lập TankerTrackers – với CNBC, từ ngày 28/2, thời điểm chiến sự bùng nổ, Iran đã vận chuyển ít nhất 11,7 triệu thùng dầu qua Hormuz, toàn bộ đều hướng đến Trung Quốc.
TankerTrackers sử dụng ảnh vệ tinh để theo dõi các tàu tắt hệ thống định vị nhằm tránh bị phát hiện trong thời điểm Iran đe dọa tấn công bất kỳ tàu nào đi qua tuyến hàng hải chiến lược này.
Kpler, đơn vị cung cấp dữ liệu tình báo hàng hải, ước tính lượng dầu đi qua Hormuz từ khi chiến tranh bùng nổ đến nay khoảng 12 triệu thùng. Do Trung Quốc là khách hàng lớn nhất của dầu Iran những năm gần đây, nên phần lớn số dầu này có thể thuộc về Bắc Kinh, mặc dù việc xác định điểm đến chính xác đang ngày càng khó khăn.
Eo biển Hormuz, tuyến đường biển nơi từng vận chuyển gần 1/5 sản lượng dầu và khí toàn cầu, đã rơi vào cảnh lưu thông cầm chừng. Dưới làn UAV và tên lửa tấn công trải rộng khắp vùng Vịnh kể từ đầu tháng 3, phần lớn tàu chở dầu đã tránh xa khu vực này.
Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế, chỉ trong chưa đầy 2 tuần đầu chiến tranh, 10 tàu ở sát Hormuz đã bị Iran tấn công, khiến ít nhất 7 thủy thủ thiệt mạng.
Iran cảnh báo các tàu chở dầu phải “rất thận trọng” khi đi qua đây. Trong số những tàu rời Iran kể từ khi chiến sự nổ ra, ảnh vệ tinh ghi nhận 3 tàu mang cờ Iran, cho thấy Tehran vẫn quyết tâm duy trì dòng xuất khẩu bất chấp rủi ro.
Giữa lúc giá dầu tăng mạnh vì lo ngại đứt gãy nguồn cung, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố trên Fox News rằng những tàu mắc kẹt gần Hormuz cần “tỏ ra can đảm” và tiếp tục di chuyển. Ông nói: “Không có gì phải sợ cả, họ không còn hải quân, chúng tôi đã đánh chìm toàn bộ tàu của họ.”
Điểm trung chuyển dầu lớn nhất của Iran từ trước đến nay vẫn là đảo Kharg, nơi xử lý khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu trước khi tàu đi qua Hormuz. Tuy nhiên, Tehran đã nối lại hoạt động chất dầu tại cảng Jask ở phía nam Hormuz, trên vùng biển Oman. 1 tàu Iran mới đây đang bốc 2 triệu thùng dầu tại Jask – một hoạt động mới chỉ diễn ra lần thứ 5 trong năm năm qua.
Hoạt động tại Jask cho thấy Iran đang tìm cách thiết lập tuyến xuất khẩu tránh Hormuz, nhưng theo các chuyên gia, hiệu quả còn hạn chế. Việc bốc hàng cho một siêu tàu VLCC tại đây mất tới 10 ngày, trong khi tại đảo Kharg chỉ cần 1-2 ngày.
Madani nhận định Jask có giá trị tuyên truyền trong nước nhiều hơn là giá trị logistics thực sự.
Dù duy trì được một phần xuất khẩu sang Trung Quốc, tổng lượng dầu xuất khẩu của Iran đã giảm mạnh. Mức 1,22 triệu thùng/ngày hiện tại thấp hơn đáng kể so với giai đoạn trước chiến sự.
Tháng 2, ngay trước khi xung đột bùng nổ, xuất khẩu của Iran đạt 2,16 triệu thùng/ngày, mức cao nhất kể từ tháng 7/2018. Số dầu này được Trung Quốc hấp thụ trong nỗ lực tích trữ dầu để giảm rủi ro nguồn cung.
2 tháng đầu năm, lượng nhập khẩu dầu của Trung Quốc tăng 15,8% so với cùng kỳ năm trước, theo hải quan nước này. Trước đó, Iran cũng đạt mức chất dầu kỷ lục 3,78 triệu thùng/ngày trong tuần 16/2, gấp đôi mức trung bình thường thấy.
Trung Quốc đã tích lũy lượng dự trữ khổng lồ khoảng 1,2 tỷ thùng tính đến tháng 1, đủ dùng trong 3-4 tháng. Động lực tích trữ càng mạnh mẽ hơn khi Mỹ dưới thời Tổng thống Trump đồng thời đánh vào 2 nguồn cung quan trọng của Bắc Kinh là Venezuela và Iran.
Trong khi xung đột không có dấu hiệu hạ nhiệt, giá dầu tiếp tục biến động mạnh. Dầu thô thế giới đã vượt 120 USD/thùng vào thứ Hai, cao nhất trong 4 năm, khi nhiều nước Vùng Vịnh buộc giảm sản lượng và Hormuz gần như tê liệt. Lãnh đạo G7 thậm chí thảo luận về một đợt xả kho dự trữ dầu quy mô lớn nhất từ trước đến nay, trong khi ông Trump phát tín hiệu chiến tranh có thể “sớm kết thúc”.
Tuy nhiên, giá đã điều chỉnh nhẹ, với dầu WTI giao tháng 4 giảm còn 84,9 USD/thùng và dầu thô Brent giao tháng 5 về mức 88,9 USD/thùng vào sáng ngày 11/3 (theo giờ Hà Nội).
Theo CNBC