Cảnh báo: Phạt tới 100 triệu đồng nếu dùng AI tạo ảnh giả đăng ký SIM

ẢNH: NHẬT THỊNH

Giả mạo nhận diện khuôn mặt ngày càng tinh vi

Thời gian qua, nhiều cơ quan chức năng đã liên tục cảnh báo về việc các đối tượng sử dụng công nghệ AI để tạo ra hình ảnh hoặc video giả mạo khuôn mặt nhằm vượt qua các hệ thống xác thực điện tử (eKYC). Chỉ với một vài bức ảnh được thu thập trên mạng xã hội, kẻ gian có thể sử dụng các phần mềm tạo khuôn mặt hoặc công nghệ deepfake để tạo ra hình ảnh chuyển động giống người thật để đăng ký SIM rác hoặc vượt qua rào chắn sinh trắc học

Nếu trước đây, việc làm giả giấy tờ tùy thân đòi hỏi kỹ thuật in ấn phức tạp thì hiện nay, với sự hỗ trợ của AI, việc giả mạo danh tính đã trở nên dễ dàng và khó phát hiện hơn rất nhiều. Các đối tượng có thể kết hợp hình ảnh giả với giấy tờ tùy thân bị đánh cắp hoặc mua bán trái phép để đăng ký SIM điện thoại, mở tài khoản ngân hàng hoặc thực hiện các giao dịch trực tuyến.

Một thực trạng đáng lo ngại khác là việc mua bán thông tin cá nhân diễn ra trên nhiều diễn đàn và nền tảng mạng. Hình ảnh căn cước công dân, giấy phép lái xe hay ảnh chân dung của người dân có thể bị thu thập từ nhiều nguồn khác nhau. Khi kết hợp với công nghệ AI, những dữ liệu này trở thành "nguyên liệu" để tạo ra các bộ hồ sơ giả có khả năng đánh lừa hệ thống xác thực. Ông Võ Đỗ Thắng - Giám đốc Trung tâm Đào tạo An ninh mạng Athena nhận định: Trong lĩnh vực viễn thông, các đường dây chuyên đăng ký SIM bằng thông tin giả hoặc thông tin của người khác đã tồn tại nhiều năm. Các SIM này sau đó được bán lại cho các đối tượng lừa đảo để thực hiện các cuộc gọi giả danh công an, viện kiểm sát, nhân viên ngân hàng, cơ quan thuế hoặc các đơn vị giao hàng nhằm chiếm đoạt tài sản của người dân. Thực tế không ít trường hợp người dân bất ngờ phát hiện mình đứng tên nhiều số thuê bao mà chưa từng đăng ký. Nguyên nhân có thể xuất phát từ việc thông tin cá nhân bị lợi dụng hoặc bị sử dụng trái phép trong quá trình đăng ký thuê bao.

Sự phát triển của AI khiến nguy cơ này ngày càng nghiêm trọng. Những video giả mạo khuôn mặt hiện nay có thể tái tạo biểu cảm, cử động đầu, chớp mắt và khẩu hình khá tự nhiên, làm gia tăng nguy cơ qua mặt các hệ thống xác thực nếu không được trang bị các giải pháp chống giả mạo tiên tiến. Đây cũng là lý do nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, đang liên tục hoàn thiện khung pháp lý nhằm kiểm soát các hành vi lợi dụng công nghệ để giả mạo danh tính.

Ông Ngô Minh Hiếu - Giám đốc Dự án Chongluadao.vn, chia sẻ: Các công cụ bẻ khóa, xác thực khuôn mặt nhằm bảo mật ngân hàng hiện được nhiều đối tượng phạm pháp bày bán công khai trên chợ đen, trong đó có ứng dụng Telegram, thách thức hoạt động bảo mật của các doanh nghiệp viễn thông, ngân hàng. 

Tăng mức xử phạt để răn đe hành vi giả mạo

Trước thực trạng giả mạo thông tin ngày càng tinh vi, Chính phủ đã ban hành các quy định mới nhằm tăng cường quản lý hoạt động đăng ký thuê bao viễn thông, đặc biệt là các hành vi sử dụng công nghệ để giả mạo thông tin nhận dạng.

Theo quy định mới có hiệu lực từ ngày 1.7.2026, cá nhân có hành vi sử dụng công nghệ hoặc các biện pháp kỹ thuật để giả mạo thông tin, hình ảnh hoặc dữ liệu sinh trắc học nhằm đăng ký thuê bao viễn thông có thể bị xử phạt vi phạm hành chính với mức tiền lên tới 80-100 triệu đồng, nếu hành vi chưa đủ yếu tố để truy cứu trách nhiệm hình sự.

Quy định này được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc bịt các "kẽ hở" mà tội phạm công nghệ cao đang lợi dụng. Trước đây, chế tài chủ yếu tập trung vào việc đăng ký sai thông tin thuê bao hoặc sử dụng giấy tờ không hợp lệ. Trong khi đó, các hình thức giả mạo bằng AI, deepfake hoặc can thiệp dữ liệu sinh trắc học chưa được quy định cụ thể, dẫn đến khó khăn trong xử lý.

Việc bổ sung chế tài riêng đối với hành vi giả mạo nhận diện khuôn mặt không chỉ nhằm xử phạt người trực tiếp thực hiện mà còn góp phần ngăn chặn các đường dây chuyên cung cấp SIM đã đăng ký sẵn bằng danh tính giả. Đây là mắt xích quan trọng trong nhiều vụ lừa đảo qua điện thoại và trên không gian mạng.

Bên cạnh việc xử phạt, các doanh nghiệp viễn thông cũng được yêu cầu tăng cường kiểm tra, xác minh thông tin thuê bao, nâng cấp hệ thống nhận diện để phát hiện các dấu hiệu giả mạo và phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng trong quá trình quản lý dữ liệu thuê bao.

Đối với người dân, quy định mới cũng là lời nhắc nhở cần bảo vệ thông tin cá nhân cẩn trọng hơn. Không nên chia sẻ ảnh căn cước công dân, ảnh chân dung hoặc dữ liệu cá nhân lên mạng xã hội một cách tùy tiện; tuyệt đối không cho người khác mượn giấy tờ tùy thân để đăng ký SIM hoặc thực hiện các giao dịch điện tử. Khi phát hiện có thuê bao đứng tên mình mà không sử dụng, người dân cần liên hệ ngay với doanh nghiệp viễn thông để kiểm tra và xử lý.