'Chứng thư' đặc biệt của loại gạo 3 lần ngon nhất thế giới

Bên bờ ruộng, gió xào xạc trên những đọt lúa xanh mướt, câu chuyện của nhà khoa học "hai lúa" Hồ Quang Cua tuôn trào, hào sảng đậm chất nông dân. Ông chia sẻ từ bí quyết giữ phong độ bền bỉ cho hạt gạo ST25 ngon nhất thế giới đến quyết định táo bạo đem "lọ lem" lúa vụ hè thu đi thi và giành ngôi quán quân. Độc đáo hơn là chuyện về những tín hiệu từ trùn (một loài giun đất nhỏ bé - PV) trên cánh đồng làm ra hạt gạo 3 lần đoạt giải ngon nhất thế giới...

Ảnh: Duy Tân

"Lọ lem" hè thu đi thi "hoa hậu" gạo

Với nông dân miền Tây và cả cánh thương lái, xưa nay lúa vụ hè thu vẫn bị xếp "chiếu dưới". Mưa nhiều, thiếu nắng khiến hạt gạo thường xỉn màu, kém thơm, khó sánh bằng vụ chính đông xuân.

Ấy vậy mà lần "mang chuông đi đánh xứ người" năm vừa rồi, ông Cua khiến tất cả ngỡ ngàng khi chọn gạo ST25 vụ hè thu để tranh vị trí ngon nhất thế giới năm 2025.

Càng "sốc" hơn khi trưa 9.11.2025, tin vui từ Phnom Penh (Campuchia) bay về: Gạo ST25 của Việt Nam đã lần thứ 3 bước lên ngôi vị cao nhất tại Hội nghị Thương mại Lúa gạo toàn cầu.

Kết quả này cũng khiến người ta không khỏi tò mò làm thế nào để gạo ST25 giữ được phong độ bền bỉ đến vậy? Vì sao ông Cua lại chọn gạo "chiếu dưới" đi thi?

Ảnh: CTV

"Cha đẻ" ST25 cười sảng khoái: "Thực chất đó là thành quả của quy trình canh tác an toàn kết hợp công nghệ vi sinh". Bí quyết nằm ở việc sử dụng chế phẩm sinh học tạo vi khuẩn đối kháng ngay ngoài đồng để diệt khuẩn, cộng với kỹ thuật sấy lúa ngay sau thu hoạch để triệt tiêu độ ẩm, ngăn chặn vi khuẩn gây mùi phát triển.

Chính quy trình này đã giúp gạo ST25 hè thu không chỉ trắng bóc mà còn thăng hạng chất lượng. Còn về hương thơm, ông Cua hóm hỉnh kể: "Người ta nói ông Cua không biết bỏ chất gì mà cơm nấu xong, đóng cửa nhà đi vắng 3 ngày về mở nắp nồi vẫn thấy thơm". Vậy là không chỉ ngoại quan hạt gạo hè thu được cải thiện mà khả năng giữ mùi hương, vốn là điểm yếu cố hữu của lúa mùa mưa cũng được khắc phục hoàn hảo. "Tuy vậy chứ trước khi quyết định đem ST25 hè thu đi thi, chúng tôi đã phải lập một hội đồng đánh giá nội bộ. Chỉ khi chất lượng cơm thơm, dẻo, hạt thon dài cho cảm giác ăn ngon vượt trên cả mong đợi thì mới được chọn. Khi ấy, quy trình canh tác với vi sinh cũng xem như thành công", ông Cua cho hay.

"Tín hiệu" tuần hoàn từ những con trùn

Trở lại căn nhà lá đơn sơ cạnh ao cá ở trại nghiên cứu, ông Cua tiết lộ một trong những điều ông tâm đắc nhất để duy trì đẳng cấp gạo ST25 là sự xuất hiện của những con trùn. Ông khẳng định: "Trùn sinh sôi đông đảo trong ruộng lúa ngập nước là tín hiệu cao nhất của nông nghiệp tuần hoàn". Đó cũng là "chứng thư thẩm định" cao nhất cho nền nông nghiệp an toàn.

Ảnh: Đình Tuyển

Theo ông, cây lúa cũng như con người, lúa khỏe thì khó bị bệnh; người khỏe thì sức đề kháng tốt; đang khỏe thì chẳng ai uống thuốc bao giờ. Cầm bức hình chụp những con trùn, ông Cua nói: "Muốn lúa phát triển mạnh, chất lượng an toàn chính là nhờ những sinh vật như trùn. Mà muốn có trùn thì đừng phun thuốc độc giết nó, phải nuôi nó. Và để trùn sinh sôi đều trên diện tích rộng như đã thấy cần cả một quá trình. Ở đây, chúng tôi đã mất 3 năm, 6 vụ kiên trì canh tác không hóa chất và chỉ dùng phân bón hữu cơ thật".

Thú vị là trong cách lý giải của ông Cua, nông nghiệp tuần hoàn đơn giản là sự xoay vòng. Sau vụ lúa, rơm rạ được xới lên, ông cho phun nấm sinh học trichoderma để đẩy nhanh quá trình phân hủy, biến gốc rạ thành mùn. Lớp mùn ấy trở thành "bàn tiệc" thịnh soạn cho loài trùn. Bầy trùn ăn no, sinh sôi và đào hang làm tổ. "Quá trình canh tác, thi thoảng mình rút nước khô mặt ruộng, trùn sẽ trồi lên mặt đất để thở. Chúng vô tình tạo ra hàng tỉ miệng hang li ti giúp rễ lúa hấp thụ ô xy, đâm sâu và phát triển mạnh mẽ. Mà lúa khỏe thì không phải xài thuốc và gạo làm ra mới thực sự an toàn". Vòng tuần hoàn đó cũng chính là sự khác biệt để duy trì phong độ và tạo ra loại gạo ST25 thượng hạng trên thị trường.

Trách nhiệm của "cha đẻ" ST25

Theo ông Jeremy Zwinger, Chủ tịch kiêm CEO Tổ chức The Rice Trader (đơn vị tổ chức cuộc thi Gạo ngon nhất thế giới), chiến thắng lần thứ 3 của gạo ST25 năm 2025 là cột mốc trọng đại tiếp nối các chiến thắng trước đó vào năm 2019, 2023; đồng thời khẳng định danh tiếng quốc tế của hạt gạo Việt Nam.

Ảnh: Đình Tuyển

Thành quả này cũng một lần nữa đền đáp xứng đáng công sức, sự kiên trì đổi mới để gìn giữ đẳng cấp cho gạo ST25 của kỹ sư Hồ Quang Cua và các cộng sự. Bởi lẽ hơn ai hết, họ là những người nhìn thấu quy luật: sinh vật luôn có xu hướng tự thoái hóa để sinh tồn. Với cây lúa, đó chính là sự đánh đổi để tồn tại khi môi trường luôn có sự biến đổi. Vì vậy, để giữ phong độ cho gạo ST25 ngon như thuở ban đầu thì mọi điều kiện từ giống cho đến canh tác phải chuẩn mực như ban đầu. "Hay nói thực dụng là mình không làm đủ chuẩn thì mai mốt làm sao bán giống cho người ta, làm sao để người tiêu dùng có được chén cơm đúng vị. Và quan trọng hơn, đó là lương tâm nghề nghiệp, mình đã tạo ra thì phải giữ dù tốn kém rất nhiều", ông Cua chia sẻ.

"Cha đẻ" ST25 cũng phân định rõ vai trò của mình - một doanh nghiệp tư nhân làm thật, ăn thật, không có nhiệm vụ phải mời chào ai đi theo mình nhưng luôn sẵn lòng hỗ trợ để nông dân canh tác hiệu quả hơn.

Theo quy luật "hữu xạ tự nhiên hương", khi ST25 trở thành thương hiệu quốc gia, lợi ích đã lan tỏa rộng rãi cho cả chuỗi sản xuất lúa gạo, từ giống lúa, độ ổn định của năng suất, giá bán, thu nhập cho nông dân, doanh nghiệp... Đến nay, vượt khỏi phạm vi Đồng bằng sông Cửu Long, giống ST25 của ông Cua đã phủ xanh các cánh đồng cả nước với hơn 200 ngàn ha, mang lại thu nhập ổn định hơn cho nông dân.

Còn với ông Cua, điều tâm đắc nhất giờ đây là "chứng thư" từ loài trùn, là những lỗ hang chi chít trên mặt ruộng. Ông bảo đó không chỉ là tín hiệu cao nhất của nền nông nghiệp tuần hoàn, giúp ST25 giữ vững phong độ mà còn là giá trị của một nền sản xuất bền vững, nơi sự tử tế với thiên nhiên sẽ luôn được đền đáp xứng đáng.