Dệt may vượt khó, giữ đà xuất khẩu

Năm 2025 tiếp tục được ghi nhận là một năm vượt khó của ngành dệt may trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động. Kim ngạch xuất khẩu toàn ngành ước đạt khoảng 46 tỉ USD, tăng 5% so với năm 2024, cho thấy nỗ lực lớn của doanh nghiệp (DN) trong việc duy trì đà tăng trưởng giữa áp lực chi phí và cạnh tranh gay gắt.

Đầy khó khăn, thách thức

Trong năm qua, các DN dệt may phải đối mặt nhiều thách thức. Giá bông, xơ và chi phí logistics biến động mạnh, trong khi yêu cầu từ các thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe về tiến độ giao hàng, chất lượng sản phẩm và truy xuất nguồn gốc. Đáng chú ý, đơn giá gia công tiếp tục xu hướng giảm, khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp.

Sức ép còn đến từ chính sách thuế quan của Mỹ, làm gia tăng chi phí trong chuỗi cung ứng dệt may toàn cầu. Các nhà sản xuất, trong đó có DN Việt Nam, buộc phải chia sẻ phần chi phí tăng thêm với đối tác, làm suy giảm lợi thế cạnh tranh so với những quốc gia xuất khẩu có chi phí thấp như Bangladesh hay Indonesia. Dù khó khăn, Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của hàng dệt may Việt Nam, với kim ngạch ước đạt trên 18 tỉ USD, tăng khoảng 10% so với năm trước.

Để đạt được kết quả trên, theo Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex), các DN phải tối đa hóa sản lượng, bảo đảm tiến độ giao hàng, mở rộng tệp khách hàng, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và từng bước nâng tỉ trọng sản phẩm ở phân khúc trung - cao cấp, kỹ thuật khó. Một điểm nổi bật của giai đoạn vừa qua là khả năng thích ứng nhanh của DN thông qua tái cơ cấu sản phẩm, thị trường và đầu tư công nghệ.

Theo ông Vũ Đức Giang - Chủ tịch HĐQT Tổng Công ty CP May Việt Tiến, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), từ sau năm 2021, hiếm có ngành xuất khẩu nào chịu nhiều khó khăn như dệt may . Đại dịch COVID-19 làm đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu; sau đó tuy phục hồi nhanh nhưng thiếu ổn định, lạm phát, xung đột địa chính trị và xu hướng bảo hộ khiến thị trường thu hẹp, rồi đến các chính sách thuế quan mới tiếp tục gây sức ép lên đơn hàng và chi phí.

Trong bối cảnh đó, xuất khẩu dệt may Việt Nam vẫn duy trì được tăng trưởng tương đối ổn định. Từ mức 35 tỉ USD năm 2020, kim ngạch xuất khẩu tăng lên khoảng 46 tỉ USD năm 2025.

Về cơ cấu sản phẩm, hàng may mặc tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, chiếm khoảng 80% kim ngạch xuất khẩu, tăng từ 27,8 tỉ USD năm 2020 lên khoảng 36,6 tỉ USD năm 2025. Cơ cấu xuất khẩu đang dịch chuyển rõ rệt sang các nhóm hàng có hàm lượng kỹ thuật, thiết kế và yếu tố môi trường cao hơn, với xu hướng xanh hóa, số hóa, thời trang hóa đã trở thành điều kiện bắt buộc để DN tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cùng với tăng trưởng kim ngạch, xuất siêu của ngành đạt khoảng 21 tỉ USD năm 2025, mức cao nhất từ trước đến nay, phản ánh hiệu quả của việc gia tăng tỉ lệ nội địa hóa và liên kết chuỗi cung ứng trong nước.

Kiên trì 3 trụ cột chiến lược

Theo định hướng của VITAS, từ năm 2026, ngành sẽ kiên trì 3 trụ cột chiến lược: đa dạng hóa thị trường, khách hàng và sản phẩm; phát triển mạnh nguồn cung nguyên phụ liệu trong nước; đẩy nhanh tự động hóa, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ mới. Mục tiêu kim ngạch xuất khẩu năm 2026 đạt 48 - 49 tỉ USD, hướng tới 64,5 tỉ USD vào năm 2030.

Theo lãnh đạo VITAS, dư địa để nâng giá trị gia tăng của sản phẩm may mặc xuất khẩu còn rất lớn. Muốn gia tăng lợi nhuận và sức cạnh tranh, các DN không chỉ dựa vào gia công số lượng lớn mà cần phải chuyển sang các phân khúc có hàm lượng chất xám và tay nghề cao. Bằng chứng là khách hàng nước ngoài đã bắt đầu chuyển sang hình thức may đo từng bộ cho từng khách hàng, không còn đặt hàng theo lô số lượng như trước.

Ngoài ra, khách hàng quốc tế ưa chuộng may thủ công thay cho máy móc. Đây là lợi thế rất lớn đối với DN trong nước, nhờ lực lượng lao động có tay nghề cao. Trong khi các nước xuất khẩu khác không có lợi thế này. "Xu hướng cá nhân hóa, thiết kế riêng theo từng khách hàng đang trở nên phổ biến trên thế giới, buộc ngành dệt may bước vào giai đoạn phát triển mới - giai đoạn của những đơn hàng nhỏ lẻ nhưng giá trị cao" - Chủ tịch VITAS chia sẻ.

Dù vậy, ông Vũ Đức Giang nhìn nhận ngành dệt may cũng đang đối mặt nhiều thách thức - như cạnh tranh về giá ngày càng khốc liệt, giá xuất khẩu không tăng, trong khi chi phí sản xuất mỗi năm đều tăng (lương công nhân, điện nước, logistics).

Ông Phạm Quang Anh, Giám đốc Công ty TNHH May mặc Dony, cũng thừa nhận tuy xuất khẩu năm 2025 đạt kết quả tốt song vẫn còn không ít khó khăn. Khách hàng không còn cam kết đặt hàng lâu dài như trước, mà chuyển sang đặt ngắn hạn. Nguyên nhân là do có nhiều biến động trên thế giới, việc lên kế hoạch dài hạn không còn phù hợp. Đơn hàng cũng đang có xu hướng bị "xé" nhỏ, tức khách hàng cùng lúc đặt nhiều đơn hàng nhỏ, hạn chế tập trung đơn hàng lớn. Thời gian giao hàng phải nhanh, giá cả ngày càng thấp, chất lượng phải cao, trong khi chi phí tăng, nên biên lợi nhuận của DN không còn cao.

Do đó, ngoài các khách hàng truyền thống, DN phải tìm thêm thị trường ngách có biên lợi nhuận cao, đa dạng hóa sản phẩm.

Về thị trường mới, ông Phạm Quang Anh thông tin rằng công ty đã xâm nhập thị trường châu Phi, Nga và bước đầu gặt hái được kết quả đáng kể.