Thị trường tài chính châu Á vừa trải qua cú sốc lớn trước thông tin từ Cơ quan Giám sát Tài chính Hàn Quốc (FSS): Hơn 1,2 triệu tài khoản giao dịch ký quỹ (margin) của các nhà đầu tư cá nhân đã chạm ngưỡng bị gọi ký quỹ (margin call). Chỉ trong một thời gian ngắn, các công ty chứng khoán đã tiến hành thanh lý bắt buộc từ 320.000 đến 360.000 tài khoản.
Xét trên quy mô dân số Hàn Quốc, cứ 30 người trưởng thành thì có 1 người đối mặt với rủi ro trắng tay. Tổng thiệt hại từ đòn bẩy ước tính lên tới 2,15 nghìn tỷ won (tương đương 1,45 tỷ USD). Đây không đơn thuần là một cú sập kỹ thuật của chỉ số KOSPI, mà là sự đổ vỡ mang tính dây chuyền của một “sòng bạc” công nghệ, dung túng bởi lòng tham và các sản phẩm phái sinh độc hại.
Để hiểu tại sao làn sóng call margin lại khốc liệt đến vậy, cần nhìn vào cấu trúc thị trường chứng khoán xứ Kim Chi. Hai gã khổng lồ chip nhớ là Samsung Electronics và SK Hynix chiếm tới 55–60% trọng số của chỉ số KOSPI. Khi cơn sốt AI toàn cầu bùng nổ, các nhà đầu tư nhỏ lẻ Hàn Quốc lao vào hai mã này như những con thiêu thân.
Theo phản ánh từ Financial Times, bước ngoặt tai hại diễn ra vào cuối tháng 5, khi các cơ quan quản lý Hàn Quốc cấp phép cho hàng loạt quỹ ETF đòn bẩy đơn lẻ (Single-stock leveraged ETFs). Các sản phẩm này cho phép lợi nhuận (và thua lỗ) tăng gấp đôi so với biến động hàng ngày của cổ phiếu gốc.
“Đây là một sai lầm chính sách nghiêm trọng”, Namuh Rhee, Chủ tịch Diễn đàn Quản trị Doanh nghiệp Hàn Quốc, nhận định trên tờ Financial Times. “Chip nhớ là ngành có tính chu kỳ cực cao với nhu cầu không thể đoán trước. Cho phép nhà đầu tư cá nhân dùng đòn bẩy gấp đôi trong lĩnh vực này chẳng khác nào biến thị trường thành một sòng bạc”.
Khi những hoài nghi về tính bền vững của chi tiêu AI xuất hiện, khối ngoại bắt đầu tháo chạy, bán ròng gần 13 tỷ USD cổ phiếu Hàn Quốc. Chỉ số KOSPI lao dốc 25% từ đỉnh.
Do tính chất của các quỹ ETF đòn bẩy, khi cổ phiếu cơ sở giảm 20–24%, các quỹ này lập tức bốc hơi tới 45–48% giá trị. Để cân bằng danh mục, các quỹ buộc phải bán tháo lượng cổ phiếu khổng lồ, tạo ra một vòng xoáy chết chóc.
Câu chuyện tại Seoul là phần nổi của một tảng băng chìm lớn hơn nhiều: Rủi ro bong bóng từ cơn sốt AI toàn cầu đang tiến dần tới giới hạn. Sự điên cuồng của dòng vốn đổ vào hạ tầng AI đã đẩy định giá của các doanh nghiệp bán dẫn lên mức không tưởng.
Giới phân tích quốc tế bắt đầu đặt ra câu hỏi mang tính bản chất: Bao giờ thì các khoản đầu tư nghìn tỷ USD vào trung tâm dữ liệu và siêu máy tính mang lại dòng tiền thực tế? Trong khi các công ty phần cứng liên tục báo cáo doanh thu kỷ lục nhờ bán chip cho các Big Tech (Microsoft, Google, Meta), thì mảng ứng dụng phần mềm AI cho người dùng cuối vẫn chưa tạo ra nguồn thu tương xứng để bù đắp chi phí.
Lịch sử ngành chip nhớ luôn bị ám ảnh bởi tính chu kỳ. Các hãng như SK Hynix, Samsung đang công bố các siêu dự án lên tới hơn 2.000 tỷ USD đến năm 2040. Rủi ro là nguồn cung khổng lồ này sẽ đi vào hoạt động đúng thời điểm các Big Tech giảm tốc độ mua sắm do nhận ra AI chưa thể hái ra tiền ngay lập tức. Công ty chứng khoán Bernstein dự báo doanh số của SK Hynix có thể sụt giảm tới 45% vào năm 2028 khi thị trường hạ nhiệt.
Ngoài ra, do dòng vốn đổ vào AI quá tập trung vào một số ít mã cổ phiếu (Nvidia ở Mỹ, Samsung/Hynix ở Hàn Quốc, TSMC ở Đài Loan), bất kỳ một cú hắt hơi nào từ chuỗi cung ứng hay một báo cáo tài chính kém sắc cũng có thể kích hoạt làn sóng bán tháo lan rộng ra toàn cầu.
Cú sốc call margin của 1,2 triệu tài khoản tại Hàn Quốc là minh chứng rõ nhất cho thấy việc sử dụng đòn bẩy tài chính để đầu cơ vào một công nghệ mang tính cách mạng nhưng chưa rõ mô hình kinh tế là cực kỳ nguy hiểm. Công nghệ AI có thể định hình tương lai, nhưng con đường đi đến đó luôn rải đầy xác của những nhà đầu tư cá nhân thiếu kiên nhẫn và quá lạm dụng nợ vay.
Chính phủ Hàn Quốc đã phải khẩn cấp phanh lại bằng cách dừng cấp phép các ETF đòn bẩy đơn lẻ mới và tăng gấp ba lần mức tiền gửi tối thiểu đối với sản phẩm này. Tuy nhiên, đối với hàng trăm nghìn nhà đầu tư đã bị quét sạch tài khoản, bài học này đã phải trả bằng một cái giá quá đắt.
Theo bà Rebecca Sin, chuyên gia phân tích ETF tại Bl, biện pháp này có thể làm chậm tốc độ ra mắt các sản phẩm đầu tư mới nhưng chưa giải quyết được nguyên nhân cốt lõi là nhu cầu mạnh mẽ của nhà đầu tư đối với chủ đề AI.
Bà nhận định: “Diễn biến thị trường gần đây cho thấy nhiều nhà đầu tư vẫn tiếp tục tập trung vào tiềm năng tăng giá của các cổ phiếu AI, ngay cả khi phải đối mặt với những đợt sụt giảm và biến động mạnh. Tâm lý sẵn sàng bắt đáy sau các đợt giảm sâu cho thấy niềm tin của họ vào chủ đề đầu tư này vẫn rất vững chắc”.
Theo: Financial Times, Binance