Doanh nghiệp, doanh nhân Việt Nam qua những con số

DOANH NGHIỆP LỚN MẠNH, DOANH NHÂN VƯƠN TẦM

Theo số liệu, hiện cả nước có gần 6,3 triệu cơ sở kinh tế đang hoạt động và có kết quả sản xuất kinh doanh, bao gồm gần 876.200 doanh nghiệp (DN), hợp tác xã; gần 5,3 triệu cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể… Thống kê trong tháng 9.2026, cả nước có 16.800 DN thành lập mới với 165.700 tỉ đồng vốn đăng ký và 97.000 lao động. So với cùng kỳ năm ngoái tăng gần 50% về số DN, 79% về vốn và 54% về lao động.

Ảnh: TTXVN

Lũy kế 9 tháng, số DN thành lập mới tăng 18,9% về lượng, 22,6% về vốn và 18,9% về lao động. Vốn đăng ký bình quân đạt 9,8 tỉ đồng mỗi DN, cao hơn 3,1% cùng kỳ 2024. Tổng vốn bổ sung vào nền kinh tế đạt 4,7 triệu tỉ đồng, tăng hơn gấp đôi. Bên cạnh đó, 86.400 DN quay trở lại hoạt động, tăng hơn 41%. Tổng cộng, 231.300 DN gia nhập và trở lại thị trường, tăng 26,4% so với cùng kỳ. Bình quân mỗi tháng có 25.700 DN gia nhập và trở lại thị trường, cao hơn chiều ngược lại (khoảng 19.400 DN rời thị trường mỗi tháng).

Những con số "biết nói" kể trên cho thấy môi trường kinh doanh khởi sắc, một phần nhờ động lực từ Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển mạnh mẽ kinh tế tư nhân. Hàng triệu DN, hộ kinh doanh đang hoạt động, tạo nên đội ngũ hàng triệu doanh nhân năng động, nhiệt huyết.

Điều phấn khởi trong hàng triệu doanh nhân ấy là lần đầu tiên Việt Nam có 8 tỉ phú USD trong danh sách do Tạp chí Forbes (Mỹ) công bố vào tháng 3.2026, tăng thêm 3 người so với năm trước. Đáng chú ý, tổng tài sản của các tỉ phú Việt Nam đạt khoảng 39,8 tỉ USD ở thời điểm công bố danh sách thường niên, ghi nhận những cột mốc chưa từng có. Trong đó, nổi bật là ông Phạm Nhật Vượng đứng đầu danh sách tỉ phú Việt Nam với 27,7 tỉ USD tài sản, gấp 4 lần năm 2025. Ông Vượng đứng thứ 93 thế giới và đây là lần thứ 14 ông góp mặt trong bảng xếp hạng. Tiếp theo là bà Nguyễn Thị Phương Thảo với tài sản 4,2 tỉ USD (tăng 1,4 tỉ USD so với năm 2025), đứng thứ 1.011; bà Phạm Thu Hương lần đầu tiên vào danh sách với tài sản 3 tỉ USD, đứng thứ 1.406; ông Trần Đình Long 2,9 tỉ USD đứng thứ 1.440; ông Hồ Hùng Anh 2,5 tỉ USD đứng thứ 1.676; bà Phạm Thúy Hằng gia nhập danh sách với 2,1 tỉ USD, đứng thứ 1.982; ông Ngô Chí Dũng lần đầu tiên được ghi danh và ông Nguyễn Đăng Quang cùng 1,2 tỉ USD đứng thứ 3.017.

Nhóm các tập đoàn lớn "sếu đầu đàn" không còn dừng lại ở biên giới quốc gia mà đã đầu tư lớn ra nước ngoài, đi đầu trong chuyển đổi số và công nghiệp xanh. Sự bứt phá của nhóm DN này được ghi nhận rõ nét qua các bảng xếp hạng uy tín toàn cầu như: Forbes Global 2000 (2.000 công ty đại chúng lớn nhất thế giới), TIME World's Best Companies (những công ty tốt nhất thế giới), Fortune Southeast Asia 500 (500 DN lớn nhất Đông Nam Á).

Đáng chú ý, danh sách 2.000 công ty lớn nhất trong năm 2026 theo bình chọn của Forbes Global 2000 có 9 DN Việt Nam. Trong đó, Tập đoàn Vingroup là đại diện tư nhân duy nhất ngoài ngành tài chính góp mặt trong bảng xếp hạng, khẳng định vị thế nhờ quy mô doanh thu và sự bứt phá mạnh mẽ ở mảng công nghiệp - xe điện. Vingroup còn đứng thứ 340 trong danh sách "Các công ty tốt nhất thế giới năm 2026" của Tạp chí TIME (Mỹ), đưa tập đoàn vào top 400 công ty hàng đầu thế giới. Ngành ngân hàng tiếp tục đóng vai trò áp đảo với 8 đại diện, khẳng định là mạch máu tài chính cốt lõi của nền kinh tế Việt Nam, gồm: Vietcombank (VCB) vị trí 890 thế giới, BIDV (BID, 967), VietinBank (CTG, 1.031), VPBank (VPB, 1.373). Techcombank (TCB), MB Bank (MBB), ACB, và HDBank (HDB) cũng nằm trong top 2.000 công ty đại chúng toàn cầu năm 2026.

Bên cạnh đó, trong bảng xếp hạng Fortune Southeast Asia 500 năm 2026, Việt Nam có 72 DN góp mặt, với Petrovietnam tiếp tục giữ vị trí thứ 11 - là đại diện Việt Nam duy nhất nằm trong top 20 DN có doanh thu lớn nhất khu vực; Vingroup tăng từ vị trí 37 lên 26 trong bảng xếp hạng này.

"TRỤ CỘT" CỦA NỀN KINH TẾ

Trong 2 thập niên trở lại đây, nhất là khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 09 năm 2011; T.Ư ban hành Nghị quyết số 10 năm 2017 và Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68 năm 2025 về phát triển kinh tế tư nhân, khu vực kinh tế này đã trỗi dậy mạnh mẽ, trở thành một trong những "trụ cột" quan trọng hàng đầu của nền kinh tế.

Số liệu từ Sách trắng thuế Việt Nam 2026 của Cục Thuế (Bộ Tài chính) công bố vào tháng 7.2026 cho thấy mức đóng góp vào ngân sách nhà nước của khối kinh tế tư nhân (bao gồm DN ngoài quốc doanh và FDI) đã tăng từ 75,6% vào năm 2021 lên 81,1% năm 2025. Cụ thể, tổng thu ngân sách của khối DN tư nhân đã tăng từ 507.136 tỉ đồng năm 2021 lên 826.477 tỉ đồng năm 2025. Đáng chú ý, khu vực DN ngoài quốc doanh có mức tăng vượt trội, khi năm 2021 khu vực này đóng góp gần 290.000 tỉ đồng, đến năm 2025, con số đã tăng lên 502.615 tỉ đồng, tức tăng hơn khoảng 73% sau 4 năm. Cùng giai đoạn, số thu ngân sách nhà nước từ khu vực FDI tăng từ 217.259 tỉ đồng lên 323.862 tỉ đồng, tương đương khoảng 49%.

Theo danh sách PRIVATE 100 năm 2026 (nằm trong hệ thống vinh danh VNTAX) do CafeF công bố ngày 24.8.2026, 100 DN tư nhân có mức nộp ngân sách lớn nhất Việt Nam, dựa trên số thực nộp trong năm 2025, đã đóng góp tổng cộng 390.700 tỉ đồng vào ngân sách nhà nước, tăng khoảng 60%, tương đương 146.300 tỉ đồng, so với danh sách năm 2025. Đáng chú ý, số tiền này tương đương 14,7% tổng thu ngân sách cả nước trong năm 2025, cho thấy vai trò ngày càng lớn của khu vực kinh tế tư nhân trong việc tạo nguồn lực cho nền kinh tế. Trong Top 100, có 52 DN nộp ngân sách trên 1.000 tỉ đồng. Riêng 10 DN đứng đầu đóng góp khoảng 268.000 tỉ đồng, tăng 80% so với năm trước. Dẫn đầu danh sách là Vingroup với số nộp ngân sách lên tới 148.773 tỉ đồng, tăng mạnh so với mức 56.200 tỉ đồng của năm trước. Đây cũng là lần đầu tiên một DN tư nhân tại Việt Nam được ghi nhận có mức đóng góp ngân sách vượt 100.000 tỉ đồng trong một năm. Xếp sau Vingroup là Sunshine Group (24.045 tỉ đồng), THACO (21.158 tỉ đồng), NH Smart City (13.171 tỉ đồng), Hòa Phát (12.954 tỉ đồng)…

Cộng đồng DN tạo công ăn việc làm cho khoảng 85% lực lượng lao động cả nước. Riêng khối DN tư nhân tạo ra hơn 40 triệu việc làm, chiếm hơn 82% tổng số lao động trong nền kinh tế. Cùng với hoạt động kinh doanh, cộng đồng DN đã đóng góp hàng ngàn, hàng vạn tỉ đồng phụng sự cộng đồng, đóng góp cho các quỹ học bổng, xóa đói giảm nghèo, thiên tai, dịch bệnh… Có thể kể đến Vingroup - một trong những DN luôn chú trọng trách nhiệm xã hội, thông qua Quỹ Thiện Tâm, dành 35.000 tỉ đồng cho các chương trình an sinh - nhân đạo, đền ơn đáp nghĩa; đồng thời bổ sung 11.000 tỉ đồng cho các hoạt động tri ân người có công với đất nước.

Nhìn vào bức tranh trên có thể thấy cộng đồng DN không chỉ là lực lượng tạo ra của cải mà còn là một trong những "rường cột" quan trọng của đất nước. Từ các hộ kinh doanh, các DN nhỏ và vừa đến các tập đoàn lớn, mỗi DN đều góp phần tạo việc làm, thúc đẩy sản xuất, mở rộng thị trường, đóng góp cho ngân sách, cho an sinh xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Một quốc gia muốn phát triển bền vững cần có một cộng đồng DN mạnh, năng động như thế.

ĐỂ DOANH NGHIỆP CẤT CÁNH, VƯƠN XA

Dù vậy, cộng đồng DN Việt vẫn còn không ít hạn chế, cản ngại. Trong tổng số hơn 1 triệu DN hiện nay, có gần 1 triệu DN nhỏ và vừa (SME), chiếm 97 - 98% tổng số DN cả nước. Đây là một cộng đồng rất lớn, đóng góp tích cực cho kinh tế đất nước. Song, tỷ lệ SME tuy áp đảo nhưng quy mô còn khiêm tốn (trên 90% có quy mô vốn dưới 10 tỉ đồng) cho thấy khả năng tích lũy thấp, chỉ cần doanh thu hoặc biên lợi nhuận giảm trong một thời gian cũng có thể khiến DN phải tạm ngừng hoặc rút lui. Dù số DN gia nhập vẫn cao hơn số rút lui, song tỷ lệ DN giải thể, ngưng hoạt động, rời thị trường còn tương đối cao dưới áp lực biến động của thị trường toàn cầu.

Thêm nữa, tỷ lệ DN chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D), đầu tư công nghệ vẫn còn thấp, trong khi đổi mới sáng tạo hay chuyển đổi xanh vẫn còn dư địa rất lớn để cải thiện. Số liệu từ VCCI tại hội thảo khoa học "Kinh tế Việt Nam 6 tháng đầu năm 2026: Thách thức, động lực và triển vọng phát triển" ngày 9.7.2026, do Viện Kinh tế Việt Nam và thế giới (Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam) tổ chức, cho thấy chỉ khoảng 7,5% DN thực hiện đổi mới hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc đưa ra sản phẩm mới. Trong khi đó, theo khảo sát của World Bank, tỷ lệ này bình quân trên thế giới đạt khoảng 28%, còn tại các quốc gia có trình độ phát triển tương đồng như Malaysia và Thái Lan vào khoảng 20%. Số liệu của VCCI cũng cho thấy chỉ khoảng 3,9% DN có đầu tư cho hoạt động R&D; ngay cả với nhóm DN vừa và lớn, tỷ lệ này cũng chỉ đạt 5,1%.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng dựa trên công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng lực tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, DN nếu không đầu tư cho R&D sẽ đứng trước nguy cơ tụt hậu ngay trên chính thị trường của mình. Khi chỉ dựa vào những sản phẩm, quy trình và mô hình kinh doanh cũ, DN khó tạo ra khác biệt, năng suất tăng chậm, biên lợi nhuận bị thu hẹp và dễ bị thay thế bởi những đối thủ có công nghệ tốt hơn. Đáng lo hơn, việc thiếu R&D khiến DN trở thành bên tiếp nhận công nghệ thay vì làm chủ công nghệ, phải phụ thuộc vào giải pháp, thiết bị và nguồn tri thức bên ngoài. Cùng với đó, mỗi DN dù có năng lực riêng nhưng khi thiếu sự kết nối về vốn, công nghệ, dữ liệu, nhân lực và thị trường sẽ khó mở rộng quy mô và nâng cao sức cạnh tranh. Ngược lại, một hệ sinh thái liên kết tốt có thể giúp DN chia sẻ nguồn lực, rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường, cùng phát triển công nghệ và nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Với hơn 1 triệu DN, khoảng 5 triệu hộ kinh doanh cá thể, khu vực này đóng góp khoảng 51% GDP, đóng góp gần 60% vốn đầu tư toàn xã hội. Sự bền bỉ của khối kinh tế tư nhân, kể cả khu vực có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cùng khối DN nhà nước đã góp sức cho GDP năm 2025 đạt 8,02%.

Để những con số tăng trưởng tiếp tục bứt phá hơn nữa, cần sự đồng hành sát sao từ thể chế kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng, khuyến khích khởi nghiệp và tạo điều kiện cho DN phát triển. Đây không chỉ là chính sách kinh tế, mà còn là đầu tư cho sức mạnh nội sinh và tương lai của đất nước, để đội ngũ doanh nhân yên tâm cống hiến vì một Việt Nam phát triển vươn tầm.