Trong khi thế giới say mê với viễn cảnh AI thay đổi mọi thứ, phía sau những chatbot thông minh là một đội quân lao động vô hình đang âm thầm “dạy” máy móc trở nên giống con người hơn. Trớ trêu thay, nhiều người trong số đó là các biên kịch Hollywood từng đình công chống AI , nhưng giờ lại phải kiếm sống bằng chính công việc đào tạo nó.
Từ biên kịch Hollywood đến “người dạy máy”: công việc kỳ lạ của nền kinh tế AI
Năm 2023, Hollywood đình công suốt gần 5 tháng để phản đối nguy cơ AI thay thế biên kịch và diễn viên. Nhưng chỉ hai năm sau, khi ngành giải trí vẫn chưa phục hồi, nhiều nhà biên kịch thất nghiệp buộc phải tìm đường sống mới. Nhân vật chính trong câu chuyện, một biên kịch từng có chương trình phát trên Paramount, Hulu và BBC, bắt đầu công việc huấn luyện AI vào tháng 9/2025 sau khi nhìn thấy một bài đăng trong nhóm Facebook của Hiệp hội Nhà văn Mỹ.
Một đồng nghiệp quảng cáo rằng Mercor trả tới 150 USD/giờ cho nhà văn làm công việc đào tạo mô hình. Nghe có vẻ hấp dẫn. Nhưng để nhận được hợp đồng đầu tiên, cô phải nộp 10 đơn, dành 20 giờ không lương làm các bài kiểm tra, rồi mới được nhận vào vị trí “annotator đa năng” với mức 52 USD/giờ.
Công việc của cô bao gồm những nhiệm vụ tưởng như phi lý: đánh giá giọng điệu chatbot, chú thích tiếng chó sủa trong video đến từng mili giây, xác định vật thể trong ảnh nội thất, kiểm tra khả năng AI tạo nội dung nhạy cảm hoặc nguy hiểm như công thức chế tạo bom để “red team” hệ thống.
Mỗi dự án đều đi kèm một loạt ứng dụng mới: Slack, Airtable, Zoom, cổng thanh toán, tài khoản Google… nhưng điều đáng chú ý nhất là sự hỗn loạn.Một dự án được quảng bá kéo dài 20 giờ/tuần trong hai tháng, nhưng chỉ sau 2 tuần, nó đột ngột bị dừng mà không báo trước. Slack biến mất. Google Docs biến mất. Không lời giải thích. Đó chỉ là khởi đầu.
“Làm việc tự do” hay lao động kiểu mới không quyền lợi?
Các nền tảng như Mercor, Outlier, Turing hay Handshake đều quảng cáo rằng người lao động “được tự do chọn thời gian làm việc”. Nhưng thực tế lại khác. Người lao động phải kiểm tra Slack liên tục, sẵn sàng nhận việc bất kể giờ giấc. Nửa đêm nhận tin nhắn “Dự án bắt đầu ngay!”, 3 giờ sáng nhận yêu cầu đổi mật khẩu, 7 giờ sáng có thông báo hoàn thành giai đoạn mới.Nếu không phản hồi nhanh, bạn có thể mất việc.
Một lần, tác giả đang chuẩn bị bữa tối cho gia đình thì Slack rung lên: cả nhóm được lệnh hoàn thành nhiệm vụ trong vòng 24 giờ, nếu không sẽ bị loại. Cô bỏ dở bữa ăn, từ chối giúp con làm bài tập toán, thức trắng đêm để hoàn thành công việc. “Cố lên đội!”, những tin nhắn đầy emoji tên lửa từ các quản lý khoảng 22 tuổi liên tục xuất hiện. Trong khi phần lớn người làm việc là các chuyên gia 30-40 tuổi, từng có sự nghiệp ổn định ở lĩnh vực khác.
Sự bất mãn bùng nổ vì công việc đào tạo AI áp lực cao nhưng thu nhập thấp
Trên Reddit, sự bất mãn bùng nổ.Tháng 11/2025, hàng nghìn lao động của Mercor trong dự án Musen bị sa thải, rồi được thuê lại cho dự án Nova với mức lương giảm từ 21 USD xuống 16 USD/giờ. Từ đầu năm 2025, mức lương “chuyên gia” từng phổ biến là 150 USD/giờ.
Nhưng đến đầu năm 2026, con số này chỉ còn khoảng 50 USD/giờ, trong khi lao động phổ thông mới vào nghề nhận 16 USD/giờ, thấp hơn cả mức lương tối thiểu ở California. Tác giả kể rằng vào Giáng sinh 2025, tài khoản ngân hàng của cô chỉ còn đúng 14 USD, dù từng kỳ vọng kiếm thêm 3.000 - 5.000 USD từ một dự án “Ngôn ngữ chết”.
Từ tháng 2 đến tháng 4/2026, cô bị tuyển dụng rồi sa thải khỏi 7 dự án khác nhau trên 4 nền tảng. Không cảnh báo. Không thông báo. Chỉ đơn giản là hệ thống biến mất. Cuối cùng, điều cay đắng nhất mà cô nhận ra là nghịch lý của ngành AI : để giúp cỗ máy trở nên giống con người hơn, hệ thống lại đang buộc con người phải hành xử như máy móc.
Mercor cho biết họ chỉ có khoảng 300 nhân viên toàn thời gian, nhưng mỗi tuần quản lý tới 30.000 lao động tự do trên nền tảng.Hàng chục nghìn người thức đêm, chờ nhiệm vụ, tranh giành từng “task”, bị đo lường bằng tốc độ và độ chính xác, tất cả để phục vụ cho một mục tiêu lớn hơn: xây dựng những mô hình AI ngày càng thông minh.Và trong quá trình đó, chính những con người đang dạy máy ấy dường như dần bị biến thành một phần của cỗ máy.
Điều đáng nói là đây không còn là câu chuyện cá nhân của một biên kịch Hollywood thất nghiệp. Nó phản ánh một xu hướng lao động mới trong kỷ nguyên AI : hàng chục nghìn lao động tri thức trên toàn cầu đang bị cuốn vào một “nền kinh tế nhiệm vụ”, nơi mọi kỹ năng, từ viết lách, ngôn ngữ, luật, y khoa cho đến phân tích dữ liệu, đều có thể bị chia nhỏ thành những “task” ngắn hạn để phục vụ việc huấn luyện mô hình. Họ không còn là nhân viên chính thức, cũng không thực sự là lao động tự do theo nghĩa truyền thống, mà tồn tại trong một vùng xám giữa công nghệ và lao động thời vụ: luôn phải trực tuyến, luôn sẵn sàng, nhưng không được đảm bảo bất kỳ quyền lợi lâu dài nào.
*Nguồn : Wired
