Cao tốc mở không gian phát triển Nam Trung bộ

ẢNH: GIA BÌNH

Hoàn thiện trục Bắc - Nam qua Nam Trung bộ

Hai tuyến cao tốc Hoài Nhơn - Quy Nhơn được thông xe cuối tháng 4.2026, và Quy Nhơn - Chí Thạnh (do Ban Quản lý dự án 85 làm chủ đầu tư) thông xe toàn tuyến vào tối 18.5, góp phần hoàn thiện trục cao tốc Bắc - Nam phía đông qua khu vực Nam Trung bộ.

Trong đó, tuyến Hoài Nhơn - Quy Nhơn dài hơn 70 km với tổng vốn đầu tư trên 12.400 tỉ đồng. Tuyến Quy Nhơn - Chí Thạnh dài gần 62 km, tổng vốn đầu tư hơn 14.800 tỉ đồng, đi qua địa bàn Gia Lai và Đắk Lắk. Đối với dự án thành phần Chí Thạnh - Vân Phong đoạn qua Đắk Lắk (do Ban Quản lý dự án 7 làm chủ đầu tư) cũng được thông xe toàn tuyến vào lúc 22 giờ ngày 18.5.

Việc đưa hai tuyến vào khai thác giúp rút ngắn thời gian di chuyển, giảm tải cho Quốc lộ 1 và nâng cao năng lực vận tải khu vực duyên hải miền Trung, Nam Trung bộ. Hạ tầng hiện đại cũng mở rộng khả năng kết nối giữa các trung tâm logistics, cảng biển, khu công nghiệp và các điểm du lịch ven biển.

Bên cạnh đó, dự án còn góp phần tăng cường năng lực bảo đảm quốc phòng - an ninh, nâng cao khả năng ứng phó thiên tai và thúc đẩy liên kết vùng. Đây được xem là động lực quan trọng để kinh tế - xã hội địa phương phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn mới.

Tạo cú hích cho kinh tế - du lịch

Các tuyến cao tốc Cam Lâm - Vĩnh Hảo, Vĩnh Hảo - Phan Thiết và Phan Thiết - Dầu Giây đang hình thành trục giao thông xương sống dọc duyên hải Nam Trung bộ với tổng chiều dài khoảng 278 km.

Các tuyến này được đưa vào khai thác trong giai đoạn 2023 - 2024 đã tạo bước ngoặt lớn về kết nối vùng. Từ chỗ là "điểm nghẽn" giao thông nhiều năm, khu vực ven biển Bình Thuận cũ nay trở thành hành lang tốc độ cao, thúc đẩy thương mại, logistics và đặc biệt là du lịch. Thời gian di chuyển từ TP.HCM đến Mũi Né giảm mạnh, từ 5 - 7 giờ xuống còn khoảng 2,5 giờ bằng ô tô. Việc rút ngắn thời gian không chỉ tạo thuận lợi đi lại mà còn mở rộng khả năng khai thác du lịch cuối tuần và tăng cường giao thương liên vùng.

Đầu năm 2026, tuyến cao tốc Vân Phong - Nha Trang dài hơn 83 km cũng đã hoàn thành, thông tuyến, mở toang không gian phát triển cho khu kinh tế trọng điểm phía bắc tỉnh Khánh Hòa và kết nối giao thông thông suốt các tỉnh phía nam cũng như các tỉnh miền Trung.

Năm 2025, riêng Lâm Đồng đón khoảng 20 triệu lượt khách, doanh thu du lịch đạt hơn 58.000 tỉ đồng. Các điểm đến như Đà Lạt, La Gi hay Mũi Né ngày càng hưởng lợi rõ nét từ hạ tầng giao thông hiện đại.

Không chỉ du lịch, hệ thống cao tốc còn mở đường cho logistics biển, công nghiệp chế biến và năng lượng tái tạo phát triển. Hàng hóa từ các cảng biển, khu công nghiệp ven biển có thể kết nối nhanh hơn với các trung tâm tiêu thụ lớn ở phía nam, tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn cho khu vực.

Tăng tốc các tuyến cao tốc lên Đà Lạt

Hai dự án cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc và Bảo Lộc - Liên Khương đang được xem là những công trình mang tính chiến lược đối với khu vực nam Tây nguyên.

Dự án Tân Phú - Bảo Lộc dài gần 66 km, tổng vốn đầu tư hơn 18.000 tỉ đồng, do Tập đoàn Sơn Hải thực hiện. Trong khi đó, tuyến Bảo Lộc - Liên Khương dài khoảng 73 km, tổng vốn gần 18.000 tỉ đồng, do liên danh Tập đoàn T&T - Phương Trang - Phương Thành triển khai.

Sau khi khởi công trong năm 2025, đến nay các dự án đang tăng tốc thi công. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất vẫn là giải phóng mặt bằng, thủ tục chuyển đổi đất rừng và những vướng mắc liên quan quy hoạch quặng bô xít.

Khi hoàn thành, thời gian di chuyển từ TP.HCM đến Đà Lạt dự kiến giảm từ khoảng 7 giờ xuống còn hơn 3 giờ. Điều này không chỉ giảm áp lực cho Quốc lộ 20 mà còn hạn chế nguy cơ ùn tắc, tai nạn tại các cung đèo như đèo Bảo Lộc.

Các tuyến cao tốc này cũng mở ra cơ hội lớn cho du lịch nghỉ dưỡng, du lịch nông nghiệp và thúc đẩy vận chuyển nông sản, hoa, trà, cà phê của Lâm Đồng đến các cảng biển, sân bay quốc tế với chi phí thấp hơn.

Kỳ vọng cao tốc Nha Trang - Đà Lạt

Dự án cao tốc Nha Trang - Đà Lạt có tổng vốn đầu tư hơn 25.058 tỉ đồng đang được Khánh Hòa và Lâm Đồng hoàn tất thủ tục để sớm triển khai.

Tuyến đường dài khoảng 99 km, quy mô 4 làn xe, kết nối từ xã Diên Thọ (Khánh Hòa) đến chân đèo Prenn, P.Xuân Hương - Đà Lạt (Lâm Đồng). Dự án được đầu tư theo hình thức PPP - BOT, trong đó nhà nước tham gia khoảng 65% vốn.

Ông Lê Huyền, Phó chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa, nhấn mạnh: Khi đưa vào khai thác, thời gian di chuyển giữa Nha Trang và Đà Lạt dự kiến giảm từ 3,5 - 4 giờ xuống còn khoảng 1,5 - 2 giờ. Đây sẽ là động lực to lớn thu hút du khách tham gia các tour du lịch kết nối "biển và hoa", thúc đẩy phát triển du lịch toàn vùng. Đồng thời, hình thành trục ngang kết nối vùng Tây nguyên với duyên hải Nam Trung bộ, kết nối các trung tâm kinh tế, cảng biển, đáp ứng nhu cầu vận tải.

Sự cần thiết của dự án càng rõ nét sau vụ sạt lở nghiêm trọng trên Quốc lộ 27C tại khu vực đèo Khánh Lê cuối năm 2025 khiến giao thông giữa Khánh Hòa và Lâm Đồng bị chia cắt kéo dài.

Mở lối liên kết Tây nguyên với duyên hải Nam Trung bộ

Hàng loạt dự án cao tốc chiến lược đang được triển khai tại khu vực Tây nguyên và duyên hải Nam Trung bộ được kỳ vọng tạo đột phá về hạ tầng, thúc đẩy liên kết vùng và giảm chi phí logistics. Trong đó, cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột và Quy Nhơn - Pleiku được xem là 2 "trục động lực" quan trọng mở rộng không gian phát triển cho toàn khu vực.

Dự án cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột dài hơn 117 km, tổng vốn đầu tư gần 22.000 tỉ đồng, đi qua Khánh Hòa và Đắk Lắk. Tuyến đường quy mô 4 làn xe, chia thành 3 dự án thành phần và được khởi công từ tháng 6.2023. Theo kế hoạch, dự án cơ bản hoàn thành năm 2026 và đưa vào khai thác năm 2027.

Trong đó, dự án thành phần 1 dài khoảng 32 km qua Khánh Hòa do UBND tỉnh Khánh Hòa làm chủ đầu tư. Đến tháng 12.2025, 20 km đầu tuyến đã được thông xe, sớm hơn 6 tháng so với kế hoạch. Khi đưa vào khai thác, đoạn tuyến này sẽ kết nối Quốc lộ 1 với cao tốc Vân Phong - Nha Trang tại nút giao Hoa Thị và nối Quốc lộ 26 tại nút giao Kim Cương.

Dự án thành phần 2 dài hơn 37 km qua Khánh Hòa và Đắk Lắk do Bộ Xây dựng làm chủ đầu tư được xem là đoạn khó khăn nhất toàn tuyến khi đi qua địa hình hiểm trở, có hầm Phượng Hoàng và 10 cầu lớn.

Dự án thành phần 3 dài hơn 48 km qua Đắk Lắk do UBND tỉnh Đắk Lắk triển khai đã thông xe kỹ thuật sau hơn 25 tháng thi công. Đây là trục ngang quan trọng kết nối Tây nguyên với các cảng biển duyên hải Nam Trung bộ.

Theo báo cáo, dự án hiện đạt hơn 96% giá trị hợp đồng. Tuy nhiên, tiến độ vẫn bị ảnh hưởng do vướng mắc giải phóng mặt bằng tại một số nút giao, hành lang tuyến và khu tái định cư. Ông Trương Công Thái, Phó chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk, yêu cầu các địa phương khẩn trương xử lý dứt điểm các tồn tại, đẩy nhanh tái định cư và bảo đảm tiến độ thi công.

Cùng với tuyến Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, cao tốc Quy Nhơn - Pleiku cũng được xem là dự án chiến lược mở cửa giao thương cho Tây nguyên. Dự án dài khoảng 125 km, tổng vốn đầu tư gần 44.000 tỉ đồng, kết nối Gia Lai (cũ) với Bình Định (cũ). Nhiều năm qua, Quốc lộ 19 là tuyến giao thông huyết mạch duy nhất nối 2 địa phương này nhưng thường xuyên quá tải, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn do địa hình đèo dốc phức tạp.

Theo ông Phạm Anh Tuấn, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, tuyến cao tốc khi hoàn thành sẽ rút ngắn thời gian di chuyển từ Quy Nhơn lên Pleiku còn khoảng 1,5 - 2 giờ thay vì 3,5 - 4 giờ như hiện nay, đồng thời giúp giảm 40 - 50% chi phí vận tải.

Không chỉ tăng cường kết nối Tây nguyên với duyên hải Nam Trung bộ và cao tốc Bắc - Nam, tuyến đường còn mở rộng hành lang logistics chiến lược từ biển Đông lên Tây nguyên và kết nối giao thương với nam Lào, đông bắc Campuchia qua Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh.

Dự án được kỳ vọng tạo cú hích cho xuất khẩu nông sản Tây nguyên như cà phê, hồ tiêu, gỗ công nghiệp… ra cảng biển Quy Nhơn với chi phí cạnh tranh hơn; đồng thời thu hút đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp chế biến, logistics, du lịch và nông nghiệp công nghệ cao.

Hiện dự án thành phần 1 và 3 đã khởi công từ cuối năm 2025, riêng dự án thành phần 2 đang được xúc tiến triển khai. Toàn tuyến ảnh hưởng hơn 4.600 hộ dân với diện tích thu hồi hơn 1.097 ha. Tỉnh Gia Lai đang đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, phấn đấu hoàn thành dự án vào cuối năm 2028, sớm hơn một năm so với kế hoạch quốc gia.

Hình thành trục Đông - Tây chiến lược

Bên cạnh các tuyến cao tốc Bắc - Nam, dự án cao tốc Phan Thiết - Bảo Lộc - Gia Nghĩa được xem là "mảnh ghép" chiến lược theo hướng Đông - Tây.

Theo đề xuất, tuyến cao tốc dài khoảng 144 km, kết nối cao tốc Bắc - Nam phía đông tại Bình Thuận với cao tốc Bắc - Nam phía tây ở Gia Nghĩa. Dự án dự kiến có 7 hầm xuyên núi và 9 nút giao liên thông với tổng vốn đầu tư khoảng 73.400 tỉ đồng.

Tuyến đường này sẽ tạo "cửa ngõ ra biển" cho khu vực nam Tây nguyên, giúp rút ngắn thời gian vận chuyển từ Gia Nghĩa, Bảo Lộc xuống các cảng biển còn khoảng 1,5 - 2 giờ thay vì 4 - 5 giờ như hiện nay.

Ngoài vai trò logistics, tuyến cao tốc còn mở ra "tam giác du lịch vàng" kết nối Gia Nghĩa - Đà Lạt - Phan Thiết, tạo động lực phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và liên kết vùng trong tương lai.