Lần đầu tiên, giới quan sát có được góc nhìn cận cảnh từ mặt đất về một tàu ngầm hạt nhân bí ẩn mà trước đó chỉ xuất hiện trong ảnh vệ tinh. Mặc dù Bắc Kinh chưa công bố bất kỳ thông tin chính thức nào, nhiều chuyên gia cho rằng đây có thể là một biến thể đặc biệt của lớp tàu ngầm tấn công hạt nhân Type 095 hoặc thậm chí là một thiết kế hoàn toàn mới.
Điều đáng chú ý là sự xuất hiện của mẫu tàu ngầm này diễn ra trong bối cảnh, Trung Quốc đang tăng tốc hiện đại hóa lực lượng hải quân với mục tiêu thách thức ưu thế quân sự của Mỹ tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Thiết kế khác thường
Các hình ảnh ban đầu từ vệ tinh từng khiến giới phân tích cho rằng tàu ngầm mới gần như không có tháp chỉ huy truyền thống.
Tuy nhiên, các đoạn video và hình ảnh chụp từ mặt đất mới công bố cho thấy con tàu vẫn sở hữu một tháp chỉ huy cỡ nhỏ cùng cụm bánh lái chữ X rất lớn ở phần đuôi. Đây là thiết kế hiếm gặp trên các tàu ngầm hiện đại.
Theo nhiều chuyên gia hải quân, bánh lái chữ X giúp tăng khả năng cơ động khi hoạt động ở vùng nước nông, đồng thời giảm lực cản thủy động học và tiếng ồn phát sinh trong quá trình di chuyển.
Kết hợp với phần tháp chỉ huy được thu nhỏ đáng kể, thiết kế này cho thấy ưu tiên hàng đầu của tàu ngầm mới là giảm tín hiệu âm thanh và nâng cao khả năng tàng hình dưới nước.
Trong chiến tranh hải quân hiện đại, khả năng bị phát hiện thường quyết định sự sống còn của tàu ngầm. Vì vậy, mọi cải tiến giúp giảm tiếng ồn đều mang ý nghĩa chiến lược.
Tàu ngầm tấn công hạt nhân Type 09X của Trung Quốc tại xưởng đóng tàu Giang Nam. Ảnh Military Watch
Bước tiến mới của chương trình Type 095
Mặc dù chưa có xác nhận chính thức, nhiều nguồn tin cho rằng tàu ngầm mới có quan hệ mật thiết với chương trình Type 095 - lớp tàu ngầm tấn công hạt nhân thế hệ mới của Hải quân Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLAN).
Chiếc Type 095 đầu tiên được cho là đã hạ thủy tại nhà máy đóng tàu Bột Hải ở Huludao vào đầu năm 2026. Nếu các đánh giá hiện nay là chính xác, Type 095 có thể trở thành bước nhảy vọt lớn nhất của Trung Quốc trong lĩnh vực tàu ngầm hạt nhân, kể từ khi nước này bắt đầu phát triển lực lượng tàu ngầm nguyên tử cách đây nhiều thập niên.
Các nguồn phân tích phương Tây cho rằng Type 095 được trang bị hàng loạt công nghệ tiên tiến, như hệ thống cách ly rung động thế hệ mới, lò phản ứng hạt nhân ít tiếng ồn hơn, hệ thống bơm phản lực (pump-jet) và có thể cả công nghệ động cơ từ tính.
Trong nhiều năm, điểm yếu lớn nhất của tàu ngầm hạt nhân Trung Quốc nằm ở độ ồn. Các lớp tàu ngầm Type 091 và Type 093 đời đầu thường bị đánh giá là dễ bị phát hiện hơn đáng kể so với các đối thủ Mỹ hoặc Nga.
Điều này khiến chúng gặp bất lợi trong các nhiệm vụ săn ngầm hoặc tác chiến xa bờ. Tuy nhiên, tình hình đang thay đổi nhanh chóng. Một trong những công nghệ được nhắc tới nhiều nhất trên Type 095 là hệ thống đẩy pump-jet thay cho chân vịt truyền thống.
Khác với chân vịt lộ thiên, pump-jet sử dụng một cụm cánh quạt đặt trong ống dẫn, giúp giảm hiện tượng tạo bọt khí (cavitation) - nguyên nhân chính tạo ra tiếng ồn dưới nước ở tốc độ cao. Công nghệ này hiện được áp dụng trên các tàu ngầm hiện đại nhất của Mỹ và Anh.
Ba nhà máy đóng tàu hạt nhân
Sự xuất hiện của tàu ngầm mới tại Giang Nam còn phản ánh một thay đổi quan trọng khác. Trước đây, phần lớn tàu ngầm hạt nhân Trung Quốc được đóng tại nhà máy Bột Hải. Hiện nay, Bắc Kinh đã mở rộng năng lực sản xuất sang nhiều cơ sở khác nhau.
Theo các nguồn phân tích quốc tế, Trung Quốc hiện có tới ba cơ sở đủ khả năng đóng tàu ngầm hạt nhân, trong khi Mỹ chỉ duy trì hai nhà máy chuyên trách.
Điều này đồng nghĩa tốc độ đóng mới tàu ngầm hạt nhân của Trung Quốc đang tăng lên nhanh chóng. Một số đánh giá cho rằng xét về sản lượng công nghiệp thuần túy, năng lực đóng tàu ngầm hạt nhân của Trung Quốc hiện đã vượt Mỹ.
Tàu ngầm mới của Trung Quốc tại nhà máy đóng tàu Giang Nam. Ảnh Military Watch
Trong hai thập niên qua, tàu ngầm hạt nhân vẫn là lĩnh vực mà Mỹ duy trì ưu thế tương đối rõ rệt trước Trung Quốc. Các tàu ngầm lớp Virginia của Mỹ được xem là một trong những phương tiện tác chiến dưới nước hiệu quả nhất thế giới.
Tuy nhiên, sự xuất hiện của Type 095 và những thiết kế mới tại Giang Nam cho thấy khoảng cách này đang dần bị thu hẹp. Điều đó cũng lý giải vì sao Hải quân Mỹ đang tăng cường hiện diện tàu ngầm tại Guam, Hawaii và Australia - những vị trí được coi là tuyến đầu trong chiến lược đối phó Trung Quốc tại khu vực Thái Bình Dương.
Dù còn nhiều bí ẩn chưa được hé lộ, chiếc tàu ngầm mới xuất hiện tại Thượng Hải cho thấy Bắc Kinh không chỉ muốn sở hữu một hạm đội tàu ngầm lớn hơn, mà còn đang hướng tới một lực lượng tàu ngầm có chất lượng đủ sức cạnh tranh với các cường quốc hàng đầu thế giới.