Thực phẩm, nông sản nhập khẩu vẫn 'tắc' thông quan

Hàng hóa vẫn ách tắc

Ngày 31.1, nhiều doanh nghiệp (DN) vẫn đang loay hoay không biết làm sao để thông quan được hàng hóa thực phẩm nhập khẩu khi hầu hết các đơn vị kiểm định, cấp giấy chứng nhận đều từ chối tiếp nhận hồ sơ. Chị Anh Thư, nhân viên phụ trách xuất nhập khẩu một DN tại Hà Nội, cho biết cả ngày hôm nay bị sếp dí liên tục vì lô hàng cá mú vẫn còn kẹt ở cảng. "DN của tôi thuộc loại nhỏ, hàng nhập khẩu đợt này để cung ứng cho khách hàng trong dịp tết, nhưng mấy ngày nay không thể thông quan được vì hồ sơ bị từ chối, còn quy định mới thì chưa có ai hướng dẫn cụ thể phải làm thế nào. Nếu lô hàng này bị ách tắc, nguy cơ mất tiền và hư hỏng hàng hóa, thì chắc tôi sẽ bị đuổi việc", chị Anh Thư rầu rĩ nói.

Như Thanh Niên đã phản ánh, ngày 26.1, Chính phủ ban hành Nghị định 46/2026 và có hiệu lực ngay trong ngày. Theo đó, nhóm hàng rau, củ, quả tươi nhập khẩu phải thực hiện kiểm tra an toàn thực phẩm (ATTP) theo phương thức thông thường, bao gồm kiểm tra hồ sơ, kiểm tra thực trạng hàng hóa và lấy mẫu kiểm nghiệm, với thời gian chờ kết quả 7 - 15 ngày. Quy định này có thay đổi so với trước đây là chỉ kiểm tra hồ sơ, lấy mẫu đánh giá sinh vật gây hại. Việc thay đổi đột ngột quy định, không có thời gian chuyển tiếp khiến các DN không thể ngay lập tức cung cấp đầy đủ hồ sơ. Cùng với đó, việc chưa có văn bản hướng dẫn chi tiết liên quan trình tự, thủ tục kiểm tra nhà nước về ATTP theo Nghị định 46 khiến các cơ quan, đơn vị chuyên ngành tại cửa khẩu lúng túng, nhiều nơi dừng tiếp nhận hồ sơ để chờ hướng dẫn.

ẢNH: QUANG THUẦN

Ngay sau đó, tình hình ùn tắc hàng thực phẩm nhập khẩu đã trở nên nghiêm trọng đúng vào cao điểm tiêu thụ tết. Chị Ngô Thị Kim, chủ một DN nhập khẩu thực phẩm tại TP.HCM, cho biết hàng nhập về của công ty chị thuộc dạng tự công bố do Bộ Công thương quản lý. Khi hàng về đến cảng TP.HCM, nộp hồ sơ kiểm tra nhà nước về ATTP thì cả 4 đơn vị đều từ chối nhận. 2 container cập cảng ngày 29.1 thì bị ách lại trong khi các hồ sơ nộp trước đó theo quy định cũ thì được trả hồ sơ bình thường.

Theo một chuyên gia lĩnh vực xuất nhập khẩu, lý do tắc nghẽn là Nghị định 46 có quy định điều 54 (điều khoản chuyển tiếp) với 2 nội dung quan trọng là sản phẩm nào đã "tự công bố" thì được làm mọi thứ bình thường cho tới khi có giấy ATTP mới (trong thời hạn 12 tháng) và đơn vị nào đã được chỉ định làm kiểm tra nhà nước thì cũng tiếp tục làm bình thường tới 31.3.2026. Tuy nhiên, các đơn vị đang làm nhiệm vụ kiểm tra nhà nước thì lại hoang mang không biết phải làm như thế nào, trong khi kiểu mới thì chưa có hướng dẫn.

Cần giải quyết nhanh chóng

Ngày 30.1, tỉnh Tây Ninh là địa phương đầu tiên có động thái tích cực tháo gỡ cho DN. Theo văn bản của UBND tỉnh Tây Ninh , nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn, tránh tình trạng ùn ứ hàng hóa nông sản và bảo đảm an ninh trật tự khu vực biên giới giữa VN và Campuchia, UBND tỉnh thống nhất chủ trương cho thực hiện thông quan mặt hàng nông sản trong thời gian chờ hướng dẫn, sửa đổi các quy định tại Nghị định 46 của Chính phủ. Cùng với giải pháp tạm thời, UBND tỉnh Tây Ninh đã có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành liên quan để báo cáo, kiến nghị sớm có văn bản hướng dẫn về trình tự, thủ tục và phương thức kiểm tra nhà nước về ATTP theo Nghị định 46 để các địa phương thống nhất triển khai.

Ngày 31.1, Cục Hải quan cũng có công văn hỏa tốc gửi các bộ Y tế, Công thương, NN-MT về tình hình ùn tắc tại cửa khẩu trong quá trình triển khai thực hiện Nghị định 46. Cụ thể, Cục Hải quan ghi nhận tình hình đúng như phản ánh của báo chí, tại các cửa khẩu diễn ra tình trạng các đơn vị thực hiện kiểm tra nhà nước về ATTP đã tạm ngưng cấp giấy chứng nhận kiểm dịch và kiểm tra ATTP cho các lô hàng thực phẩm nhập khẩu có nguồn gốc từ thực vật và động vật. Lý do: mặc dù Nghị định 46 và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP có quy định chuyển tiếp đối với việc tự công bố và đăng ký bản công bố sản phẩm, cơ quan kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu, tuy nhiên không có điều khoản chuyển tiếp đối với trình tự kiểm tra nhà nước về ATTP đối với thực phẩm nhập khẩu để làm cơ sở ban hành thông báo kết quả xác nhận thực phẩm đạt yêu cầu nhập khẩu.

Thống kê nhanh của Cục Hải quan, trong ngày 30.1, tại cửa khẩu quốc tế Kim Thành (Lào Cai) có khoảng 300 xe nông sản tươi sống (rau, củ quả) và hàng bánh kẹo chưa có kết quả kiểm tra ATTP để được thông quan hàng hóa. Tại cửa khẩu Hoa Lư (Đồng Nai) có 251 xe chở mặt hàng sắn lát, chuối chưa có kết quả kiểm tra ATTP. Tại một số cửa khẩu khác, số lượng hàng hóa là thực phẩm bị ùn tắc tính đến thời điểm hiện tại như sau: Lao Bảo (Quảng Trị) có 50 xe, Dinh Bà (Đồng Tháp) 100 xe, Vĩnh Xương (An Giang) 200 ghe thuyền, Thường Phước (Đồng Tháp) 200 ghe thuyền, Tịnh Biên (An Giang) 200 xe...

Theo Cục Hải quan, hàng hóa là thực phẩm nhập khẩu qua các cửa khẩu, đặc biệt là các cửa khẩu biên giới chủ yếu là nông sản, hoa quả tươi sống, dễ hư hỏng hoặc bánh kẹo có hạn sử dụng ngắn ngày; nếu không được thông quan ngay trong ngày sẽ gây thiệt hại rất lớn cho DN, kéo theo các chi phí lưu công, lưu bãi, phạt do đình trệ giao hàng, tất cả thiệt hại đều đẩy về phía DN. Đặc biệt tình hình này dễ dẫn đến nguy cơ gây ách tắc tại cửa khẩu do không giải phóng hàng hóa, phương tiện, nhất là trong đợt cao điểm Tết Nguyên đán sắp đến. Do vậy, để kịp thời tháo gỡ vướng mắc cho DN, Cục Hải quan đề nghị các bộ Y tế, Công thương, NN-MT (với vai trò là cơ quan quản lý ATTP theo lĩnh vực được giao) sớm hướng dẫn để tháo gỡ vướng mắc, khó khăn trên, hạn chế thiệt hại cho DN, tránh ách tắc hàng hóa gây mất an toàn an ninh tại cửa khẩu.

Trước đó chiều 30.1, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế ) cũng đã tổ chức cuộc họp với đại diện và chuyên viên của Cục Chất lượng, chế biến và phát triển thị trường cùng Cục Trồng trọt và bảo vệ thực vật (Bộ NN-MT ) nhằm trao đổi, làm rõ các nội dung còn lúng túng trong quá trình triển khai kiểm tra nhà nước về ATTP đối với sản phẩm thuộc lĩnh vực trồng trọt. Tại cuộc họp, các bên đã thống nhất đánh giá những khó khăn hiện nay chủ yếu phát sinh trong khâu tổ chức, triển khai thực hiện Nghị định 46 trên thực tế, không xuất phát từ nội dung quy định của nghị định này. Tuy nhiên, để giải quyết và có những giải pháp chỉ đạo nhanh chóng cần có sự thống nhất giữa lãnh đạo các bộ.

Chiều 31.1, PV Thanh Niên đã liên lạc với một lãnh đạo Bộ NN-MT để phỏng vấn, tuy nhiên vị này cho biết đang có chuyến bay gấp nên chưa thể trả lời được.