Ukraine thử nghiệm vũ khí mới, tìm cách đánh chặn tên lửa Oreshnik

Đưa vũ khí đánh chặn lên rìa không gian

Ukraine đang nghiên cứu phát triển hệ thống đánh chặn tên lửa hoạt động ngoài khí quyển, với mục tiêu đối phó những vũ khí đạn đạo có quỹ đạo bay phức tạp như Oreshnik của Nga. Đây được xem là hướng tiếp cận mới trong nỗ lực tăng cường năng lực phòng thủ tên lửa của Kiev.

Theo The Guardian, ngày 8/11, Ukraine đã tiến hành ít nhất 3 cuộc thử nghiệm hệ thống đánh chặn ngoài khí quyển. Thông tin được Fedir Venislavsky, người đứng đầu Tiểu ban An ninh Quốc gia thuộc Ủy ban Quốc phòng Quốc hội Ukraine , tiết lộ.

Đáng chú ý, các thử nghiệm có phương án sử dụng máy bay hoạt động ở độ cao lớn làm bệ phóng cho vũ khí đánh chặn. Thay vì chỉ dựa vào những tổ hợp phòng không triển khai trên mặt đất, phương án này mở ra khả năng đưa phương tiện đánh chặn lên vị trí thuận lợi hơn, qua đó mở rộng phạm vi và thời gian phản ứng trước các mục tiêu đạn đạo.

Ông Venislavsky cho biết Ukraine đã chứng minh được khả năng phóng các hệ thống đánh chặn ngoài khí quyển và đang nghiên cứu khả năng đưa chúng vào sản xuất. Quan chức này nhấn mạnh đây là một ưu tiên trong chương trình phát triển quốc phòng của nước này.

Tuy nhiên, quá trình hiện thực hóa tham vọng trên không đơn giản. Theo ông Venislavsky, Ukraine đang phải đối mặt với nhiều nhu cầu cấp thiết về quân sự, khiến việc bố trí nguồn tài chính cho một chương trình công nghệ có chi phí lớn trở thành thách thức đáng kể.

Đặc biệt, những thông tin được công bố hiện chưa cho biết chính xác tên gọi, tầm bắn, tốc độ hay cấu hình kỹ thuật của vũ khí đánh chặn. Kết quả tiêu diệt mục tiêu trong các cuộc thử nghiệm cũng chưa được xác nhận. Vì vậy, chưa thể khẳng định Ukraine đã sở hữu hệ thống có khả năng đánh chặn thành công tên lửa Oreshnik trong điều kiện tác chiến thực tế.

Vì sao Oreshnik trở thành bài toán khó?

Mối quan tâm của Ukraine xuất phát từ đặc điểm hoạt động của Oreshnik , loại tên lửa đạn đạo tầm trung do Nga phát triển. Trong hành trình bay, tên lửa có thể vươn lên độ cao hàng trăm kilômét trước khi các phương tiện hồi quyển tách ra và lao về phía mục tiêu.

Theo những thông tin được công bố, Oreshnik có thể đạt tốc độ vượt Mach 10, tương đương hơn 12.000 km/h. Tốc độ rất cao cùng quỹ đạo bay khiến quá trình phát hiện, theo dõi và tính toán thời điểm đánh chặn trở nên đặc biệt phức tạp.

Một đặc điểm đáng chú ý khác là công nghệ phương tiện hồi quyển mang nhiều đầu đạn độc lập (MIRV). Theo các thông tin được phía Nga công bố và truyền thông quốc tế dẫn lại, mỗi tên lửa có thể mang nhiều phương tiện tấn công, được triển khai sau khi tên lửa hoàn thành giai đoạn bay ngoài khí quyển.

Điều này tạo ra thách thức lớn cho hệ thống phòng thủ. Thay vì chỉ theo dõi và đối phó một vật thể duy nhất, mạng lưới phòng thủ phải phát hiện, phân biệt và tính toán quỹ đạo của nhiều mục tiêu có thể hướng đến những vị trí khác nhau. Nếu không có đủ phương tiện đánh chặn và năng lực xử lý dữ liệu, nguy cơ một số đầu đạn xuyên qua lưới phòng thủ sẽ tăng lên.

Các hệ thống phòng thủ tên lửa hiện đại như THAAD và Aegis của Mỹ, hay Arrow-3 của Israel, được thiết kế để đối phó những mối đe dọa đạn đạo ở các giai đoạn bay nhất định. Tuy nhiên, khả năng đánh chặn toàn bộ các phương tiện hồi quyển của Oreshnik vẫn là vấn đề chưa được kiểm chứng công khai.

Ngoài tốc độ và số lượng mục tiêu, bài toán chi phí cũng đặc biệt đáng quan tâm. Một hệ thống phòng thủ có thể phải sử dụng nhiều tên lửa đánh chặn để đối phó một đợt tấn công, trong khi mỗi phương tiện đánh chặn hiện đại đều có giá thành cao. Nếu đối phương sử dụng nhiều tên lửa cùng lúc, áp lực lên kho dự trữ và năng lực tác chiến của bên phòng thủ sẽ càng lớn.

Tham vọng xây dựng năng lực phòng thủ độc lập

Nỗ lực phát triển vũ khí đánh chặn ngoài khí quyển không phải chương trình riêng lẻ, mà nằm trong định hướng mở rộng năng lực công nghệ không gian của Ukraine .

Theo The Guardian, Kiev đang thúc đẩy xây dựng hạ tầng vệ tinh riêng nhằm giảm sự phụ thuộc vào các hệ thống liên lạc nước ngoài, đặc biệt là Starlink. Những gián đoạn dịch vụ vệ tinh trước đó đã cho thấy mức độ phụ thuộc của hoạt động chỉ huy, kiểm soát và liên lạc quân sự vào hạ tầng do các doanh nghiệp nước ngoài cung cấp.

Một bước tiến trong định hướng này là vệ tinh thử nghiệm OBRIA NANO, được phát triển thông qua hợp tác giữa doanh nghiệp công nghệ Ukraine HIMERA và nhà sản xuất vệ tinh GomSpace của Đan Mạch. Dự án hướng tới xây dựng mạng lưới thông tin liên lạc vệ tinh riêng, với quy mô dự kiến khoảng 245 vệ tinh.

Hai hướng phát triển, gồm xây dựng hạ tầng vệ tinh và nghiên cứu vũ khí đánh chặn ngoài khí quyển, cho thấy Ukraine đang tìm cách mở rộng năng lực hoạt động trong không gian gần. Đây cũng là lĩnh vực ngày càng có ý nghĩa đối với an ninh quốc phòng, khi vệ tinh không chỉ phục vụ thông tin liên lạc, trinh sát mà còn hỗ trợ cảnh báo sớm và theo dõi các mối đe dọa từ tên lửa đạn đạo .

Dẫu vậy, từ những cuộc thử nghiệm ban đầu đến khả năng triển khai một hệ thống phòng thủ tên lửa hoàn chỉnh vẫn là khoảng cách lớn. Ukraine sẽ phải giải quyết đồng thời các vấn đề về công nghệ cảm biến, khả năng theo dõi mục tiêu tốc độ cao, độ chính xác của phương tiện đánh chặn, hệ thống chỉ huy và nguồn lực sản xuất.

Do đó, 3 cuộc thử nghiệm được công bố mới phản ánh bước đi ban đầu của Kiev trong lĩnh vực đánh chặn ngoài khí quyển. Khả năng hình thành một lá chắn đủ sức đối phó Oreshnik vẫn phụ thuộc vào những kết quả kỹ thuật tiếp theo, cũng như năng lực tài chính và công nghiệp quốc phòng của Ukraine .