Có nên cắt điện, nước đối với công trình vi phạm?

Sai phạm xây dựng vẫn phổ biến 

Đã gần một năm trôi qua kể từ khi UBND P.Bình Trưng (TP.HCM) thành lập đoàn kiểm tra liên ngành trật tự xây dựng tại khu đô thị An Phú - An Khánh (131 ha) và khu đô thị An Phú (88 ha) trên địa bàn phường và điểm mặt những công trình sai phạm bị buộc tháo dỡ, nhưng đến hôm nay, tình trạng hiện tại của những công trình này đang bị bỏ hoang nhưng vẫn chưa được xử lý dứt điểm. Theo ghi nhận của PV Thanh Niên, một số công trình trong diện xử lý đang đóng cửa nhưng vẫn âm thầm hoạt động, chỉ có điều việc hạn chế lưu thông qua lại khu vực này cũng tác động phần nào đến việc quảng bá và chào mời dịch vụ.

ẢNH: ĐÌNH SƠN

Đây chỉ là một trong số những vụ việc sai phạm xây dựng bị phát hiện. Trên địa bàn TP.HCM còn hàng ngàn công trình sai phạm vẫn chưa xử lý dứt điểm.

Tại kỳ họp thứ 5, UBND TP.HCM đã trình HĐND TP dự thảo Nghị quyết quy định về việc áp dụng biện pháp yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh trên địa bàn. Đây là một trong những chính sách nhằm cụ thể hóa thẩm quyền được giao cho TP.HCM theo luật Phát triển đô thị đã được Quốc hội thông qua vào tháng 8.2026. Theo dự thảo Nghị quyết, nhóm đầu tiên được đề xuất áp dụng biện pháp này gồm các công trình xây dựng sai quy hoạch; xây dựng không có giấy phép đối với trường hợp phải có giấy phép; xây dựng sai nội dung giấy phép hoặc sai thiết kế được phê duyệt đối với trường hợp được miễn giấy phép. Đồng thời, công trình xây dựng trên đất bị lấn, chiếm về đất đai cũng thuộc diện xem xét.

Biện pháp này được áp dụng khi cơ quan, người có thẩm quyền đã yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm hoặc dừng thi công bằng văn bản nhưng tổ chức, cá nhân không chấp hành. UBND TP.HCM lý giải, các hành vi xây dựng không phép, sai phép, sai quy hoạch hoặc xây dựng trên đất lấn, chiếm có thể diễn ra nhanh, do đó cần được phát hiện và ngăn chặn ngay từ giai đoạn đầu.

Một nhóm khác được chú ý là các công trình và cơ sở vi phạm quy định về PCCC. Theo cơ quan soạn thảo, thực tế có những hành vi vi phạm PCCC chưa đến mức thuộc trường hợp phải đình chỉ hoạt động theo quy định nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ. Vì vậy, trong trường hợp chủ đầu tư đã được yêu cầu khắc phục hoặc dừng vi phạm nhưng không chấp hành, việc ngừng cung cấp điện, nước được xem là một công cụ để ngăn chặn nguy cơ phát sinh.

Dự thảo cũng đặt ra biện pháp ngừng điện, nước đối với một số hành vi vi phạm nghiêm trọng trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Trong đó có trường hợp xả nước thải chứa các thông số môi trường vượt quy chuẩn kỹ thuật hoặc có chứa thông số môi trường nguy hại; thải bụi, khí thải chứa các thông số nguy hại hoặc chất phóng xạ gây nhiễm xạ môi trường vượt quy chuẩn cho phép.

Từ băn khoăn chuyển thành ủng hộ

Trước đây, quy định cắt điện, nước đối với các công trình sai phạm vẫn còn một số ý kiến băn khoăn vì cho rằng có thể dẫn đến các hệ lụy tiêu cực về vệ sinh, dịch bệnh và quyền lợi của bên thứ ba vô can như công nhân, người lao động thuê trọ tại công trình vi phạm . Bên cạnh đó, việc câu điện nhờ từ nhà hàng xóm cũng diễn ra phổ biến. Vì vậy nếu áp dụng cắt điện, nước một cách vô tội vạ hoặc thiếu cơ chế kiểm soát sẽ dẫn đến ảnh hưởng quyền lợi của những người không liên quan.

Tuy nhiên, sau một thời gian nghiên cứu và tiếp thu chỉnh sửa, theo khảo sát của PV Thanh Niên, những ý kiến băn khoăn đã không còn nữa. Ông Nguyễn Văn Cư, Giám đốc Công ty TNHH Xử lý lún nghiêng Nguyễn Văn Cư, chia sẻ từng xử lý nhiều công trình nhà ở dân dụng hàng chục năm qua và vấn đề trăn trở nhiều nhất chính là giấy phép xây dựng. Đôi khi, chính vì tình thế quá cấp bách, chủ nhà không thể đợi được đến khi chính quyền cấp phép mà bấm bụng xé rào. Nhưng hiện nay quy định về cấp phép xây dựng đã hết sức thuận lợi và thông thoáng. Luật Xây dựng mới có hiệu lực năm 2026 đã mở rộng đáng kể các trường hợp được miễn giấy phép và đơn giản hóa thủ tục, giúp giảm thời gian, hồ sơ và công sức của chủ đầu tư và nhà thầu. Do đó, nếu dự án, công trình nào cố tình xây không phép, sai phạm quy hoạch, sai mục đích... thì rõ ràng cần phải có sự quản chế nghiêm khắc hơn. Áp biện pháp cắt điện, nước cho những công trình sai phạm nghiêm trọng là cần thiết.

Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài thương mại luật gia VN, cũng đồng quan điểm: Chính sách trao quyền áp dụng biện pháp cắt điện, nước đối với công trình vi phạm là một quy định rất cần thiết và phù hợp với yêu cầu quản lý thực tiễn tại các đô thị lớn. Trong nhiều năm qua, công tác xử lý vi phạm trật tự xây dựng, PCCC và bảo vệ môi trường gặp không ít khó khăn do các biện pháp xử phạt tiền đơn thuần thiếu tính răn đe tức thì. Biện pháp ngừng cung cấp điện, nước đóng vai trò là công cụ cưỡng chế hành chính hữu hiệu, giúp ngăn chặn hành vi vi phạm ngay từ thời điểm mới phát sinh, tiêu trừ triệt để nguy cơ xảy ra thảm họa cháy nổ hoặc ô nhiễm môi trường.

Tuy nhiên, theo luật sư Hậu, do điện, nước là các dịch vụ thiết yếu phục vụ sinh hoạt và sản xuất, chính sách này cần được áp dụng đúng căn cứ, đúng đối tượng và tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc pháp lý để tránh xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Để quy định ngừng cung cấp điện, nước được vận hành hiệu quả, minh bạch và đúng pháp luật trong thực tế, chính quyền địa phương cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp cụ thể. Trước hết, HĐND và UBND TP.HCM cần ban hành văn bản quy định chi tiết về trình tự, thủ tục, thời hạn thông báo trước và cơ chế gia hạn thời gian cho chủ thể vi phạm tự khắc phục hậu quả trước khi ra quyết định cưỡng chế. Bên cạnh đó, chính quyền phải tăng cường công tác thanh tra, giám sát, công khai thông tin rộng rãi và nâng cao trách nhiệm giải trình nhằm bảo đảm kỷ cương quản lý đô thị, phòng ngừa các hành vi nhũng nhiễu hoặc áp dụng tùy tiện trong quá trình thi hành công vụ.