Đề xuất cho tính khoản lỗ cũ vào giá điện

Luật cho phép giá điện được bù đắp đầy đủ chi phí hợp lý

Cụ thể, tại dự thảo tờ trình sửa đổi Nghị định 72 về cơ chế điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân, Bộ Công thương đề xuất cho phép tính toán và phân bổ vào giá điện những khoản chi phí sản xuất, cung ứng điện chưa được bù đắp từ năm 2022 trở đi.

Ảnh: Độc Lập

Theo đó, Tập đoàn Điện lực VN (EVN ) sẽ đề xuất phương án phân bổ các khoản chi phí này, báo cáo Bộ Công thương xem xét. Bộ này sẽ lấy ý kiến Bộ Tài chính trong trường hợp cần thiết. Ngoài ra, Bộ cũng đề xuất cho tính vào giá điện các khoản chênh lệch tỷ giá đánh giá lại chưa được phân bổ, chưa ghi nhận và thanh toán cho các nhà máy điện theo thỏa thuận tại hợp đồng mua bán điện. Hiện các khoản này chưa được tính toán, phân bổ đủ vào giá bán lẻ điện bình quân.

Đề xuất đưa ra sau khi EVN có báo cáo Bộ Công thương, kiến nghị cho phép tính toán khoản lỗ lũy kế đến hết 2024 vào giá bán lẻ điện bình quân. Cụ thể theo EVN , trong 2 năm 2022 - 2023, chi phí mua điện tăng cao khiến Tập đoàn gặp nhiều khó khăn, số lỗ lũy kế trong 2 năm này vào khoảng 50.029 tỉ đồng. Đến hết năm 2024, lỗ lũy kế công ty mẹ - EVN vẫn còn 44.792 tỉ đồng, dẫn đến vốn đầu tư nhà nước vào EVN giảm, không bảo toàn được vốn. "Nếu không được tính toán thu hồi trong giá điện, sẽ không bù đắp kịp thời phần vốn nhà nước giảm trong các năm trước. EVN kiến nghị Bộ trưởng Bộ Công thương báo cáo Thủ tướng cho phép tính khoản lỗ lũy kế là một khoản chi phí được phép tính vào giá bán lẻ điện bình quân", dự thảo tờ trình nêu.

Theo Bộ Công thương, luật Điện lực quy định rõ Chính phủ có thẩm quyền ban hành cơ chế, thời gian điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân, bảo đảm giá điện phản ánh đúng biến động thực tế của chi phí đầu vào, bù đắp đầy đủ chi phí hợp lý, hợp lệ và duy trì lợi nhuận hợp lý để bảo toàn, phát triển vốn kinh doanh của doanh nghiệp. Giá bán lẻ điện bình quân được thực hiện theo Nghị định 72. Thời gian qua, EVN đã triển khai xây dựng, tính toán và điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân hằng năm, mang lại nhiều điểm tích cực về minh bạch, thuận tiện, kịp thời và linh hoạt hơn trước. Tuy nhiên, thực tế triển khai thực hiện Nghị định vẫn còn một số nội dung cần được xem xét, điều chỉnh để đảm bảo nguyên tắc tính đúng, tính đủ các chi phí hợp lý, hợp lệ trong quá trình xác định và điều chỉnh giá bán lẻ điện. 

Không những vậy, EVN kiến nghị Nghị định 72 cần được sửa đổi, bổ sung để cho phép thu hồi khoản chi phí phục vụ trực tiếp cho việc sản xuất, cung ứng điện chưa được tính toán, bù đắp đầy đủ trong giá bán lẻ điện bình quân trước đây trên cơ sở kết quả công bố chi phí sản xuất kinh doanh điện hoặc báo cáo tài chính kiểm toán hằng năm.

Bộ Công thương đánh giá việc sửa đổi này nhằm đảm bảo nguyên tắc toàn bộ chi phí hợp lý, hợp lệ cần được đưa vào giá điện, qua đó góp phần bảo toàn và phát triển vốn của doanh nghiệp. Đồng thời, việc minh bạch hóa các chi phí chưa được phân bổ trước đây sẽ tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho các lần điều chỉnh giá điện trong tương lai.

Bù lỗ cũng cần làm rõ và có lộ trình

Chuyên gia năng lượng Đào Nhật Đình cho rằng các khoản lỗ sản xuất kinh doanh, thực chất do giá điện đầu ra chưa thay đổi kịp với diễn biến giá đầu vào, kể cả khoản chênh lệch tỷ giá... cho phù hợp. "Doanh nghiệp kinh doanh lỗ năm trước thì giá bán năm sau phải bằng mọi cách tính toán để cân đối giảm lỗ. Đây là điều bình thường. EVN là một doanh nghiệp, cho dù là doanh nghiệp nhà nước hay tư nhân, bắt buộc họ phải tính toán cân đối, thậm chí ngay cả việc "chèn" khoản thu nào vào để cắt lỗ. Tuy nhiên, giá điện đang được xác định dựa vào giá bán lẻ bình quân do Chính phủ quy định trên cơ sở tính đủ các chi phí đầu vào (phát điện, truyền tải, phân phối, quản lý...) nhằm đảm bảo ngành điện có lãi để tái đầu tư nên EVN phải có kiến nghị đề xuất Chính phủ xem xét vấn đề này. Thực ra nếu không giải quyết hay giảm được khoản lỗ cũ, việc vay vốn mới để đầu tư dự án điện mới của EVN sẽ vô cùng khó khăn", chuyên gia Đào Nhật Đình nói thẳng. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý cần xem xét kỹ khoản lỗ nào được đưa vào giá bán lẻ điện, khoản lỗ nào nói không ngay từ đầu. Bởi nếu đề xuất được thông qua, giá điện có thể tiếp tục đối mặt sức ép tăng trong thời gian tới. Vì thế, cần hết sức thận trọng trong xử lý khoản lỗ lũy kế này.

Cũng cho rằng nếu khoản lỗ của EVN hợp lý và minh bạch thì tính toán "bù lỗ" một phần nào đó vào giá bán lẻ điện bình quân ở thì tương lai là việc cần xem xét, chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh đề nghị cần làm rõ nguyên nhân dẫn các khoản lỗ. Ví dụ, lỗ do chi phí đầu vào, nhưng khoản này có liên quan quản lý yếu kém, không dự báo tốt, phản ứng nhanh để lỗ thất thoát hay không. Nếu có thì phải có biện pháp xử lý khác. Còn lỗ vì nguyên nhân khách quan, chi phí đầu vào tăng thì phải cho phép doanh nghiệp tính vào giá bán điện. "Tất cả phải dựa trên cơ sở kết quả công bố chi phí sản xuất kinh doanh điện hoặc báo cáo tài chính kiểm toán hằng năm của EVN để phân tích khoản lỗ và cho phép phân bổ vào giá hay không", chuyên gia Vũ Đình Ánh nhấn mạnh.

Vấn đề thứ hai, theo chuyên gia này, là khoản lỗ rất lớn nên việc tính toán phân bổ vào giá phải có lộ trình, tuyệt đối không để giá điện biến động quá mức. Thứ ba, EVN là doanh nghiệp nhà nước, do Nhà nước quản lý, nên bù lỗ cho giá điện cần có sự đóng góp của Nhà nước. Chẳng hạn, trước đây Vietnam Airlines lỗ lã do ảnh hưởng đại dịch Covid-19, đã được Nhà nước "giải cứu" bằng gói hỗ trợ cho vay 12.000 tỉ đồng. Trong đó, khoản vay 4.000 tỉ đồng với lãi suất 0% đến cuối năm 2027. Năm 2024, Quốc hội cho phép NHNN được tự động gia hạn thêm 3 lần tại thời điểm đến hạn trả nợ, lãi suất 0% và không tài sản bảo đảm... Thứ 4, khi đã phân bổ lỗ vào giá, trước đó phải đánh giá tác động đối với xã hội, nền kinh tế... từ việc tăng giá này. Bởi giá điện đụng chạm nhiều thứ, không để biến động quá cao. Cơ quan quản lý cần có đánh giá tác động đến kinh tế để có giải pháp đi cùng, giảm sốc cho thị trường. 

"Thực tế, doanh nghiệp đã kinh doanh thì lời ăn lỗ chịu với điều kiện Nhà nước không can thiệp. Nếu trong quá khứ, có thời điểm ngành điện yêu cầu được tăng giá bán điện, nhưng Nhà nước can thiệp không cho tăng vì bảo đảm nhiệm vụ chính trị, giữ bình ổn giá, an sinh xã hội chẳng hạn... nay phải "bổ" lỗ vào giá điện thôi", chuyên gia Vũ Đình Ánh nói.