TS. Trần Du Lịch: Việt Nam không tăng trưởng 9-10% trong vài chục năm thì đừng mơ thành nước phát triển

Tại Diễn đàn kinh tế Việt Nam lần 4-2025 do Báo Người Lao Động tổ chức với chủ đề: “Ổn định vĩ mô, thực thi cải cách: Nền tảng cho tăng trưởng 2026", TS. Trần Du Lịch chia sẻ tổng quan về tình hình kinh tế xã hội năm 2025 cũng như dự báo năm 2026.

Thứ nhất, sau Covid, Chính phủ chủ trương cũng như TP. HCM đều chủ trương dựa trên 3 trụ cột tăng trưởng để dẫn dắt: đó là thị trường nội địa, xuất khẩu và đầu tư công. Phải nói rằng Việt Nam khá thành công, đạt được mục tiêu phục hồi và xử lý những bài toán tồn tại sau Covid.

Cho tới nay, những trụ cột tăng trưởng này vẫn đang diễn biến tích cực và tiếp tục phát huy. Tuy nhiên, kinh tế thế giới có khó khăn, tăng trưởng chậm, nhưng kinh tế Việt Nam lại tăng trưởng khá ngoạn mục. Mức 8% là quá ngoạn mục trong điều kiện hiện nay, và Việt Nam đang hướng tới mục tiêu 10% trong kỷ nguyên mới.

Về điểm này, TS. Trần Du Lịch phân tích thêm, chúng ta thấy xuất khẩu tăng khá mạnh, với tốc độ cao. Tuy nhiên, một vấn đề tồn tại nhiều năm và đang là vấn đề kinh tế vĩ mô rất lớn của Việt Nam là tỷ lệ nội địa hóa của các sản phẩm xuất khẩu còn quá thấp. Thậm chí có một số lĩnh vực Việt Nam chỉ như gia công, hưởng lợi rất ít trong đóng góp. Đây là một bài toán rất lớn.

Từ sau khi Việt Nam gia nhập WTO năm 2007. Thời điểm đó, dân số Việt Nam chiếm khoảng 1,3% dân số thế giới, nhưng xuất khẩu Việt Nam chỉ chiếm 0,3% tổng kim ngạch xuất khẩu của thị trường thế giới. Nhưng đến năm 2024, tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đã chiếm tới 1,6% tổng thị trường xuất khẩu thế giới, trong khi dân số của ta chỉ chiếm 1,25%. Có nghĩa Việt Nam đã vươn lên cao hơn nhiều so với mức bình quân dân số thế giới.

Thực tế, giới hạn của động lực xuất khẩu không phải là vô hạn, Việt Nam đang dần tới ngưỡng rất khó khăn. Đây là điểm chúng ta phải tính toán trong bài toán phát triển . Tức là, động lực thứ nhất về xuất khẩu. Trong vòng chưa tới 20 năm sau WTO, chúng ta đã vượt lên về tỷ trọng so với thị trường xuất khẩu thế giới, nhưng cũng có giới hạn.

Thứ hai về động lực đầu tư, trong đó đầu tư công dẫn dắt. Đây vẫn là động lực rất lớn. Ngày 19/12 /2025, khi khởi công đồng loạt 234 công trình lớn với tổng vốn 3,4 triệu tỷ đồng, trên 80% là đầu tư tư nhân. Như vậy, tư duy vẫn là đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư nhân. Tuy nhiên, để cân đối toàn bộ nguồn này là bài toán về nguồn vốn.

Việc thúc đẩy đầu tư công trong giai đoạn tới vẫn là động lực, nhưng vai trò vốn mồi để thúc đẩy đầu tư tư nhân cần được tính toán lại để đầu tư đó có thể dẫn dắt và lan tỏa hiệu quả hơn. Ở đây, TS. Trần Du Lịch muốn nêu một bài toán trong đầu tư đó là chi phí cơ hội, tức là ưu tiên trong các lĩnh vực, ngành.

Thị trường nội địa cũng tăng trưởng tốt, cùng với xuất khẩu. Nhưng để đạt tăng trưởng 2 con số, 3 trụ cột tăng trưởng hiện tại nếu không thay đổi về động lực thì sẽ có giới hạn, khó giữ được mức tăng 10-15%. Vậy động lực mới là gì? Chúng ta có hai yếu tố: Một là đổi mới khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, dựa trên kỷ nguyên số. Hai là thể chế cạnh tranh.

Vừa rồi, Quốc hội đã sửa đổi các luật lệ và các chương trình về thể chế cạnh tranh. Đây là một kỳ vọng lớn sắp tới. Nếu hai yếu tố này phát huy tác dụng, Việt Nam mới có thể tính toán việc đạt tăng trưởng hai con số như đã bàn.

Với câu hỏi ưu tiên tăng trưởng hay ổn định vĩ mô? Thực tế, Việt Nam luôn giải quyết bài toán nghịch, bài toán mâu thuẫn. Việc này không phải bây giờ mới đặt ra, mà từ năm 2011 đã có, vừa phải đối phó với lạm phát ghê gớm, nhưng vẫn phải ổn định và thúc đẩy tăng trưởng . Nhiệm vụ tín dụng phải thúc đẩy tăng trưởng chứ không phải chỉ chống lạm phát. Người ta chống lạm phát rất đơn giản: rút cung tiền lại, giảm tín dụng, tăng lãi suất. Còn ta thì ngược lại: vừa chống lạm phát mà phải tăng trưởng , tức là phải tăng tín dụng, giảm lãi suất. Tức là Việt Nam giải bài toán nghịch.

Việt Nam đã quen rồi, có kinh nghiệm giải bài toán nghịch. TS. Cấn Văn Lực cảnh báo, nếu tăng trưởng tín dụng 18-19% với tổng lượng lớn như vậy, thì tổng cung tiền quá lớn. Về vấn đề này, TS. Trần Du Lịch cho biết, CPI được kiểm soát thấp, khoảng 3%, điều đó mới chỉ phản ánh một khía cạnh là lạm phát của gói hàng hóa dịch vụ, mà chưa nói được hai loại khác là lạm phát tiền tệ và lạm phát tài sản.

Hay có thể hiểu khi giá bất động sản lên, giá tài sản lên, tạo một cái bong bóng, điều đó được tính toán bằng lượng tiền cao hơn thực. Đó là lạm phát về tài sản. Trong điều kiện tín dụng tăng cao nhưng vòng quay đồng tiền không tăng, thấp, theo công thức thì nó giữ giá cả lại. Nhưng khi kinh tế sôi động lên, vòng quay đồng tiền tăng lên thì CPI mới bộc lộ ra. Đây là điểm chúng ta phải cảnh báo về ổn định.

Do đó, mục tiêu tăng trưởng chúng ta đều hướng tới. Nhưng lúc thế giới đang biến động không lường, thì chúng ta phải dĩ bất biến ứng vạn biến. Tức là giữ vững trụ cột ổn định vĩ mô. Do đó, tôi nghĩ rằng, như anh Lực có nói, dư địa cho chính sách tín dụng không lớn. Vấn đề là phối hợp giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ toàn bộ các dòng tiền để làm sao nó kích thích hiệu quả nhất, và hạn chế những kênh đang nhốt tiền mà không đưa vào vận hành.

Như vậy, chúng ta vẫn giữ được ổn định về giá cả và vẫn sử dụng công cụ tài khóa và tín dụng để kích thích tăng trưởng , vẫn phải tăng tổng cầu. Không thể khác được thì mới đạt được mục tiêu. Như vậy, bắt buộc sắp tới, dòng tín dụng phải di chuyển khác đi, dần dần đưa vào những kênh mà nó tạo ra nền kinh tế thực. Đây mới là điều quan trọng, tức là tôi muốn nói về sản xuất, hạ tầng, hạ tầng số, logistics, xây dựng, tức là kinh tế thực. Kinh tế thực này dần dần cân bằng với kinh tế tiền tệ, tức là kinh tế tính trên các loại tài sản.

Đó là sự cân bằng cần thiết để ổn định vĩ mô, chứ không chỉ có CPI. Đây chính là nghệ thuật điều hành sắp tới. TS. Trần Du Lịch tin rằng, Việt Nam có rất nhiều kinh nghiệm giải quyết các bài toán mâu thuẫn, thậm chí trong những tình huống rất khó khăn.

"Về cơ sở Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số. Đầu tiên, cơ sở duy nhất đầu tiên là nếu Việt Nam không tăng trưởng 9-10% trong vòng vài chục năm, đừng bao giờ mơ thành nước phát triển . Bởi vì chúng ta chỉ còn hơn chục năm nữa là hết thời kỳ dân số vàng. Đây là mục tiêu và khát vọng của dân tộc phải đạt được", TS. Trần Du Lịch nhấn mạnh.

Thứ hai là kỷ nguyên mới – kỷ nguyên số. Nếu không tận dụng được kỷ nguyên số, Việt Nam sẽ không có cơ hội. Hiện nay tất cả các chính sách, nghị quyết, bốn trụ cột đều hướng tới giải bài toán ngược bằng cách nâng cao năng lực thể chế, tận dụng cuộc cách mạng 4.0, huy động nguồn lực để trong vòng vài chục năm tới chúng ta đạt được tăng trưởng cao, ổn định và các mục tiêu đã đề ra.