Bà Lê Hồng Thủy Tiên, Tổng giám đốc Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG ), cho rằng Việt Nam đang có cơ hội lớn để phát triển thành điểm đến mua sắm của khách quốc tế, nhưng cần thay đổi cách tiếp cận từ đếm lượt khách sang đo lường mức chi tiêu của du khách.
Khách quốc tế chưa đủ lý do chi tiêu
Theo bà Tiên, năm 2025 Việt Nam dự kiến đón khoảng 21,2 triệu lượt khách quốc tế, mức cao kỷ lục, vượt cả thời điểm trước dịch. Tổng thu từ du lịch cũng vượt mốc 1 triệu tỉ đồng. Tuy nhiên, cơ cấu chi tiêu cho thấy khách chủ yếu chi cho lưu trú, ăn uống, đi lại, trong khi chi tiêu cho mua sắm còn khiêm tốn. "Vấn đề không phải du khách không muốn chi mà chúng ta chưa cho họ đủ lý do để chi", bà Tiên nói.
Bà Thủy Tiên dẫn chứng, năm 2024, TP.Đông Hưng của Trung Quốc đón gần 16 triệu lượt khách, tổng thu du lịch khoảng 2,12 tỉ USD, tương đương khoảng 52.000 tỉ đồng, chủ yếu từ bán lẻ, mua sắm xuyên biên giới và thương mại. Đáng chú ý, trong khoảng 8 triệu lượt khách qua Đông Hưng năm 2024, người Việt chiếm khoảng 30%, phần lớn sang để mua sắm, giao thương.
Bà cũng nhắc đến mô hình Hải Nam của Trung Quốc. Từ năm 2011, Trung Quốc cho phép du khách nội địa mua hàng miễn thuế khi rời Hải Nam về đất liền, với hạn mức khoảng 14.000 USD mỗi người mỗi năm. Sau 15 năm, doanh thu miễn thuế tại Hải Nam đạt khoảng 41,7 tỉ USD. "Trung Quốc thiết kế chính sách để giữ dòng chi tiêu của công dân mình ở trong nước. Du khách Trung Quốc vốn nổi tiếng đi khắp thế giới mua sắm nhưng khi có cơ chế phù hợp thì họ lại quay về Hải Nam để chi tiêu", bà Tiên nhấn mạnh.
So với Việt Nam, bà Tiên cho rằng đây là vấn đề rất đáng suy nghĩ. Theo số liệu Tổng cục Thống kê công bố ngày 6.1.2025, năm 2024 khách quốc tế chi tại Việt Nam khoảng 12,19 tỉ USD, trong khi người Việt chi ở nước ngoài khoảng 12,57 tỉ USD. Như vậy, Việt Nam nhập siêu du lịch gần 400 triệu USD.
"Không phải toàn bộ số tiền người Việt chi ở nước ngoài là mua sắm vì còn có du học, chữa bệnh, công tác... Tuy nhiên, một phần đáng kể là chi cho mua sắm tại Bangkok, Singapore, Seoul, Tokyo thông qua thẻ tín dụng và các kênh thanh toán khác. Vì thế, nếu chỉ đếm số lượng khách đến mà không quan tâm họ chi bao nhiêu, chi vào đâu và người Việt mang bao nhiêu tiền ra nước ngoài thì kích cầu mãi chỉ là con số đẹp trên giấy", bà Tiên nhấn mạnh.
Bà Lê Hồng Thủy Tiên, Tổng giám đốc Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG )
ẢNH: ĐỘC LẬP
Xây dựng outlet quy mô quốc gia, nơi hàng Việt đứng cùng hàng xa xỉ thế giới
Từ thực tế này, bà Tiên đề xuất 6 nhóm giải pháp. Thứ nhất, cần nâng cấp hệ thống hoàn thuế giá trị gia tăng cho du khách. Việt Nam đã có cơ chế hoàn thuế VAT, nhưng chưa đủ mạnh để cạnh tranh với Thái Lan, Hàn Quốc, Nhật Bản và các nước trong khu vực. Vì thế, cần số hóa và kết nối đồng bộ giữa doanh nghiệp, cơ quan thuế và hải quan trên nền tảng hóa đơn điện tử. Đồng thời, nên mở rộng cơ chế để doanh nghiệp tự nguyện tham gia, thậm chí nghiên cứu hoàn thuế tại điểm bán đối với một số nhóm hàng đủ điều kiện.
Thứ hai, cần quy hoạch lại các điểm bán lẻ tại các điểm du lịch trọng điểm. Hiện nay, nhiều điểm du lịch nổi tiếng vẫn khai thác tự phát, hàng hóa trùng lắp, chất lượng không đồng đều, thậm chí tạo ra những hình ảnh chưa đẹp trong mắt du khách. Việt Nam có nhiều sản phẩm chất lượng, bản sắc và được du khách yêu thích, nhưng cần được đưa vào hệ thống bán lẻ chuyên nghiệp, có tiêu chí rõ ràng về mặt bằng, trưng bày, dịch vụ và trải nghiệm mua sắm.
Thứ ba, cần phát triển hệ thống cửa hàng miễn thuế và outlet đúng bản chất. Với outlet quy mô quốc gia, cần có quỹ đất sạch và cơ chế ưu đãi phù hợp vì bản chất outlet là giảm giá quanh năm, lợi nhuận mỏng, vòng quay vốn dài. Nếu áp dụng cơ chế đấu giá, đấu thầu đất như bất động sản thương mại thông thường, nhà đầu tư outlet rất khó tham gia. Trong khi outlet không chỉ bán hàng hiệu tồn kho mà còn có thể là kênh bán hàng Việt Nam chất lượng cao. Những sản phẩm Việt có chất lượng, mẫu mã tốt có thể được đặt ngang hàng với thương hiệu quốc tế trong một không gian được tổ chức, quản lý bài bản.
Để làm được điều này, cần nâng trần khuyến mãi 50%, bởi nếu outlet phải giảm giá quanh năm mà vẫn bị khống chế mức khuyến mãi thì mô hình này chưa ra đời đã gặp vướng mắc pháp lý. Ngoài ra, cần nghiên cứu cơ chế mua sắm miễn thuế có kiểm soát tại các khu kinh tế cửa khẩu, khu phi thuế quan, khu thương mại tự do, áp dụng cho cả khách quốc tế và người Việt.
Thứ tư, cần nâng tầm thương hiệu Việt, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nếu muốn biến Việt Nam thành điểm đến mua sắm, phải có sản phẩm đặc sản, khác biệt, mang bản sắc Việt. Du khách quốc tế không chỉ tìm thương hiệu lớn, mà còn muốn mua những món quà độc đáo, có câu chuyện văn hóa để mang về nước.
IPPG đã phối hợp với các tổ chức như UN Women và VCCI để đào tạo, đưa sản phẩm của doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ vào hệ thống cửa hàng miễn thuế. Tuy nhiên, quy mô hiện còn nhỏ. Bà kiến nghị Chính phủ nâng việc này thành chương trình quốc gia, có chỉ tiêu cụ thể mỗi năm đưa thêm hàng trăm, thậm chí hàng ngàn thương hiệu Việt vào các kênh bán lẻ du lịch . "Doanh nghiệp Việt không thiếu chất mà thiếu một cây cầu, thiếu chính sách và sự hỗ trợ đủ vững để bước ra thế giới", bà Tiên nói.
Thứ năm, cần đầu tư các trung tâm thương mại, du lịch quy mô quốc gia tại các đô thị lớn. Nếu outlet thường nằm xa trung tâm để phục vụ mua sắm kết hợp vui chơi thì ngay trong trung tâm các thành phố lớn vẫn cần những tổ hợp thương mại, du lịch , giải trí, văn hóa, nghệ thuật và ẩm thực quy mô quốc gia. Dẫn mô hình Iconsiam tại Bangkok, nơi các thương hiệu xa xỉ quốc tế cùng tồn tại với không gian tái hiện bản sắc văn hóa và làng nghề Thái Lan. Việt Nam với 34 tỉnh thành, mỗi nơi đều có câu chuyện riêng, hoàn toàn có thể xây dựng một mô hình tương tự nhưng mang đậm bản sắc Việt Nam. "Tuy nhiên, để làm được thì cần cơ chế tiếp cận đất đai phù hợp. Nếu chi phí đất quá cao, giá thuê sẽ bị đẩy lên và doanh nghiệp Việt nhỏ khó có chỗ đứng. Các ưu đãi nếu có, cần gắn với nghĩa vụ rõ ràng của nhà đầu tư như tỷ lệ tối thiểu thương hiệu Việt, giá thuê ưu đãi cho doanh nghiệp Việt, cam kết việc làm, doanh thu và xuất khẩu tại chỗ", bà Tiên thẳng thắn đề nghị.
Thứ sáu, cần định danh thương mại du lịch là một hình thức xuất khẩu tại chỗ. Bởi khi khách quốc tế đến và mua sản phẩm Việt ngay tại Việt Nam, đó chính là xuất khẩu. Hình thức này có nhiều lợi thế vì giá trị gia tăng được giữ lại trong nước, không tốn chi phí logistics quốc tế, không chịu rủi ro tỷ giá và không phải qua nhiều tầng trung gian.
IPPG đề xuất xây tổ hợp outlet - du lịch quy mô lớn
ẢNH: ĐỘC LẬP
Vì thế, cần đưa thương mại du lịch vào chiến lược xuất khẩu quốc gia, đồng thời cho doanh nghiệp bán lẻ du lịch tiếp cận các chính sách tín dụng xuất khẩu, xúc tiến thương mại, bảo lãnh đầu tư và các công cụ hỗ trợ khác như các ngành xuất khẩu truyền thống. Mục tiêu cốt lõi là giữ chi tiêu của khách quốc tế ở lại Việt Nam, đồng thời giữ sức mua của người Việt ở lại trong nước. Mỗi phần trăm chi tiêu mua sắm được giữ lại có thể tương đương hàng tỉ USD đóng góp cho nền kinh tế.