Viola Zhou là phóng viên của Rest of World chuyên đưa tin về lĩnh vực công nghệ của Trung Quốc, hiện đang sinh sống tại New York (Mỹ). Cô bắt đầu hành trình tìm hiểu cộng đồng AI gốc Hoa bằng cách chuyển tới “Facebook House” - căn nhà cũ của Mark Zuckerberg ở Los Altos, nơi từng là trụ sở đầu tiên của Facebook vào năm 2004.
Trên hành trình đó, cô nhận ra một thế hệ kỹ sư và nhà sáng lập gốc Hoa đang nổi lên như lực lượng không thể thiếu của Thung lũng Silicon. Họ là những người làm việc 16 tiếng mỗi ngày, nhận mức đãi ngộ hàng triệu USD và theo đuổi tham vọng xây dựng AGI. Nhưng đồng thời cũng sống trong áp lực cạnh tranh, nỗi lo bị AI thay thế và sự nhạy cảm của căng thẳng Mỹ - Trung.
Thế hệ “thần đồng toán học” Trung Quốc đổ vào AI
Trong nhiều thập kỷ, người nhập cư gốc Hoa đã góp phần quan trọng vào sự phát triển của Thung lũng Silicon. Nhưng ở thời đại trí tuệ nhân tạo, vai trò của họ đang thay đổi nhanh chóng: từ những kỹ sư đứng sau hậu trường trở thành các nhân vật trung tâm của cuộc đua công nghệ toàn cầu.
Hiện nay, căn nhà được một nhóm doanh nhân và kỹ sư AI Trung Quốc thuê lại để làm nơi kết nối cộng đồng công nghệ. Bên trong giống ký túc xá sinh viên hơn là “thánh địa startup”: nệm đặt giữa phòng khách, sách khởi nghiệp chất đầy giá, thú nhồi bông Harvard, mèo đi khắp nhà và những phòng ngủ bừa bộn.
Nhưng chính tại nơi này, nhiều ý tưởng AI mới đang được hình thành. Elvis, một doanh nhân trẻ sống trong căn phòng cũ của Zuckerberg, cùng cộng sự Dawei Shi thành lập OpenNetwork, tổ chức phi lợi nhuận kết nối các nhà nghiên cứu, startup và nhà đầu tư AI gốc Hoa tại Mỹ.
Trong các buổi tiệc ở Facebook House, gần như mọi cuộc trò chuyện đều xoay quanh AI: robot, mô hình ngôn ngữ, AGI và startup. Một khách mời thậm chí thừa nhận: “Cứ như thể bạn không xứng đáng tồn tại nếu không làm AI vậy”.
Ngôi nhà Facebook House
Theo Christine Qing, nhà đầu tư thuộc tập đoàn Shanda, người Trung Quốc từng đóng vai trò hỗ trợ trong kỷ nguyên phần mềm, nhưng nay đã trở thành lực lượng trung tâm trong thời đại AI.
Điều đó thể hiện rõ ở các phòng thí nghiệm AI hàng đầu. Khi Meta công bố đội ngũ đầu tiên của Superintelligence Labs, có tới 7 trong số 11 thành viên là người Trung Quốc, bao gồm cả nhà khoa học trưởng.
Những startup AI nổi bật cũng mang dấu ấn mạnh mẽ của thế hệ kỹ sư này. Carina Hong, cô gái 24 tuổi từng học Olympic toán ở Quảng Châu, bỏ Stanford để lập startup Axiom chuyên kiểm chứng khả năng suy luận của AI. Chỉ sau một năm, công ty đã được định giá 1,6 tỷ USD.
Tim Shi, cựu nghiên cứu viên OpenAI và cựu sinh viên lớp Yao danh tiếng của Đại học Thanh Hoa, đồng sáng lập Cresta, startup AI chăm sóc khách hàng từng đạt định giá 1,6 tỷ USD vào năm 2022.
Tại Thung lũng Silicon, các kỹ sư AI hàng đầu giờ được săn đón như ngôi sao NBA. Tác giả nghe nhiều câu chuyện về các gói đãi ngộ lên tới hàng chục triệu USD, thậm chí có tin đồn Meta từng chi 200 triệu USD để chiêu mộ một nhà nghiên cứu người Trung Quốc từ Apple.
Ở hội nghị AI NeurIPS tại San Diego, mức độ áp đảo của nhân tài Trung Quốc càng hiện rõ. Hội nghị thu hút hơn 24.000 người tham dự, và theo nghiên cứu của MacroPolo, gần một nửa tác giả bài nghiên cứu tại NeurIPS năm 2022 tốt nghiệp đại học ở Trung Quốc.
Tiếng Quan thoại xuất hiện khắp hành lang hội nghị, quán cà phê và khách sạn. Các nhóm WeChat liên tục chia sẻ cơ hội việc làm, đầu tư và săn người. Một nhóm kỹ sư Trung Quốc bàn tán tại sự kiện: “Meta vừa tuyển được một người từ trường anh với giá 2,5 triệu USD”.
Áp lực thành công, tham vọng AGI và nỗi lo bị AI thay thế
Đằng sau những mức lương khổng lồ là một thế hệ lớn lên trong môi trường cạnh tranh cực độ của hệ thống giáo dục Trung Quốc. Tác giả kể rằng từ tiểu học, học sinh đã bị “sàng lọc” qua các lớp Olympic toán để tìm ra những đứa trẻ thật sự xuất sắc. Ở Trung Quốc, giỏi toán và khoa học từ lâu được xem là biểu tượng thành công và niềm tự hào quốc gia.
Tại một trường trung học hàng đầu ở Hàng Châu vào khoảng năm 2010, học sinh có 11 tiết khoa học nhưng chỉ hai tiết nhân văn. Nhiều người thần tượng Sheldon Cooper trong “The Big Bang Theory”, còn ngành báo chí bị xem là lựa chọn “không kiếm ra tiền”.
Từ môi trường đó, nhiều học sinh tiếp tục tiến vào các chương trình danh giá như lớp Yao ở Đại học Thanh Hoa hay lớp ACM của Đại học Giao thông Thượng Hải, những “lò luyện” khoa học máy tính nổi tiếng khắc nghiệt.
Eigen AI giới thiệu các mô hình tiết kiệm tài nguyên tính toán ở San Diego
Sau đó, Mỹ trở thành điểm đến tiếp theo. Các tiến sĩ trẻ Trung Quốc đổ vào Stanford, MIT, Carnegie Mellon và các phòng thí nghiệm AI đúng lúc machine learning bùng nổ trong thập niên 2010.
Khi ChatGPT ra mắt năm 2022 và dòng tiền đầu tư tràn vào AI, họ đã ở đúng nơi, đúng thời điểm. Một nhà nghiên cứu Nvidia mô tả: “Người Trung Quốc di chuyển như một đội quân”. Nhiều kỹ sư làm việc 16 giờ mỗi ngày để huấn luyện mô hình, tối ưu dữ liệu và chạy đua vượt benchmark. Tinh thần “ri gong yi zu”, mỗi ngày tiến thêm một bước, trở thành khẩu hiệu quen thuộc.
Điều đáng chú ý là phần lớn những người thành công này vẫn sống khá giản dị. Họ đầu tư vào cổ phiếu AI, làm việc liên tục và theo đuổi FIRE, độc lập tài chính, nghỉ hưu sớm, trước khi chính AI thay thế họ. Một nhà nghiên cứu startup AI nói: “Chúng tôi không phải bác sĩ hay luật sư có thể kiếm số tiền này cả đời. Chúng tôi có thể thất nghiệp trong vòng vài năm”. Trong cộng đồng AI gốc Hoa, sự lạc quan về AGI luôn song hành cùng nỗi bất an về tương lai.
Nhiều nhà nghiên cứu tin rằng xây dựng AGI là nhiệm vụ quan trọng nhất thế giới hiện nay. Một người ví công việc AI giống cảm giác trở thành ngôi sao nhạc rock thập niên 1960. Nhưng áp lực địa chính trị Mỹ - Trung cũng luôn hiện hữu.
Trong khi Thung lũng Silicon ngưỡng mộ năng lực kỹ thuật của Trung Quốc, nhiều kỹ sư và startup gốc Hoa vẫn lo ngại bị nghi ngờ hoặc phân biệt đối xử. Một số nhà sáng lập từ chối xuất hiện công khai vì sợ nhà đầu tư e ngại nếu biết họ là người Trung Quốc.
Christine Qing cho rằng cộng đồng này đang đối mặt với “những rào cản vô hình”. Theo cô, nhiều người chỉ có thể thể hiện “một phần sức mạnh thật sự” vì căng thẳng chính trị. Dù vậy, tham vọng của họ không hề suy giảm.
Hanrui Wang, nhà sáng lập 29 tuổi của Eigen AI, từng ngủ trên nệm ở Facebook House khi mới khởi nghiệp. Chỉ vài tháng sau, startup của anh được công ty điện toán đám mây Nebius mua lại với giá khoảng 634 triệu USD.
Shin Chen, nhà đầu tư thuộc quỹ E14 Fund liên kết với MIT, nhận xét rằng các nhà sáng lập AI gốc Hoa có tinh thần làm việc “đến cùng”, sẵn sàng ngủ tại văn phòng và làm việc cuối tuần. Bà nói: “Chúng ta nên xây dựng một băng đảng AI người Hoa mới ở Thung lũng Silicon". Sau nhiều tháng tiếp xúc với cộng đồng này, tác giả nhận thấy họ có niềm tin gần như tuyệt đối vào AI, nhưng lại thiếu sự chắc chắn về tương lai của chính mình.
Tuy nhiên, theo nhà đầu tư Liangcheng Zhou của Argo Venture Partners, thế hệ mới này khác hẳn lớp nhập cư Trung Quốc đầu tiên từng chỉ mong có công việc ổn định tại các tập đoàn Mỹ. Zhou nói: “Một trong số họ sẽ trở thành Elon Musk tiếp theo. Sau vài năm sống ở nước Mỹ đầy biến động, họ sẽ thay đổi.”
*Nguồn bài viết: Rest of world
