“Tiền của bạn vẫn an toàn”: Thông điệp trấn an người Nga hé lộ điều xảy ra với hệ thống Internet

Andrei, một nhà báo 39 tuổi đến từ Moscow, không thể đăng nhập vào tài khoản Yandex Pay của mình, nhưng tiền đăng ký dịch vụ Yandex Music vẫn bị trừ.

Khi anh cố gắng đăng nhập, ứng dụng hiển thị thông báo "Đã xảy ra lỗi" và yêu cầu thử lại sau.

"May là tôi dùng thẻ của ngân hàng khác cho hầu hết các khoản thanh toán của mình", anh nói.

Nguyên nhân là do Yandex Pay là một trong hàng chục dịch vụ bị gián đoạn hoạt động do các cuộc tấn công từ phía Ukraine nhắm vào các trung tâm dữ liệu của Nga trong tháng này.

Các cuộc tấn công vào trung tâm dữ liệu đã gây gián đoạn mọi thứ, từ dịch vụ taxi, chia sẻ xe, giao đồ ăn, bản đồ cho đến email, ngân hàng và các nền tảng phát trực tuyến.

Nhiều vấn đề cũng phát sinh đối với các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp tư nhân sử dụng cơ sở hạ tầng của Yandex – từ các ứng dụng hẹn hò cho đến hệ thống kiểm soát ra vào tại các khu dân cư và nhà thông minh.

Nghiêm trọng hơn nhiều so với dự đoán

Theo nhóm giám sát internet NetBlocks, khả năng kết nối với nền tảng Yandex Cloud đã giảm xuống còn khoảng 30% so với mức bình thường sau các cuộc tấn công diễn ra từ ngày 8 đến 11/10. Sự cố này ảnh hưởng đến 84 dịch vụ đám mây.

Yandex xác nhận một trung tâm dữ liệu bị hư hại nghiêm trọng, một trung tâm khác phải ngừng hoạt động, và cơ sở hạ tầng tại một trung tâm thứ ba cũng bị gián đoạn. Công ty này hiện chưa công bố mức độ thiệt hại đầy đủ cũng như thời gian dự kiến khôi phục.

Ngoài ra, theo trang tin khoa học T-Invariant, cả 3 siêu máy tính của Yandex nhiều khả năng cũng bị ảnh hưởng nặng nề; điều này có thể khiến Nga tụt hậu nhiều năm trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI).

Sau khi một cuộc tấn công khác nhắm vào trung tâm dữ liệu của VK tại St. Petersburg vào Chủ nhật, người dùng cũng ghi nhận tình trạng gián đoạn trên mạng xã hội VKontakte, bao gồm cả việc không thể tải được hình ảnh.

Tính đến thứ Hai, dịch vụ Yandex Pay vẫn chỉ hoạt động một phần. Thông báo lỗi trước đó đã được thay thế bằng một thông điệp trấn an: "Tiền của bạn vẫn an toàn. Một số tính năng hiện không khả dụng. Các kỹ sư của chúng tôi đang nỗ lực để khôi phục mọi thứ trở lại bình thường".

Phóng viên của tờ The Moscow Times, tác giả bài viết này, vẫn không thể truy cập toàn bộ lịch sử các chuyến xe trên Yandex Taxi vào thứ Hai.

Một chuyên gia phân tích dữ liệu cấp cao tại Yandex chia sẻ với The Moscow Times rằng công ty đã chuẩn bị cho các tình huống trung tâm dữ liệu ngừng hoạt động ngay cả trước khi các cuộc tấn công trong tháng này xảy ra.

"Tuy nhiên, quy mô sự việc nghiêm trọng hơn nhiều so với dự đoán ban đầu", và các nhân viên tại Yandex hoàn toàn bị bất ngờ, người này cho biết.

Ông cho biết có thể sẽ cần nhiều thời gian hơn nữa để khôi phục hoàn toàn các dịch vụ.

Vị chuyên gia phân tích từ chối tiết lộ cách Yandex chuẩn bị cho các cuộc tấn công tiếp theo từ phía Ukraine , với lý do rằng việc công khai các kế hoạch đó có thể tạo ra lỗ hổng bảo mật cho công ty.

Mặc dù thiệt hại kinh tế và những hệ quả lâu dài từ các cuộc tấn công vẫn chưa rõ ràng, nhưng sự gián đoạn trước mắt vẫn nằm trong tầm kiểm soát đối với nhiều người dùng.

Robert, một nhân viên pha chế tại St. Petersburg, sử dụng Yandex Pay như tài khoản ngân hàng chính của mình. Đây là nơi anh nhận lương và các khoản chuyển tiền khác.

"Tôi dùng nó cho 99% các giao dịch thanh toán của mình", anh cho biết. "May mắn là khi sự cố xảy ra, trong tài khoản của tôi gần như chẳng còn đồng nào. Trước đó không lâu, tôi đã dùng hết sạch tiền cho những khoản chi tiêu lớn. Vì vậy, tôi cũng không quá lo lắng về việc sẽ mất số tiền đó vĩnh viễn".

Sau vài ngày, anh ấy đã có thể truy cập lại vào ví điện tử của mình. Anh cho biết bản thân không có ý định ngừng sử dụng Yandex .

"Tôi luôn chuẩn bị sẵn một phương thức thanh toán dự phòng, đó là một ít tiền mặt," anh chia sẻ.

Sự gián đoạn này cũng ảnh hưởng đến những người dùng Yandex bên ngoài nước Nga.

Yekaterina, một phụ nữ Nga chuyển đến Georgia sau khi cuộc xung đột tại Ukraine nổ ra, cho biết Yandex Go, dịch vụ gọi xe phổ biến tại các quốc gia từng thuộc liên bang Xô Viêt đã tạm thời không thể sử dụng được ở Tbilisi.

Các cuộc tấn công nhắm vào trung tâm dữ liệu cũng gây ảnh hưởng đến những cơ quan chính phủ. Hãng tin lưu vong Vyorstka đưa tin rằng hàng chục phiên tòa trên khắp nước Nga đã bị gián đoạn do các vấn đề kỹ thuật.

Sarkis Darbinyan, một luật sư chuyên về công nghệ thông tin và là người sáng lập tổ chức bảo vệ quyền kỹ thuật số RKS.global, cho biết với tờ The Moscow Times rằng một số trang web chính phủ tại khu vực Kaluga cũng đã ngừng hoạt động.

Liệu Ukraine có thể khiến internet Nga ngừng hoạt động?

Darbinyan cho biết, những lỗ hổng bị phơi bày qua các cuộc tấn công bắt nguồn một phần từ cấu trúc internet của Nga cũng như các quy định về nơi lưu trữ dữ liệu của các công ty.

Trước đó trong tháng này, đơn vị vận hành trung tâm dữ liệu Parkovyi tại Ukraine đã di chuyển các bản sao dữ liệu của khách hàng đến những địa điểm dự phòng ở Liên minh châu Âu sau khi cơ sở này bị Nga tấn công .

Theo Darbinyan, các công ty Nga gần như không có khả năng thực hiện điều tương tự. Các đạo luật về bản địa hóa dữ liệu cùng những quy định quản lý hoạt động lưu trữ, dịch vụ xác thực và cơ sở hạ tầng thông tin trọng yếu buộc họ phải lưu trữ dữ liệu ngay trong lãnh thổ Nga.

Dẫu vậy, Darbinyan nhận định rằng việc đánh sập hoàn toàn internet tại Nga thông qua các cuộc tấn công vào trung tâm dữ liệu là điều rất khó xảy ra.

Điểm yếu lớn nhất nằm ở chỗ năng lực của các trung tâm dữ liệu thương mại tập trung chủ yếu tại Moscow và các khu vực lân cận, trong đó phần lớn thuộc sở hữu của một vài tập đoàn lớn: Yandex , VK, Rostelecom và Sberbank.

Do đó, bất kỳ sự gián đoạn nghiêm trọng nào tại các công ty này đều có thể ảnh hưởng đến các dịch vụ trên phạm vi toàn quốc.

Ngoài ra, việc thay thế cơ sở hạ tầng bị hư hại cũng không hề dễ dàng hay nhanh chóng. Darbinyan cho biết, Nga hiện phải nhập khẩu hầu hết các thiết bị cần thiết thông qua kênh "nhập khẩu song song" (parallel imports), trong khi sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đã đẩy giá thành thiết bị lên cao.

"Nếu các cuộc tấn công diễn ra thường xuyên, thị trường có thể sẽ không đủ khả năng đáp ứng nhu cầu thay thế những gì đã mất", ông nói.