Cuộc bứt tốc ngoạn mục của xe buýt điện

Việt Nam tăng tốc điện hóa xe buýt

Hôm qua (8.7), sự kiện tuyến xe buýt số 16 chạy lộ trình bến xe buýt Chợ Lớn - bến xe buýt Tân Phú chính thức vận hành hoàn toàn bằng xe buýt điện đã nâng tổng số tuyến xe buýt điện của TP.HCM lên con số 89. Với 12 phương tiện mới hoạt động liên tục từ 5 giờ đến 19 giờ mỗi ngày, tuyến số 16 mang lại ấn tượng rất tích cực cho người dân nhờ không gian rộng rãi, sạch sẽ cùng khả năng vận hành êm ái, thay thế hoàn toàn cho phương tiện sử dụng nhiên liệu diesel trước đây.

ẢNH: N.M.Q

Nhìn rộng ra toàn mạng lưới, sự hiện diện của xe buýt xanh tại TP.HCM đang chiếm ưu thế vượt trội. Theo thông tin từ Trung tâm Quản lý giao thông công cộng TP.HCM (Trung tâm QLGTCC), toàn thành phố hiện có 2.453 xe buýt, trong đó có tới 1.416 xe buýt điện , chiếm hơn một nửa tổng số phương tiện. Nếu tính gộp cả 21 tuyến xe buýt sử dụng khí nén thiên nhiên (CNG), thành phố đã có 110 trên tổng số 179 tuyến sử dụng năng lượng sạch, đạt tỷ lệ hơn 60%. 

Tốc độ này được đánh giá là cực kỳ ấn tượng bởi nhìn lại chưa đầy 4 năm trước - giai đoạn năm 2022, thành phố mới chỉ có duy nhất tuyến xe buýt D4 từ Khu đô thị Vinhomes Grand Park đi bến xe buýt Sài Gòn sử dụng phương tiện xe điện thí điểm. Theo lộ trình đã đặt ra, TP.HCM phấn đấu đến cuối năm 2026 sẽ có 100% xe buýt nội tỉnh sử dụng điện hoặc năng lượng thân thiện với môi trường. 

Giai đoạn tiếp theo từ năm 2027 đến 2028, thành phố sẽ tiếp tục chuyển đổi các phương tiện sử dụng CNG sang xe điện để hướng tới mục tiêu lớn vào 1.1.2029 đạt tỷ lệ 100% xe buýt nội tỉnh lẫn liên tỉnh hoạt động trên địa bàn đều chạy bằng điện.

Lộ trình đột phá được thực hiện dựa trên những cơ chế, chính sách đột phá. Để hiện thực hóa đề án thay thế mới khoảng 3.200 xe buýt điện với kinh phí ước tính trên 13.511 tỉ đồng vào năm 2030, TP.HCM đã áp dụng các cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 98 của Quốc hội. 

Cụ thể, các doanh nghiệp được hỗ trợ vay tối đa 85% vốn đầu tư phương tiện với lãi suất cố định 3% trong vòng 7 năm. Về hạ tầng, ngân sách hỗ trợ đến 70% chi phí xây dựng và 85% chi phí mua sắm thiết bị trạm sạc sử dụng cổng chuẩn CCS2 phổ biến toàn cầu. Đồng thời, các chính sách an sinh như miễn phí vé cho tất cả người dân TP.HCM trên 134 tuyến xe buýt hay sắp tới là thí điểm vùng phát thải thấp (LEZ) sẽ là đòn bẩy lớn thúc đẩy người dân chuyển sang đi xe buýt điện . 

Không kém cạnh, thủ đô Hà Nội cũng triển khai mạnh mẽ kế hoạch thay thế xe buýt diesel để tạo nên bước đột phá về tỷ lệ phương tiện xanh. Đầu tháng 4, Hà Nội đưa vào vận hành thêm 10 tuyến xe buýt điện thông qua hình thức đấu thầu công khai với 288 phương tiện. Đến cuối tháng, tuyến số 74 cùng 11 tuyến khác tiếp tục được bổ sung thêm 203 xe buýt điện mới, nâng tổng số tuyến xe buýt điện toàn thủ đô lên 39 tuyến với 683 phương tiện. 

Tính gộp cả 139 xe sử dụng khí CNG, tổng số xe buýt năng lượng xanh tại Hà Nội đã đạt 822 xe, chiếm 42,1% tổng số lượng đoàn phương tiện trên toàn thành phố.

Kế hoạch của Hà Nội bám sát Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ và Nghị quyết của HĐND thành phố về vùng phát thải thấp, hướng tới mục tiêu chuyển đổi toàn bộ các tuyến buýt chạy trong khu vực Vành đai 1, Vành đai 2 và Vành đai 3 sang xe điện. 

Thành phố cũng áp dụng chính sách trợ giá tối đa, ban hành định mức kinh tế kỹ thuật riêng cho xe buýt điện để đảm bảo biên độ lợi nhuận ổn định cho các đơn vị trúng thầu vận hành, đồng thời chuẩn bị quỹ đất công ích để xây dựng các trạm sạc tập trung tại các điểm đầu và cuối tuyến.

Xu hướng điện hóa xe buýt trên toàn cầu

Cuộc cách mạng xe buýt điện không chỉ diễn ra sôi động tại Việt Nam mà đang là xu thế càn quét qua các lục địa, được bảo chứng bằng những gói tài chính khổng lồ từ chính phủ các nước. 

Tại châu Âu, chính phủ Hà Lan vừa chính thức phê duyệt gói tài chính trị giá 70 triệu euro nhằm tăng tốc lộ trình xanh hóa. Nguồn ngân sách này được phân bổ trực tiếp để mua mới 275 xe buýt điện chất lượng cao và đầu tư nâng cấp, mở rộng hệ thống hạ tầng trạm sạc công suất lớn trên phạm vi toàn quốc. Quyết định này nằm trong chiến lược quốc gia của Hà Lan, hướng tới mục tiêu vận hành 100% xe buýt công cộng không phát thải khí nhà kính vào năm 2030. 

Là một trong những quốc gia có tỷ lệ xe buýt điện chạy trong đô thị cao nhất châu Âu, việc tiếp tục bơm vốn giúp Hà Lan giải quyết bài toán thiếu hụt trạm sạc nhanh tại các bến xe trung tâm, đảm bảo dòng điện liên tục cho các xe vận hành đường dài nối giữa các tỉnh.

Tại khu vực Nam Á, chính quyền bang Gujarat của Ấn Độ thông báo đã đưa vào vận hành thương mại thêm 70 xe buýt điện tại các thành phố lớn và phê duyệt lộ trình bổ sung thêm 280 xe buýt điện nữa trước khi kết thúc năm 2026 nhằm giảm thiểu tình trạng ô nhiễm không khí đô thị. 

Sự dịch chuyển tại Gujarat phản ánh làn sóng điện hóa đang diễn ra mạnh mẽ trên khắp Ấn Độ thông qua chương trình FAME của chính phủ trung ương. Do đặc thù chi phí vận hành của xe buýt điện tại Ấn Độ thấp hơn gần 30% so với xe diesel, chính quyền các bang đang ưu tiên ngân sách để thay thế dần các đội xe cũ tại các khu công nghiệp và đô thị có mật độ dân cư cao.

Trong khi đó, khu vực Bắc Mỹ lại chứng kiến sự thay đổi lớn nhờ các nguồn tài trợ công và các gói cứu trợ hạ tầng. Tại Mỹ và Canada, chính quyền các bang và tỉnh bang đang tích cực giải ngân hàng tỉ USD từ Đạo luật Cơ sở hạ tầng để hỗ trợ các địa phương mua xe buýt điện thay thế dần xe diesel. Mục tiêu chung của toàn khu vực này là giảm đến 50% lượng phát thải từ hệ thống giao thông công cộng vào năm 2030. 

Có thể thấy, từ những chính sách hỗ trợ vốn, trợ giá vé sát sườn tại Việt Nam cho đến các gói cứu trợ hạ tầng tỉ đô tại Âu - Mỹ, xe buýt điện đang khẳng định vị thế là tương lai không thể đảo ngược của giao thông đô thị toàn cầu.