Châu Âu 'giật mình' trước loạt động thái của ông Trump với Nga: Ukraine sắp mất đồng minh quan trọng?

Tại hội nghị thượng đỉnh Liên minh châu Âu (EU) ở Brussels ngày 15/10, các lãnh đạo châu Âu đã thảo luận về khả năng Mỹ ngày càng xích lại gần Nga, trong khi quan hệ giữa Washington và Kyiv tiếp tục xấu đi.

Chỉ trong 1 tuần, chính quyền Tổng thống Trump đã có hàng loạt động thái gây tranh cãi. Washington nới lỏng một phần lệnh trừng phạt đối với dầu diesel Nga, yêu cầu Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Moscow, đồng thời ông Trump đưa ra những phát biểu đặt nghi vấn về tính chính danh của Tổng thống Volodymyr Zelensky .

Căng thẳng càng gia tăng khi quân đội Ukraine gặp gián đoạn kết nối với hệ thống internet vệ tinh Starlink của tỷ phú Elon Musk, ảnh hưởng đến hoạt động trên chiến trường. Dù dịch vụ sau đó phần nào được khôi phục, nguyên nhân và trách nhiệm đối với những hạn chế này vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn.

Tổng thống Zelensky công khai bày tỏ cảm giác bị phản bội, đồng thời chỉ trích những quyết định gần đây của Washington.

Theo những nguồn tin am hiểu nội dung thảo luận tại Brussels , diễn biến này khiến một số lãnh đạo châu Âu, trong đó có đại diện Pháp và Đức, ngày càng lo ngại rằng xu hướng gây sức ép lên Kyiv trong khi giảm sức ép với Moscow có thể tiếp tục kéo dài.

Phát biểu trước hội nghị ngày 15/10, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen nhận định liên minh phương Tây hiện ở vị thế yếu hơn so với chỉ vài ngày trước đó. Theo bà, việc không tiếp tục hỗ trợ Ukraine sẽ khiến toàn bộ châu Âu, cũng như NATO, đối mặt với môi trường an ninh nguy hiểm hơn.

Đây không phải lần đầu quan hệ giữa ông Trump và ông Zelensky rơi vào khủng hoảng. Cuộc gặp tại Nhà Trắng năm 2025 từng biến thành màn tranh cãi gay gắt, sau đó Mỹ tạm thời hạn chế chia sẻ thông tin tình báo với Ukraine .

Washington cũng từng thúc đẩy kế hoạch hòa bình gồm 28 điểm mà Kyiv cho rằng có nhiều điều khoản bất lợi, đặc biệt về lãnh thổ và các bảo đảm an ninh.

Đến giữa năm nay, các lãnh đạo châu Âu đã phần nào thuyết phục được ông Trump thể hiện thái độ mềm mỏng hơn với Ukraine . Tại hội nghị G7 ở Pháp, Tổng thống Emmanuel Macron thu xếp một cuộc gặp ngắn giữa hai nhà lãnh đạo, trong đó ông Zelensky đưa ra những hình ảnh về thiệt hại do tên lửa Nga gây ra tại Kyiv.

Tuy nhiên, những tiến triển này đang bị thử thách bởi ưu tiên kinh tế trong nước của Washington. Trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ vào tháng 11, ông Trump đang chịu áp lực giảm giá nhiên liệu. Ngày 9/10, Tổng thống Mỹ thông báo đạt thỏa thuận với Nga để Moscow cung cấp ngay hơn 300.000 tấn diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu, tiếp đó bổ sung thêm trong những tháng tới.

Chính quyền Mỹ coi đây là biện pháp tăng nguồn cung và hạ nhiệt giá năng lượng. Tuy nhiên, các lãnh đạo Ukraine và châu Âu lo ngại việc nới lỏng trừng phạt có thể tạo thêm nguồn thu cho Nga.

Bất đồng xuất hiện vào thời điểm đặc biệt khó khăn đối với Ukraine . Mùa đông đang đến gần, trong khi Kyiv thiếu các tên lửa đánh chặn Patriot do Mỹ sản xuất để đối phó với những cuộc không kích của Nga.

Chi phí duy trì quân đội cũng tiếp tục tạo áp lực lớn lên ngân sách Ukraine . Cùng lúc, các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng khiến nhiều khu vực ở Kyiv phải đối mặt với tình trạng gián đoạn điện và nước.

Dù châu Âu hiện đóng vai trò chủ yếu trong việc cung cấp tài chính cho Ukraine và mua vũ khí Mỹ để chuyển cho Kyiv, Washington vẫn nắm giữ những năng lực quân sự khó thay thế, đặc biệt là hệ thống tình báo và cảnh báo sớm.

Theo một quan chức châu Âu, nếu Mỹ ngừng cung cấp thông tin tình báo, các nước EU hiện chưa có giải pháp đủ hiệu quả để lấp đầy khoảng trống. Đó cũng là lý do nhiều lãnh đạo châu Âu muốn ông Zelensky hạn chế chỉ trích công khai Tổng thống Trump, dù họ chia sẻ những lo ngại của Ukraine .

Trong khi đó, triển vọng ngoại giao tiếp tục đối mặt trở ngại. Các cuộc đàm phán tại Florida cuối tuần trước chưa tạo ra đột phá đáng kể. Phái đoàn Ukraine được cho là đã rút ngắn lịch làm việc sau thông báo về thỏa thuận diesel giữa Mỹ và Nga.

Một yếu tố khác khiến châu Âu lo lắng là khả năng ông Trump gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin bên lề hội nghị APEC tại Trung Quốc vào tháng 11, trong khi Ukraine và các lãnh đạo châu Âu không trực tiếp tham gia những cuộc thảo luận đó.

Trước những thay đổi từ Washington, các nước châu Âu đang tìm cách duy trì chính sách nhất quán đối với Ukraine . Tại cuộc họp ngày 12/10, các ngoại trưởng EU được cho là đã nhất trí rằng chính sách của khối không nên thay đổi theo những biến động trong quan hệ Mỹ - Nga. Theo đó, châu Âu sẽ tiếp tục hợp tác với Washington khi có thể, đồng thời duy trì hỗ trợ Kyiv ngay cả khi 2 bên bất đồng.

EU cũng chủ trương giữ các biện pháp trừng phạt Nga và phản đối việc buộc Ukraine nhượng lãnh thổ để đạt thỏa thuận hòa bình.

Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại EU Kaja Kallas nhấn mạnh châu Âu và Mỹ hiện có cách tiếp cận khác nhau đối với cuộc xung đột. Theo bà, để chấm dứt xung đột, cộng đồng quốc tế cần gây sức ép buộc Nga ngừng tấn công, thay vì yêu cầu Ukraine nhượng bộ.

Theo Yahoo Finance