Buồn của thị trường khởi nghiệp Việt Nam: Giá trị các thương vụ đầu tư mạo hiểm giảm 30% năm 2025 xuống còn 215 triệu USD

Quỹ đầu tư công nghệ VinVentures vừa ra mắt báo cáo "Triển vọng Công nghệ và Đầu tư mạo hiểm Việt Nam 2025: Định hình lại tăng trưởng cho kỷ nguyên mới".

Báo cáo nhận định Việt Nam đang đặt nền móng cho chu kỳ tăng trưởng tiếp theo. Bước sang năm 2025, Việt Nam sở hữu một trong những hồ sơ tăng trưởng tích cực nhất Đông Nam Á, với đà thương mại và dòng vốn FDI đạt mức kỷ lục, lạm phát được kiểm soát, cùng các lực đẩy chính sách rõ ràng.

Những cải cách hướng tới khu vực tư nhân, việc hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và các bước nâng cấp thị trường vốn đang từng bước định vị Việt Nam trở thành điểm đến mới của đầu tư và đổi mới sáng tạo.

Báo cáo cũng ghi nhận thị trường đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam trong năm 2025 tiếp tục ở giai đoạn điều chỉnh, khi số lượng thương vụ giảm còn khoảng 41 giao dịch, còn tổng vốn giải ngân ước đạt khoảng 215 triệu USD. Xu hướng sụt giảm này kéo dài từ đỉnh năm 2021.

Theo VinVentures, quá trình điều chỉnh kéo dài này không chỉ phản ánh áp lực chung của dòng vốn toàn cầu, mà còn phản ánh sự thay đổi trong tư duy đầu tư sau chu kỳ quan sát 5 năm, khi các khoản đầu tư trước đó bắt đầu cho thấy kết quả, khiến nhà đầu tư thận trọng hơn với những mô hình kinh doanh chưa được kiểm chứng.

Báo cáo cũng chỉ ra rằng thị trường không chỉ thu hẹp mà dòng vốn ngày càng có xu hướng tập trung hơn, với phần lớn nguồn lực được rót vào các vòng gọi vốn giai đoạn muộn, có mức giải ngân từ 5–10 triệu USD, dành cho những doanh nghiệp đã chứng minh được lực kéo thị trường. Bên cạnh đó, vốn đầu tư được phân bổ chọn lọc vào các lĩnh vực có độ chắc chắn cao, mang phong cách đầu tư tương tự private equity, như EdTech, ClimateTech và bán lẻ – thương mại điện tử.

"Đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam tiếp tục có quy mô nhỏ và mức độ tập trung cao, với dòng vốn chủ yếu dồn vào các khoản đầu tư có độ tin cậy lớn. Trong bối cảnh thận trọng, các quỹ đang "co vốn" để bảo vệ danh mục, khi tới 60% nguồn lực được ưu tiên cho các vòng follow-on và bridge, nhằm kéo dài đường băng tài chính và củng cố hiệu quả kinh doanh, thay vì mở rộng thương vụ mới", báo cáo nhận định.

Ngoài ra, các khoản đầu tư quy mô nhỏ đang giảm mạnh khi ngưỡng yêu cầu về lực kéo thị trường ngày càng cao. Đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam chuyển sang chiến lược chọn lọc, với tỷ trọng thương vụ 1–5 triệu USD tăng từ 21% lên 43%, trong khi micro-funding thu hẹp. Trước tỷ lệ thất bại lên tới 97%, chỉ 29,5% startup tiếp cận được vốn, trong đó 70% đã có doanh thu, cho thấy lực kéo thị trường đã trở thành điều kiện sống còn.

Báo cáo nhận định, sự thu hẹp trong năm 2025 không phải là một bước lùi trên diện rộng, mà là quá trình tái cơ cấu có chọn lọc. Thị trường IPO Việt Nam ghi nhận cải thiện trong năm 2025, dẫn dắt bởi các thương vụ niêm yết lớn trong lĩnh vực tài chính như Techcom Securities và VPBank Securities. Tuy nhiên, việc vẫn thiếu vắng các thương vụ IPO công nghệ thành công tiếp tục ảnh hưởng đến tâm lý nhà đầu tư, khiến nhiều quỹ trì hoãn thoái vốn trong bối cảnh hoạt động M&A và thị trường vốn công khai còn trầm lắng.

Do số lượng nhà đầu tư hoạt động ít hơn, nguồn vốn năm 2025 tập trung vào các lĩnh vực đã được chứng minh có kết quả đo lường được. Các nhà đầu tư vẫn thận trọng đối với các khoản đầu tư theo kiểu quỹ đầu tư tư nhân (PE) vào lĩnh vực Giáo dục, Năng lượng và Bán lẻ, vốn chủ yếu dựa vào dòng tiền với ứng dụng công nghệ gia tăng.

Công nghệ giáo dục (EdTech) đang chuyển dịch sang các mô hình tập trung vào kết quả và được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ khí hậu (Climate Tech) được thúc đẩy bởi sự tuân thủ và hiệu quả chi phí, và thương mại điện tử (Ecommerce) ưu tiên các doanh nghiệp D2C có kỷ luật, dẫn đầu thương hiệu, với sản phẩm phù hợp với thị trường và biên lợi nhuận đã được chứng minh.

Các giao dịch phần mềm dịch vụ (SaaS) và trí tuệ nhân tạo (AI) dành cho doanh nghiệp chiếm phần lớn số lượng giao dịch nhưng vẫn chủ yếu ở giai đoạn đầu. Dòng vốn tiếp tục chảy vào với số lượng giao dịch cao nhất, nhưng tập trung vào giai đoạn đầu, chủ yếu để thử nghiệm nhu cầu thị trường và xác thực các mô hình mới. Hầu hết các thương vụ đầu tư vào phần mềm doanh nghiệp (Enterprise SaaS) và ứng dụng AI đều tập trung ở giai đoạn gọi vốn ban đầu (Seed) đến trước vòng Series A, với quy mô đầu tư điển hình từ 0,5 đến 3 triệu USD.

VinVentures cho biết các nhà đầu tư vào lĩnh vực công nghệ y tế năm 2025 rất chọn lọc và dựa trên luận điểm: ưu tiên các đội ngũ đã được chứng minh năng lực và các cơ hội được quản lý chặt chẽ hơn là các thử nghiệm rộng rãi. Hầu hết các thương vụ được tài trợ đều liên quan đến các công ty đã hoạt động nhiều năm, có sức hút ổn định trong các phân khúc có nhu cầu cao và tăng trưởng bền vững như Phát hiện sớm và Chăm sóc sức khỏe dự phòng.

Vốn đầu tư ngày càng được đổ vào các mô hình dựa trên dịch vụ hoặc cơ sở hạ tầng, kết hợp công nghệ với việc cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe, mang lại khả năng dự báo doanh thu rõ ràng hơn, kiểm soát chất lượng tốt hơn và rủi ro áp dụng thấp hơn so với các mô hình nền tảng thuần túy.

Báo cáo chỉ ra các lĩnh vực tiên phong như bán dẫn và robot hình người hiện vẫn đang ở giai đoạn rất sớm tại Việt Nam. Tuy nhiên, chính sự non trẻ này lại mở ra dư địa chiến lược dài hạn. Việt Nam có cơ hội để vươn lên trở thành trung tâm toàn cầu về thiết kế chip và đóng gói tiên tiến, đồng thời là điểm đến đào tạo và triển khai robot hình người, nếu tiếp tục đầu tư bài bản vào phát triển nhân lực, hoàn thiện hạ tầng và tăng cường gắn kết với các chuỗi giá trị toàn cầu.