10 năm sau quyết định gây chấn động thế giới, Trung Quốc tính nước cờ gì cho cuộc chơi quyền lực đồng tiền?

Trong vòng 10 năm kể từ khi Trung Quốc bất ngờ phá giá đồng nhân dân tệ, cơ chế tỷ giá của nước này đã dần dịch chuyển sang mô hình định giá theo thị trường nhưng vẫn có sự quản lý.

Rút kinh nghiệm từ quá khứ, Bắc Kinh hiện sử dụng nhiều công cụ đa dạng hơn để kiểm soát biến động tỷ giá . Thách thức chính trong 10 năm tới là liệu nhân dân tệ có thể mở rộng cơ chế định giá theo thị trường và tăng vai trò quốc tế mà không gây ra biến động mạnh hay không.

Nhà kinh tế trưởng khu vực Trung Quốc Ding Shuang của Ngân hàng Standard Chartered cho biết: “Mười năm trước, khi đối mặt áp lực tiền mất giá mạnh, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc đã dùng dự trữ ngoại hối, tiêu hao gần 1.000 tỷ USD để hỗ trợ tỷ giá . Điều này khó có khả năng tái diễn”.

Ông nói thêm rằng từ đó đến nay, bộ công cụ quản lý tỷ giá của Bắc Kinh đã đa dạng hơn nhiều, giảm phụ thuộc vào việc dùng trực tiếp dự trữ và giúp dự trữ ngoại hối duy trì ổn định.

Ngày 11/8/2015, Trung Quốc gây sốc cho thị trường toàn cầu khi hạ mạnh tỷ giá tham chiếu nhân dân tệ so với USD, khiến đồng tiền mất gần 2% trong một ngày. Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC ) gọi đây là bước đi nhằm “tăng tính thị trường và chuẩn mực” của cơ chế xác định tỷ giá .

Thay đổi này mở đường cho nhân dân tệ được đưa vào rổ tiền tệ dự trữ của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Tuy nhiên, cải cách này cũng gây ra tình trạng tháo vốn ồ ạt và biến động mạnh. Dự trữ ngoại hối của Trung Quốc giảm từ gần 4.000 tỷ USD năm 2014 xuống khoảng 3.200 tỷ USD năm 2017.

Quyết định gây tranh cãi này, cùng với cải cách năm 2005 chuyển từ cơ chế neo cố định vào USD sang cơ chế thả nổi có quản lý dựa trên rổ tiền tệ, được coi là bước tiến lớn trong hướng tới cơ chế tỷ giá theo thị trường.

Ông Guan Tao, cựu quan chức cấp cao của Cục Quản lý Ngoại hối Nhà nước, cho biết cải cách năm 2015 “là sự tiếp nối của tiến trình cải cách thị trường hóa cơ chế hình thành tỷ giá ở Trung Quốc”.

Ông Ding dự báo chiến lược tổng thể của PBOC trong quản lý tỷ giá vẫn sẽ nhất quán trong tương lai. Ngân hàng trung ương sẽ không bỏ qua vai trò quyết định của thị trường chỉ để duy trì một mức tỷ giá nhất định.

Ông nhấn mạnh: “Tỷ giá sẽ cần phù hợp với các yếu tố kinh tế cơ bản, đồng thời tránh biến động vượt mức cần thiết”.

Trong bối cảnh thương chiến Mỹ - Trung và nỗ lực kích cầu nội địa, ông Ding cho rằng Trung Quốc khó dùng chiến lược phá giá nhân dân tệ để thúc đẩy xuất khẩu. Lý do là rủi ro dòng vốn rút ra và tăng trưởng kinh tế trong nước còn tương đối ổn định.

Ông cũng đánh giá khả năng nhân dân tệ tăng giá mạnh là thấp, vì điều đó sẽ làm giảm giá hàng nhập khẩu và gia tăng áp lực giảm phát. Nếu áp lực tăng giá quá lớn, Bắc Kinh có thể nới lỏng hạn chế dòng vốn ra để hạ nhiệt đà tăng.

Trong 10 năm qua, tỷ trọng thanh toán quốc tế bằng nhân dân tệ nhìn chung tăng. Theo SWIFT, con số này tăng từ 2,79% vào tháng 8/2015 lên mức đỉnh 4,74% vào tháng 7/2024, sau đó giảm xuống 2,88% vào tháng 6/2025.

Ông Ding cho biết tiến trình quốc tế hóa nhân dân tệ trong tương lai nhiều khả năng tập trung vào các hệ thống thanh toán như thanh toán thương mại và thanh toán liên ngân hàng, nhằm giảm phụ thuộc vào mạng lưới thanh toán do Mỹ chi phối.

Ông nhận định nhân dân tệ khó trở thành đồng tiền dự trữ chủ chốt trong tương lai gần và đây vẫn là mục tiêu dài hạn.

Theo số liệu mới nhất của IMF, nhân dân tệ chiếm 2,12% dự trữ ngoại hối toàn cầu trong quý 1/2025, giảm nhẹ so với mức 2,18% của quý trước.

Theo SCMP