Xuất khẩu tôm vào Mỹ lại gặp khó

DOC lại có sai sót trong cách tính thuế?

Bộ Thương mại Mỹ (DOC) vừa công bố kết luận sơ bộ về đợt rà soát hành chính về thuế chống bán phá giá sơ bộ lần thứ 20 (POR20) với tôm nhập khẩu từ Việt Nam. Theo đó, 2 bị đơn bắt buộc bị xác định mức thuế là 6,30% và 10,76%. Các doanh nghiệp còn lại nhận mức thuế bình quân của 2 con số trên là 7,56%. Nguyên nhân do 1 trong 2 doanh nghiệp bị DOC kết luận không cung cấp đầy đủ mô tả đối với một số hóa chất đầu vào để đối chiếu với sản phẩm thay thế tương ứng tại thị trường Mỹ . Điều này dẫn tới việc bị áp dụng dữ liệu sẵn có bất lợi đối với một phần chi phí đầu vào. Dự kiến, DOC sẽ ban hành kết luận cuối cùng của đợt rà soát này vào tháng 11.2026.

ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH

Là doanh nghiệp tham gia vụ việc, ông Hồ Quốc Lực, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần thực phẩm Sao Ta (FIMEX) thừa nhận bất ngờ trước kết quả này. Qua tài liệu DOC công bố, luật sư tư vấn cho doanh nghiệp đã tìm ra nguyên nhân, sở dĩ có mức thuế cao bất thường như vậy là do cách tính giá trị thức ăn trong chăn nuôi và đối tượng nuôi. Cụ thể, giá thức ăn nuôi tôm ở Việt Nam chỉ mười mấy hai mươi ngàn đồng một ký, trong khi đó DOC lại lấy giá thức ăn dành cho ấu trùng với mức lên đến trên 13 USD/kg. Sự khác biệt này là nguyên nhân dẫn đến mức thuế suất cao bất thường. "Các luật sư của chúng tôi sẽ giải trình sớm nhất với DOC về số liệu bất thường này để tính toán lại mức thuế cho phù hợp. Con tôm Việt Nam đã có 20 năm bị áp thuế chống bán phá giá và chúng ta có kinh nghiệm ứng phó, nên việc quan trọng là hết sức bình tĩnh. Đây chỉ là cách tính sơ bộ - tạm tính, các doanh nghiệp bị đơn có chuẩn bị bổ sung các số liệu chứng minh không bán phá giá. Tôi tin rằng khi phát hiện được sai sót và chứng minh được thì với phán quyết thuế cuối cùng của DOC, các doanh nghiệp bị đơn sẽ nhận được mức thuế thỏa đáng", ông Lực nói.

Bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), cũng đồng tình đây là mức thuế sơ bộ, chưa phải kết luận cuối cùng nên chúng ta có quyền và thời gian khiếu nại để nhận được kết quả hợp lý theo hướng tốt hơn. Cũng như năm 2025, DOC công bố mức thuế cao ngất ngưởng trên 35%, sau đó chúng ta bổ sung hồ sơ, giải thích thì kết quả cuối cùng được điều chỉnh còn hơn 4%. Năm nay chúng ta đã thấy rõ vấn đề về sự sai sót trong cách tính nên khả năng "đảo chiều" theo hướng tích cực là có thể đoán được. Các doanh nghiệp tham gia và hiệp hội cũng đang tích cực phối hợp để giải quyết vấn đề này.

Ngành tôm cần tổ chức lại

Trong những năm qua, Mỹ luôn là thị trường xuất khẩu hàng đầu của tôm cá Việt Nam. Tuy nhiên, những năm gần đây thị trường này liên tục sụt giảm vì hàng loạt thách thức như thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp và cả thuế đối ứng vào năm ngoái. Bên cạnh đó, sức tiêu thụ của thị trường đi xuống khi lạm phát gia tăng, chi phí vận chuyển cao nên riêng trong quý 1/2026 xuất khẩu tôm của Việt Nam vào Mỹ chỉ đạt 96 triệu USD, giảm đến 29% so với cùng kỳ năm trước. Mỹ từ vị trí là nhà nhập khẩu tôm lớn nhất đã rơi xuống vị trí thứ 4 trong nhóm các thị trường chính, sau Trung Quốc và cả Nhật Bản.

Ông Trần Văn Lĩnh, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thủy sản và Thương mại Thuận Phước (Đà Nẵng), chia sẻ, dù đây mới là mức thuế sơ bộ nhưng đặt trong bối cảnh chung của thị trường Mỹ đang chậm lại đã ảnh hưởng lớn đến tâm lý của doanh nghiệp. Vì nếu bị áp mức thuế như vậy thì doanh nghiệp không thể tiếp tục bán hàng vào Mỹ trong khi thị trường hiện nay rất khó khăn. "Lâu nay chúng ta có thế mạnh về hàng giá trị gia tăng, nhưng khi kinh tế khó khăn, ở Mỹ lạm phát đang gia tăng nên người tiêu dùng có xu hướng giảm chi tiêu thì những sản phẩm giá rẻ và sơ chế từ Ecuador, Ấn Độ sẽ lên ngôi. Trong khi thời gian gần đây Ấn Độ và Indonesia cũng đầu tư mạnh vào chế biến nên sức cạnh tranh ngày càng tăng. Trong khi đó, chi phí chăn nuôi, sản xuất và chế biến của Việt Nam ngày càng cao. Trong nhiều năm qua, giá thành sản xuất tôm của Việt Nam luôn cao hơn các nước trung bình từ 1 - 2 USD/kg, chưa kể chi phí nhân công cũng tăng, nên chúng ta cũng không còn lợi thế cạnh tranh ở khâu này", ông Lĩnh lo ngại.

Một số doanh nghiệp cũng đồng tình ngành tôm Việt Nam ngày càng giảm sức cạnh tranh do giá thành tôm quá cao nhưng giá bán lại thấp vì phải cạnh tranh gay gắt với nhiều nước. Có 2 điểm yếu lớn là con giống và thức ăn chăn nuôi. Về con giống, chúng ta không tự chủ hoàn toàn trong khâu sản xuất. Muốn nuôi thành công đòi hỏi phải có môi trường và quy trình nuôi mà không phải nông dân bình thường nào cũng đáp ứng được. Giá thức ăn chăn nuôi quá cao cũng là thách thức không nhỏ. Muốn giải quyết những vấn đề này, cần phải có chính sách đầu tư hợp lý cho ngành từ phía Chính phủ. Các bên tham gia phải ngồi lại để tìm giải pháp tổ chức lại ngành hàng này nhằm giảm giá thành, tăng hiệu quả và khả năng cạnh tranh với các nước.

Dù vậy, bức tranh toàn ngành cũng cho thấy nhiều điểm sáng. Thị trường Mỹ gặp khó nhưng trong quý 1/2026 xuất khẩu tôm Việt Nam đạt gần 1,1 tỉ USD, tăng 17,5% so với cùng kỳ năm 2025. Trung Quốc thay thế Mỹ trở thành đầu tàu tăng trưởng với kim ngạch 440 triệu USD, tăng 57%, chiếm hơn 41% tổng xuất khẩu tôm của Việt Nam. Ngoài Trung Quốc, ngành tôm Việt Nam có thể kỳ vọng vào một số thị trường khác như EU, quý 1 vừa qua cũng tăng đến 17% so với cùng kỳ năm trước, với kim ngạch 120 triệu USD và thị trường Nhật Bản đạt 117 triệu USD, tăng 1,7%.