Như Báo Người Lao Động đã thông tin, Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam (VGTA) vừa có kiến nghị gửi Thủ tướng Chính phủ về việc cụ thể hóa chính sách quản lý đối với hoạt động kinh doanh vàng trang sức mỹ nghệ.
Đáng chú ý, VGTA đề xuất cho phép doanh nghiệp được vay vàng trong dân với lãi suất thỏa thuận để phục vụ sản xuất - kinh doanh vàng trang sức, phù hợp với quy định của pháp luật dân sự.
Theo VGTA, cần xác định rõ các chủ thể tham gia giao dịch vàng, bao gồm cá nhân mua bán không mang tính kinh doanh, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh vàng. Việc phân định này sẽ làm cơ sở thống nhất trong áp dụng các quy định về hóa đơn, thuế, thanh toán, góp phần khơi thông nguồn vàng trong nền kinh tế.
Tuy nhiên, trao đổi với phóng viên, chuyên gia kinh tế - TS Lê Bá Chí Nhân đưa ra quan điểm thận trọng, thậm chí trái chiều với đề xuất trên.
*Phóng viên: Theo ông, có nên cho phép doanh nghiệp vay vàng trong dân với lãi suất thỏa thuận?
- TS Lê Bá Chí Nhân: Việt Nam từng trải qua giai đoạn “vàng hóa” nền kinh tế rất nặng nề. Khi đó, hệ thống ngân hàng huy động vàng, cho vay vàng ; doanh nghiệp vay vàng để kinh doanh, còn người dân coi vàng như phương tiện thanh toán song song với VND.
Hệ quả là chính sách tiền tệ bị suy yếu, tỉ giá chịu áp lực lớn, hệ thống ngân hàng đối mặt rủi ro mất cân đối kỳ hạn và biến động giá vàng.
Vì vậy, Nghị định 24/2012 ra đời với mục tiêu chấm dứt tình trạng vàng hóa, đưa vàng ra khỏi lưu thông tín dụng.
Nếu nay cho phép doanh nghiệp vay vàng trực tiếp từ người dân với lãi suất thỏa thuận, về bản chất là mở lại kênh tín dụng bằng vàng dưới một hình thức khác. Điều này tiềm ẩn 3 rủi ro vĩ mô lớn.
Thứ nhất là rủi ro hệ thống. Doanh nghiệp vay vàng nhưng doanh thu lại bằng tiền đồng. Khi giá vàng biến động mạnh, doanh nghiệp không chỉ chịu rủi ro kinh doanh mà còn gánh thêm rủi ro tài chính. Nếu mất khả năng trả nợ, thiệt hại sẽ chuyển sang phía người dân.
Thứ hai là làm suy yếu vai trò của tiền đồng. Khi vàng trở thành công cụ sinh lãi, người dân có xu hướng nắm giữ vàng thay vì gửi tiết kiệm bằng VND, đi ngược nỗ lực củng cố niềm tin vào tiền đồng của Ngân hàng Nhà nước.
Thứ ba là hình thành một “thị trường tín dụng ngầm bằng vàng” rất khó kiểm soát, khi Nhà nước không thể giám sát quy mô, dòng tiền và mức độ rủi ro.
Theo tôi, vấn đề cốt lõi không phải là tạo điều kiện để doanh nghiệp vay vàng trong dân mà là tìm cách chuyển hóa nguồn vàng ấy thành nguồn lực cho nền kinh tế một cách an toàn, thông qua hệ thống tài chính chính thức dưới sự điều tiết của Ngân hàng Nhà nước.
VGTA đề xuất cho phép doanh nghiệp được vay vàng trong dân với lãi suất thỏa thuận để phục vụ sản xuất, kinh doanh vàng trang sức, phù hợp với quy định của pháp luật dân sự. Ảnh: Tấn Thạnh
* Nếu coi đây là giao dịch dân sự, rủi ro sẽ như thế nào, thưa ông?
- Xét bề ngoài, đây là giao dịch dân sự. Nhưng trong bối cảnh chính sách chống vàng hóa hiện nay, nó tiềm ẩn rủi ro vĩ mô.
Trước hết là rủi ro giá vàng. Khi giá vàng tăng mạnh, nghĩa vụ trả nợ có thể vượt xa khả năng tài chính, khiến doanh nghiệp rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán không phải do thua lỗ mà do “sốc giá vàng”.
Tiếp đó là rủi ro đối với người dân. Khác với gửi tiền vào ngân hàng, các khoản cho vay vàng dân sự không có bảo hiểm, không có cơ chế giám sát hay chuẩn mực quản trị rủi ro. Khi doanh nghiệp vỡ nợ, người cho vay gần như phải tự gánh toàn bộ thiệt hại.
Bên cạnh đó là rủi ro pháp lý. Khi giá vàng biến động mạnh, tranh chấp liên quan đến quy đổi giá trị, thời điểm thanh toán, lãi suất hay chất lượng vàng sẽ phát sinh phức tạp, gây áp lực lên hệ thống tòa án.
Ở tầm chính sách, nguy cơ lớn nhất là hình thành một thị trường tín dụng bằng vàng ngoài kiểm soát. Khi vàng có thể sinh lãi, dòng tiền sẽ dịch chuyển khỏi hệ thống ngân hàng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả điều hành lãi suất, tỉ giá và chính sách tiền tệ.