Xuất khẩu tiếp tục bứt phá

Theo số liệu từ Cục Thống kê - Bộ Tài chính, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa 5 tháng đầu năm 2026 của nước ta đạt 445,12 tỉ USD - tăng 25% so với cùng kỳ năm ngoái, cao nhất từ trước đến nay.

Tín hiệu tích cực

Trong 5 tháng đầu năm nay, xuất khẩu hàng hóa của nước ta đạt kim ngạch 215,66 tỉ USD - tăng 19,5% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là tín hiệu tích cực trong bối cảnh tình hình thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, nhất là những khó khăn do tác động từ chiến sự ở Trung Đông.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) cho biết 5 tháng đầu năm nay, nhờ đẩy mạnh xúc tiến thương mại, tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) và mở rộng thị trường, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tiếp tục duy trì đà tăng trưởng - đạt 30,69 tỉ USD, tăng 9,2% so với cùng kỳ năm ngoái.

Theo Thứ trưởng Bộ NN-MT Đặng Ngọc Điệp, kết quả nêu trên là động lực thúc đẩy ngành phấn đấu hoàn thành mục tiêu tăng trưởng 3,7% và hướng tới mức 4% trong năm 2026. Bộ NN-MT đã xây dựng kịch bản tăng trưởng chi tiết theo từng tháng, từng quý; đồng thời giao rõ trách nhiệm cho từng đơn vị, lĩnh vực và lãnh đạo phụ trách. Nhờ đó, ngành vẫn duy trì được kết quả tích cực trong bối cảnh thị trường thế giới có nhiều biến động.

Tuy nhiên, Bộ NN-MT cũng nhìn nhận những tháng cuối năm 2026 vẫn tiềm ẩn nhiều thách thức, khó khăn. Bên cạnh nhu cầu tại các thị trường lớn biến động, ngành NN-MT cần phải theo dõi sát tác động từ chính sách thuế đối ứng của Mỹ, diễn biến địa chính trị tại Trung Đông, yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng chặt chẽ từ những nước nhập khẩu…

Với ngành dệt may, đại diện Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas) cho biết tính chung 5 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu ước đạt 17,81 tỉ USD, tăng 0,6% so cùng kỳ năm 2025. Xuất khẩu dệt may 5 tháng đầu năm nay vẫn duy trì tăng trưởng dương, song mức tăng còn thấp so với yêu cầu hoàn thành mục tiêu cả năm.

Khó khăn hiện nay với ngành dệt may không chỉ là việc thiếu đơn hàng mà còn là chất lượng đơn hàng, chi phí sản xuất và biên lợi nhuận. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp (DN) vẫn phải đối mặt rủi ro từ chính sách thuế quan của Mỹ, xung đột thương mại giữa các nền kinh tế lớn, xung đột quân sự ở một số khu vực và giá nhiên liệu, nguyên liệu, chi phí logistics biến động.

Để hoàn thành mục tiêu xuất khẩu 48-49 tỉ USD năm 2026, ngành dệt may cần đạt khoảng 30,19-31,19 tỉ USD trong 7 tháng còn lại, tương đương bình quân khoảng 4,31-4,46 tỉ USD/tháng. Đây là yêu cầu khá cao trong bối cảnh kim ngạch tháng 5-2026 mới đạt 3,64 tỉ USD và thị trường thế giới còn nhiều yếu tố bất định.

Vitas kiến nghị Ngân hàng Nhà nước sớm ban hành hướng dẫn cho phép DN có vốn đầu tư nước ngoài được chuyển ngoại tệ phục vụ hoạt động gia công quốc tế, giúp DN linh hoạt hơn trong tổ chức sản xuất và thực hiện đơn hàng. Vitas cũng kiến nghị Bộ Công Thương và Bộ Tài chính nghiên cứu bổ sung quy định về thủ tục hải quan và chính sách thuế đối với hoạt động thuê gia công ở nước ngoài, phù hợp với thực tế DN Việt Nam ngày càng tham gia sâu hơn chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tại Nghị quyết 01/2026, Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu khoảng 15%-16% so với năm 2025, tương ứng tổng kim ngạch xuất khẩu năm nay đạt 546-550 tỉ USD, bình quân khoảng 45-46 tỉ USD/tháng. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu có dấu hiệu tăng trưởng chậm lại và xu hướng phân mảnh gia tăng, để thực hiện hiệu quả mục tiêu này, các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, DN... cần nâng cao việc điều phối hoạt động, tăng cường năng lực dự báo và khả năng thích ứng với các biến động kinh tế - địa chính trị quốc tế.

Chủ động thích ứng

Theo ông Đỗ Ngọc Hưng - Tham tán Thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Mỹ - nhiều năm qua, nhờ thúc đẩy mạnh quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam - Mỹ, thị trường Mỹ không còn xa lạ đối với DN Việt Nam. Tuy nhiên, vấn đề hiện nay không chỉ là "vào được thị trường" mà còn phải "duy trì được thị trường", "giữ được khách hàng" và "mở rộng được thị phần" trong điều kiện cạnh tranh khốc liệt và tiêu chuẩn ngày càng cao.

Tham tán Đỗ Ngọc Hưng dẫn chứng với ngành thủy sản, Mỹ vẫn là một trong những thị trường nhập khẩu lớn nhất thế giới. Trong đó, Việt Nam duy trì vai trò là một nhà cung cấp quan trọng, đặc biệt đối với sản phẩm tôm và một số mặt hàng chế biến. Tuy nhiên, sự cạnh tranh với sản phẩm từ Canada, Chile, Ấn Độ, Ecuador, Indonesia... vẫn rất mạnh. Xu hướng tiêu dùng tại Mỹ hiện tập trung nhiều hơn vào sản phẩm tốt cho sức khỏe, giàu dinh dưỡng, tiện lợi, chế biến sâu; đồng thời đòi hỏi cao hơn về tính bền vững, truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi cung ứng.

"Mỹ tiếp tục là thị trường chiến lược, quy mô lớn và còn nhiều tiềm năng cho hàng hóa Việt Nam. Tuy nhiên, đây cũng là thị trường đang thay đổi rất nhanh, không chỉ bởi chính sách thương mại nội tại, mà còn bởi các yếu tố địa chính trị, năng lượng, logistics và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu" - ông Đỗ Ngọc Hưng nhận định.

Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Mỹ cho rằng trong giai đoạn tới, lợi thế cạnh tranh của DN Việt Nam ở thị trường này sẽ không còn là giá cả hàng hóa hay năng lực sản xuất. Vì thế, các DN cần chú trọng khả năng tuân thủ, minh bạch hóa chuỗi cung ứng, giao hàng ổn định, thích ứng với các biến động lớn của môi trường thương mại quốc tế.

Trong khi đó, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại - Bộ Công Thương, nhận xét cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào gia công, lắp ráp với giá trị gia tăng còn thấp. Ngoài ra, việc tận dụng các FTA thế hệ mới chưa tương xứng với tiềm năng; chi phí logistics còn cao, tỉ lệ nội địa hóa trong sản xuất thấp và nguồn lực dành cho hoạt động xúc tiến thương mại còn hạn chế.

Cục trưởng Vũ Bá Phú cho biết Cục Xúc tiến thương mại sẽ chủ trì, phối hợp với các hiệp hội ngành hàng, địa phương, DN và hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài triển khai những chương trình xúc tiến thương mại theo hướng đa dạng, chuyên sâu, gắn với các thị trường trọng điểm như EU, Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN, Ấn Độ, Trung Đông, châu Phi, Mỹ Latinh, đồng thời mở rộng sang các thị trường mới nổi và thị trường ngách.

Cục Xúc tiến thương mại cũng sẽ tăng cường phối hợp với hệ thống thương vụ, văn phòng xúc tiến thương mại và các tổ chức xúc tiến quốc tế, nhằm cung cấp thông tin thị trường, kết nối DN, quảng bá sản phẩm hàng hóa và hỗ trợ xây dựng thương hiệu.