Chính Mỹ đẩy nhanh phi đô la hóa, nguy cơ mất ngôi thống trị khi hệ thống thanh toán xuyên biên giới của quốc gia BRICS mở rộng gấp đôi

Vị thế của đồng USD lung lay

Trung Quốc có thể hưởng lợi từ cuộc giằng co quanh tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

Cuộc điều tra hình sự nhằm vào Chủ tịch Fed Jerome Powell đang được giới quan sát toàn cầu nhìn nhận là nỗ lực của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm giành quyền kiểm soát chính sách tiền tệ từ ngân hàng trung ương.

Theo một số nhà kinh tế, diễn biến này có nguy cơ làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư vào hệ thống tài chính Mỹ và đồng USD . Điều này xảy ra đúng thời điểm Trung Quốc đang mở rộng việc sử dụng đồng nhân dân tệ của mình trên phạm vi toàn cầu.

Ông Bert Hofman, cựu Giám đốc quốc gia của Ngân hàng Thế giới tại Trung Quốc và hiện giảng dạy tại Đại học Quốc gia Singapore, cho rằng cơ cấu thể chế của Mỹ đang bị xói mòn thông qua các hành động nhắm vào Fed. Theo ông, việc nắm giữ USD với vai trò là tài sản an toàn trở nên kém hấp dẫn hơn.

Gần đây, Bắc Kinh nhấn mạnh trở lại mục tiêu quốc tế hóa đồng nhân dân tệ trong một kế hoạch chính sách 5 năm. Nỗ lực này của Trung Quốc đang khiến các quan chức tại Washington lo ngại.

Trước khi nhậm chức, Tổng thống Trump từng cảnh báo về chiến lược toàn cầu hóa đồng nhân dân tệ của Trung Quốc. Sau đó, ông đe dọa áp thuế với khối BRICS (gồm các nền kinh tế mới nổi trong đó có Trung Quốc) nếu khối này tạo ra một giải pháp thay thế đồng USD . Việc đồng nhân dân tệ được sử dụng rộng rãi hơn cũng có thể giúp các đối thủ của Mỹ né tránh sự giám sát của hệ thống tài chính dựa trên USD .

“Nếu chúng ta đánh mất vị thế chuẩn mực toàn cầu của đồng USD , điều đó chẳng khác nào thua một cuộc chiến”, ông Trump phát biểu trong một cuộc họp nội các hồi tháng 7.

Kể từ khi trở thành đồng tiền thống trị toàn cầu sau Thế chiến II, USD đã vượt qua nhiều cuộc khủng hoảng. Một phần nguyên nhân là vì chưa có đồng tiền nào có thể thay thế USD .

Việc Trung Quốc kiểm soát chặt dòng vốn và tỷ giá khiến đồng nhân dân tệ khó có thể đảm nhiệm toàn bộ vai trò hiện nay của USD . Ngay cả các lãnh đạo Bắc Kinh cũng không muốn điều đó. Việc đồng nhân dân tệ được sử dụng rộng rãi hơn có thể làm tăng nhu cầu và giá trị đồng tiền này so với USD . Diễn biến đó sẽ làm suy giảm lợi thế cạnh tranh và gây bất lợi cho các nhà xuất khẩu Trung Quốc.

Thay vào đó, Bắc Kinh đang từng bước cạnh tranh sức ảnh hưởng toàn cầu với Mỹ bằng cách làm suy yếu vị thế của USD trong một số lĩnh vực nhất định như thanh toán ngân hàng.

Đồng USD duy trì vị thế thống trị một phần vì các quốc gia và doanh nghiệp coi hệ thống chính trị Mỹ là ổn định. Họ cũng đánh giá cao các kênh đầu tư an toàn để gửi gắm số tiền mà họ có, đặc biệt là trái phiếu chính phủ Mỹ.

Việc các ngân hàng trung ương bị kiểm soát chính trị tại những quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ đã dẫn tới lạm phát cao. Nếu kịch bản này xảy ra tại Mỹ, vai trò của nợ chính phủ Mỹ sẽ bị suy yếu và niềm tin vào USD sẽ suy giảm.

Thông tin liên quan đến ông Powell đã đẩy giá vàng và bạc tăng cao. Giá hai kim loại này vốn đã lập kỷ lục trong năm qua nhờ lực mua của các nhà đầu tư lo ngại lạm phát.

Việc Fed đánh mất quyền tự chủ có thể khiến nhà đầu tư thêm lo lắng. Trưởng bộ phận chiến lược ngoại hối Ray Attrill tại Ngân hàng Quốc gia Australia cho rằng điều này có thể gieo mầm cho sự suy yếu vị thế thống trị của đồng USD .

Tổng thống Trump khẳng định cuộc điều tra hình sự nhằm vào ông Powell không liên quan đến các bất đồng giữa ông và Chủ tịch Fed về việc hạ lãi suất.

Ông Trump muốn lãi suất ở mức thuận lợi để kích thích kinh tế Mỹ. Chính quyền của ông cũng đang cắt giảm thuế và nới lỏng các quy định.

Nếu các động thái này thành công, đồng USD có thể mạnh lên và tiếp tục củng cố vai trò toàn cầu. Dòng vốn có thể đổ vào “nền kinh tế số một thế giới”. Ông cho biết Mỹ đang tăng trưởng nhanh gấp hai, ba, thậm chí bốn lần so với hầu hết các nền kinh tế lớn khác.

Mỹ không thể phớt lờ đồng nhân dân tệ

Trung Quốc đang mở rộng mạng lưới thanh toán tài chính sử dụng đồng nhân dân tệ như một giải pháp thay thế hệ thống SWIFT do Mỹ dẫn dắt. Bắc Kinh đang tăng cho vay đối với các quốc gia đang phát triển. Trung Quốc cũng khuyến khích các doanh nghiệp quốc tế phát hành trái phiếu bằng nhân dân tệ . Mục tiêu là tạo ra một thị trường tài sản đầu tư bằng đồng tiền này. Đồng thời, Bắc Kinh thúc đẩy Thượng Hải trở thành trung tâm toàn cầu để lưu trữ vàng vật chất được định giá bằng nhân dân tệ .

Theo số liệu chính thức, khoảng một nửa các giao dịch xuyên biên giới của Trung Quốc hiện được thanh toán bằng đồng nội tệ. Cách đây 15 năm, con số này gần như bằng không.

Nhà kinh tế Shuang Ding tại Standard Chartered và là cựu quan chức ngân hàng trung ương Trung Quốc cho biết Bắc Kinh muốn đồng nhân dân tệ được nhìn nhận là một đồng tiền mạnh và được sử dụng rộng rãi hơn trên toàn cầu.

Tuy vậy, mức độ sử dụng nhân dân tệ trên thế giới vẫn thấp hơn nhiều so với USD . Theo SWIFT, USD chiếm 47% tổng thanh toán qua mạng lưới này và 80% tài trợ thương mại toàn cầu. Nhân dân tệ chỉ chiếm lần lượt 3% và 8%.

Một số quốc gia đang ngày càng chuộng sử dụng hệ thống thanh toán của Trung Quốc. Tương tự SWIFT, hệ thống này có tên là CIPS. CIPS đã trở thành nền tảng chính cho dòng tiền giữa Bắc Kinh và Moscow kể từ khi xung đột Ukraine nổ ra. Các lệnh trừng phạt do Mỹ dẫn đầu khi đó đã loại Nga khỏi hệ thống tài chính phương Tây.

Những biện pháp trừng phạt này khiến nhiều quốc gia nhận ra rủi ro của việc phụ thuộc vào trật tự tài chính dựa trên đồng USD . Điều đó làm tăng sức hấp dẫn của các hệ thống thanh toán thay thế. Theo số liệu của ngân hàng trung ương Trung Quốc, khối lượng và giá trị giao dịch hằng ngày của CIPS đã gần như tăng gấp đôi kể từ khi chiến sự Ukraine bùng phát.

Chiến lược gia thị trường Chi Lo tại BNP Paribas Asset Management cho rằng Mỹ đang dần nhận ra thực tế mới. Theo ông, đồng nhân dân tệ đang trở thành một thế lực lượng mà Washington không thể phớt lờ.

Trung Quốc đang cạnh tranh ảnh hưởng với Mỹ bằng cách mở rộng cho vay bằng nhân dân tệ đối với các quốc gia đang nằm trong phạm vi ảnh hưởng của Washington. Argentina là một ví dụ. Mỹ đã tìm cách kiềm chế ảnh hưởng tài chính của Trung Quốc tại quốc gia này trong năm qua. Trung Quốc cũng từng cho Venezuela vay bằng nhân dân tệ dưới thời ông Nicolás Maduro.

Theo ngân hàng trung ương Trung Quốc, tỷ lệ cho vay nước ngoài bằng nhân dân tệ của các tổ chức tài chính Trung Quốc đã tăng lên 45% trong tổng dư nợ 2.000 tỷ nhân dân tệ , tương đương khoảng 290 tỷ USD , vào cuối năm 2024. Một thập kỷ trước, tỷ lệ này dưới 10%, theo số liệu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Tuy nhiên, các biện pháp kiểm soát vốn vẫn hạn chế việc nhân dân tệ được chấp nhận trên toàn cầu. Nhiều quốc gia và doanh nghiệp lo ngại việc nắm giữ một đồng tiền khó chuyển đổi. Trung Quốc có phiên bản nhân dân tệ ở nước ngoài được tự do giao dịch tại các trung tâm như Hồng Kông và London. Tuy nhiên, sức hút của đồng tiền này còn hạn chế do nhà đầu tư có ít tài sản để mua.

Để giải quyết vấn đề, Bắc Kinh đang thúc đẩy phát hành trái phiếu bằng nhân dân tệ tại các trung tâm tài chính quốc tế. Các trái phiếu này được gọi là trái phiếu “dim sum”. Gần đây, nhiều doanh nghiệp quốc tế đã huy động vốn bằng hình thức này. Nguyên nhân là lãi suất tại Trung Quốc thấp hơn so với Mỹ.

Các tài sản định giá bằng nhân dân tệ gia tăng giúp các đối tác thương mại của Trung Quốc, như các nước xuất khẩu dầu mỏ, có thể kiếm lời từ đồng tiền họ nhận được. Các bên này cũng tin rằng họ có thể thoái vốn khi cần thiết.

Nhà kinh tế Alicia Garcia Herrero tại ngân hàng Natixis và là giáo sư Đại học Khoa học và Công nghệ Hồng Kông, cho biết thị trường trái phiếu dim sum đang tăng trưởng rất nhanh. Theo bà, quy mô thị trường hiện vẫn nhỏ, nhưng đang dần hình thành một sân chơi cho các tài sản bằng nhân dân tệ .

Theo WSJ