12 Hiệp hội kiến nghị Chính phủ tháo gỡ khó khăn từ Nghị định 46

Theo phản ảnh của các Hiệp hội, những ngày gần đây các doanh nghiệp thực phẩm đã chịu một cú sốc lớn khi hầu hết các thực phẩm kể cả tươi sống và bao gói sẵn, nguyên liệu và bao bì, phụ gia thực phẩm nhập khẩu để sản xuất, bị kẹt ở các cảng, cửa khẩu biên giới không thể thông quan. 

ẢNH: NGUYÊN NGA

Với thực phẩm bao gói sẵn nhập khẩu, nguyên liệu và bao bì, phụ gia thực phẩm nhập khẩu để sản xuất, theo khảo sát sơ bộ với số liệu chưa đầy đủ, đến trưa ngày 4.2, số lượng hàng bị kẹt tại cảng của các doanh nghiệp của riêng 4 hiệp hội đã là 124.400 tấn. Lý do là vì Nghị định 46/2026/NĐ-CP (có hiệu lực ngày 26.1.2026) và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP (có hiệu lực ngày 27.1.2026) thay thế cho Nghị định 15/2018/NĐ-CP, đã thay đổi toàn bộ thủ tục kiểm tra nhà nước và đăng ký, công bố sản phẩm.

Theo các Hiệp hội: Dù Bộ Y tế và Bộ Công Thương đã cho phép các cơ quan kiểm nghiệm được tiếp tục kiểm tra cho đến ngày 31.3.2026, trong khi chờ UBND tỉnh/thành phố giao nhiệm vụ, nhưng nguy cơ tắc nghẽn lớn vẫn còn ngay cả trước và sau 31.3.2026. Lý do là việc áp dụng biểu mẫu mới, quy trình mới, hồ sơ mới khi chưa có chuẩn bị gì sẽ mất nhiều ngày, gây chậm trễ kéo dài cho việc thông quan; yêu cầu kiểm tra nhà nước theo Nghị định 46 (Điều 21) ước tính tăng gấp 10-20 lần so với Nghị định 15, các cơ quan kiểm nghiệm được chỉ định bị giảm đi khi một cơ sở lớn là Quatest 3 dừng hoạt động, do phòng lab bị thu hồi đất, lãnh đạo 2 cơ sở khác là Avatek và TSL bị bắt. Việc xây dựng các phòng lab mới và đào tạo cán bộ đủ kỹ năng kiểm nghiệm sẽ mất nhiều năm và kinh phí lớn.

ẢNH: QUANG THUẦN

Hiện các cơ quan kiểm tra nhà nước cấp tỉnh/thành phố đang rất căng sức để làm quen với địa bàn mới do sát nhập tỉnh và tinh giản biên chế, nay phải thực hiện thêm nhiệm vụ mới mang tính chuyên môn cao là xác định chỉ tiêu cần kiểm, đi lấy mẫu phải có chứng chỉ, nhận kết quả và cấp giấy chứng nhận (điều 20); sẽ cần thêm nhân lực và thời gian đào tạo, cấp chứng chỉ nên dự kiến đến 31.3.2026 khó có thể hoàn thành.

Các Hiệp hội cho rằng nguy cơ tạo ra các lỗ hổng mới của chính sách do cơ chế xin-cho trong việc phê duyệt cơ sở kiểm nghiệm được chỉ định ở mỗi tỉnh/thành phố trong khi trình độ chuyên môn của cấp tỉnh/thành phố còn chưa tương xứng với các Bộ chuyên ngành. Theo Nghị định 15, nguyên liệu, bao bì nhập khẩu để sản xuất nội bộ được miễn công bố và miễn kiểm tra nhà nước nhưng theo Nghị định 46 phải làm thủ tục công bố (hoặc đăng ký công bố hợp quy và phải kiểm tra nhànước khi nhập khẩu (Điều 19), nhưng không thể làm được, vì hồ sơ công bố hợp quy (Mẫu số 1) yêu cầu cung cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp. Các nhà sản xuất ở nước ngoài không thể có được giấy chứng nhận này của Việt Nam mà chỉ có các chứng chỉ được quốc tế công nhận như ISO,HACCP, GMP. Yêu cầu này là trái với các cam kết WTO. 

Ở chiều ngược lại, Điều 16 Nghị định 46 yêu cầu tất cả các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm khi hoạt động. Các nhà sản xuất ở nước ngoài không thể có được giấy chứng nhận này của Việt Nam mà chỉ có các chứng chỉ được quốc tế công nhận như ISO, HACCP, GMP... do đó không thể nhập khẩu hàng vào Việt Nam được, mặc dù các sản phẩm này đều được nước ngoài cấp Giấy chứng nhận lưu hành tự do.. Yêu cầu này là trái với các cam kết WTO, dẫn đến nguy cơ thua kiện tại WTO, thậm chí bị trả đũa thương mại là rất cao.

Với các lập luận phân tích trên, các Hiệp hội khẩn thiết kiến nghị lãnh đạo cấp cao nhất xem xét và chỉ đạo tạm dừng hiệu lực thi hành Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66/2026/NQ-CP trong thời hạn 6 tháng, đồng thời cho phép tiếp tục áp dụng cơ chế quản lý theo Nghị định15/2018/NĐ-CP trong thời gian này, nhằm bảo đảm hoạt động quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm được duy trì liên tục, ổn định và tránh gây xáo trộn lớn cho sản xuất – kinh doanh.

Các Hiệp hội cũng kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các Bộ chuyên ngành xem xét kỹ lại tính hợp lý, đánh giá tác động của các quy định mới trong Nghị định 46 và Nghị quyết 66, với đầy đủ cơ sở khoa học và thực tiễn, tham vấn các đối tượng chịu tác động, để có các sửa đổi cần thiết nhằm vừa tăng cường an toàn thực phẩm, vừa không ảnh hưởng lớn sản xuất-kinh doanh, đảm bảo hội nhập quốc tế và phát triển đất nước đồng thời tiếp tục tăng cường hậu kiểm theo quản lý rủi ro để nâng cao an toàn thực phẩm như thời gian vừa qua.