Trung Quốc cứu Nga một ‘bàn thua’ trông thấy

Xuất khẩu dầu mỏ của Nga lại có thay đổi lớn vào tháng 2 khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington đã đạt được thỏa thuận thương mại với Ấn Độ, theo đó sẽ cắt giảm thuế quan đối với hàng hóa Ấn Độ từ 50% xuống 18% để đổi lấy việc chấm dứt nhập khẩu dầu thô từ Nga.

Viễn cảnh mất đi một trong những khách hàng lớn nhất của Moscow sau năm 2022 đã làm dấy lên lo ngại của Nga về doanh thu xuất khẩu và sự ổn định ngân sách. Tuy nhiên, dữ liệu thương mại hiện có lại chỉ ra điều ngược lại.

Các con số rất rõ ràng: đối với Nga, hy vọng giờ đây đã chuyển sang Trung Quốc. Tháng 1/2026 đánh dấu tháng mạnh nhất từ trước đến nay đối với thương mại dầu mỏ giữa Trung Quốc và Nga, với xuất khẩu đường biển đạt 1,86 triệu thùng/ngày.

Lần đầu tiên kể từ tháng 11/2024, 100% lượng dầu ESPO xuất khẩu của Nga được hướng đến Trung Quốc. Ngay cả khi không tính nguồn cung qua đường ống khoảng 820.000 thùng/ngày, lượng dầu vận chuyển bằng đường biển của Nga cũng cao hơn 46% so với xuất khẩu của Ả Rập Xê Út, trong khi Riyadh chỉ vận chuyển 1,2 triệu thùng/ngày trong tháng 1 bất chấp vị thế lâu năm là nhà cung cấp dầu đường biển hàng đầu cho Bắc Kinh.

Giá cả vẫn là yếu tố đầu tiên và rõ ràng nhất. Đối với dầu Ural, sau khi nhu cầu từ Ấn Độ giảm, mức chiết khấu hiện nay ở mức khoảng 7 đô la/thùng so với dầu Brent của ICE. Chỉ riêng biên độ lợi nhuận đó cũng đủ để thu hút các nhà máy lọc dầu Trung Quốc hướng tới dầu của Nga, đặc biệt khi Moscow gánh chịu phần lớn gánh nặng về hậu cần, bảo hiểm và an ninh. Trên thực tế, Nga đã gánh phần lớn rủi ro địa chính trị, cho phép người mua Trung Quốc tập trung chủ yếu vào sự ổn định về giá cả và nguồn cung.

Những cân nhắc chiến lược củng cố logic thương mại này. Chính sách đối ngoại ngày càng đối đầu của Washington đã hạn chế số lượng nhà cung cấp đáng tin cậy của Bắc Kinh. Xuất khẩu dầu mỏ của Venezuela sang Trung Quốc đạt trung bình 500.000-600.000 thùng/ngày vào năm 2025.

Lượng dầu xuất khẩu từ Iran sang Trung Quốc, đạt trung bình khoảng 1,2 triệu thùng/ngày vào năm 2024 và nửa đầu năm 2025, đã giảm kể từ tháng 6/2025. Cuối cùng, dầu thô của Nga (giá rẻ, vị trí địa lý gần gũi và không bị ảnh hưởng bởi các gián đoạn chính trị) đã trở thành một trong số ít nguồn cung quy mô lớn kết hợp giữa khối lượng và tính ổn định.

Hơn nữa, Kozmino, cảng xuất khẩu dầu thô lớn nhất của Nga sang Trung Quốc, chỉ cách các cảng lớn của Trung Quốc 5-6 ngày vận chuyển, khiến nó không chỉ là một trong những nguồn cung an toàn nhất mà còn là nguồn cung quy mô lớn gần nhất cho thị trường Trung Quốc.

Sự phát triển cơ sở hạ tầng càng củng cố thêm mối liên kết này. Nhà máy lọc dầu Sơn Đông Yulong mới, với công suất 400.000 thùng/ngày, đã nổi lên như một khách hàng chủ yếu hướng đến Nga.

Các lệnh trừng phạt do EU và Anh áp đặt vào giữa năm 2025, tiếp theo là các biện pháp của Mỹ nhắm vào Rosneft và Lukoil, đã đóng cửa nhà máy lọc dầu này khỏi hầu hết các kênh cung ứng từ phương Tây và Trung Đông. Với rất ít lựa chọn thay thế, Yulong gần như hoàn toàn chuyển sang sử dụng dầu thô của Nga. Trong tháng 12 và tháng 1, nhà máy đã nhập khẩu trung bình 240.000 thùng/ngày từ Nga, và hai tàu chở dầu Aframax chở dầu ESPO đã dỡ hàng tại đây vào tháng 2/2026.

Theo các chuyên gia, việc Nga chọn Trung Quốc làm thị trường châu Á chủ đạo cuối cùng có thể đẩy Ấn Độ quay trở lại với dầu thô của Nga, bất chấp áp lực chính trị từ Washington – không chỉ do động lực về giá cả, mà còn do mong muốn tránh bị gạt ra ngoài lề chiến lược từ một đối tác lâu năm.

Nếu động lực đó tiếp diễn, nỗ lực của chính quyền ông Donald Trump nhằm sử dụng đòn bẩy thương mại để kiềm chế doanh thu năng lượng của Nga có thể phản tác dụng. Thay vì cô lập Moscow, họ đang đẩy nhanh quá trình hình thành một liên minh năng lượng Á-Âu mạnh mẽ hơn, dựa trên nhu cầu của Trung Quốc và nguồn cung của Nga.

Ấn Độ, thay vì rời khỏi hệ thống này, cuối cùng có thể bị cuốn trở lại. Ba năm sau khi các lệnh trừng phạt của phương Tây nhằm mục đích cắt đứt Nga khỏi thị trường toàn cầu, Moscow đang xuất khẩu nhiều dầu thô hơn bao giờ hết cho khách hàng lớn nhất của mình. Cuối cùng, bên hưởng lợi chính là đối thủ chiến lược hàng đầu của Washington. Trung Quốc đang đảm bảo nguồn cung dầu thô lớn hơn với giá cả ngày càng cạnh tranh mà không phải gánh chịu rủi ro mới đáng kể.