Đòn Qeshm và khả năng leo thang không kích: Ông Trump đang tính toán gì với Iran và bầu cử giữa nhiệm kỳ?

Đòn đánh vừa đủ

Qeshm nằm ở vị trí then chốt của eo biển Hormuz, nơi Iran từng dùng để đe dọa hàng hải và triển khai hệ thống phòng không. Tổng thống Mỹ Donald Trump chọn đánh đúng điểm này để bảo vệ uy tín quân sự của Mỹ, đồng thời tránh tạo ra hình ảnh yếu đuối trước cử tri.

Nhưng ông Trump cũng cố tình giữ quy mô nhỏ và kín đáo. Trong bối cảnh bầu cử giữa kỳ đang diễn ra, bất kỳ đòn đánh lớn nào cũng dễ bị xem là “kéo Mỹ sâu hơn vào chiến tranh”, làm giá dầu tăng và tổn hại đảng Cộng hòa.

Vì thế, đòn Qeshm là lựa chọn an toàn nhất: vừa thể hiện quyết tâm, vừa không phá hỏng tính toán chính trị nội bộ. Đây là kiểu hành động điển hình của ông Trump - dùng sức mạnh có giới hạn để duy trì đòn bẩy, chứ không phải mở rộng xung đột đến mức không kiểm soát được.

Có thể sớm tấn công quy mô lớn

Khả năng Mỹ mở rộng quy mô tấn công cao nhất là sau khi kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ đã rõ ràng. Theo các nguồn tin từ giới chức Mỹ được tạp chí The Atlantic dẫn lại, Nhà Trắng đã thảo luận nhiều kịch bản, từ đòn đánh chỉ kéo dài vài giờ đến chiến dịch nhiều tuần, nhắm vào cơ sở quốc phòng, hạ tầng lưỡng dụng hoặc những mục tiêu hạt nhân còn lại.

Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân - tướng Dan Caine cùng Tư lệnh Bộ Tư lệnh Trung tâm - Đô đốc Brad Cooper đã trình bày các phương án này trước Tổng thống và Phó Tổng thống JD Vance. Một cố vấn bên ngoài thân cận với chính quyền Tổng thống Trump nói với The Atlantic rằng “áp lực kinh tế đang phát huy tác dụng và chúng tôi tin Iran đang tiến sát bờ vực”, còn một đợt tấn công mới “sẽ đẩy họ xuống”.

Tổng thống Trump muốn dùng sức mạnh quân sự như một công cụ gây sức ép, buộc Iran quay lại bàn đàm phán với điều kiện Mỹ chấp nhận được. Ông tuyên bố hôm 1/11 rằng, Mỹ chỉ còn “một hoặc hai” cơ sở cần xử lý và “chúng ta có thể làm việc đó chỉ trong 10 phút”, đồng thời gọi tên cụ thể khu vực núi Pickaxe. Phát biểu này được nhiều quan chức hiểu là tín hiệu rằng Washington vẫn giữ quyền tấn công nhanh nếu cần, nhưng không vội vàng.

Nhưng Tổng thống Trump cũng hiểu rõ rằng, leo thang ngay trước hoặc trong ngày bầu cử 3/11 sẽ phản tác dụng. Chính ông từng công khai loại trừ tấn công lớn trước ngày 3/11, và trong một số phát biểu gần đây còn hạ thấp khả năng mở rộng xung đột ngay sau bầu cử.

Lý do rất thực tế: người Mỹ đang lo lắng về giá xăng và chi phí sinh hoạt, trong khi cuộc chiến đã kéo dài hơn so với lời hứa ban đầu của các cố vấn. Vì thế, thời điểm thích hợp nhất là khi áp lực cử tri đã giảm, khi ông có thể hành động mà không bị buộc phải giải thích ngay với công chúng.

Quyết định cuối cùng vẫn phụ thuộc vào việc Iran có chịu nhượng bộ hay không, và vào mức độ rủi ro mà ông chủ Nhà Trắng sẵn sàng chấp nhận lúc đó. Một số quan chức Mỹ thừa nhận rằng, ngay cả chiến dịch lớn cũng không bảo đảm Iran sẽ khuất phục, bởi họ có thể chọn chịu đựng để chứng minh khả năng phục hồi.

Trong khi đó, phía Iran cũng đang chuẩn bị: Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei đã chỉ thị lực lượng vũ trang sẵn sàng đáp trả nếu xung đột tái diễn. Canh bạc này vì thế vẫn còn mở.

Mỹ và thế giới sẽ phải trả giá?

Nếu Mỹ quyết định leo thang, tác động đầu tiên sẽ đổ lên chính nước Mỹ. Giá dầu tăng sẽ làm trầm trọng thêm vấn đề chi phí sinh hoạt - mối quan tâm lớn nhất của cử tri hiện nay - và có thể khiến dư luận thêm mệt mỏi với một cuộc chiến kéo dài.

Các khảo sát gần đây của Reuters/Ipsos cho thấy, khoảng 60% người Mỹ, trong đó có cả một phần cử tri Cộng hòa, không ủng hộ cách Tổng thống Trump xử lý tình hình Iran, trong khi giá xăng và diesel đã tăng mạnh do xung đột.

Một quan chức Mỹ thừa nhận với truyền thông rằng, bất kỳ đợt tấn công mới nào cũng có nguy cơ “đẩy giá dầu thế giới tăng cao, gây thêm sức ép kinh tế đối với Mỹ và các đồng minh”. Chính ông Trump từng thừa nhận cuộc chiến “có thể” ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả bầu cử giữa kỳ nếu không được trình bày đúng cách.

Trong trường hợp đạt được thỏa thuận sau khi gây sức ép, Tổng thống Trump có thể tận dụng để củng cố hình ảnh lãnh đạo mạnh mẽ. Ông nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu cốt lõi là “không bao giờ cho phép Iran sở hữu vũ khí hạt nhân”, và nếu buộc Tehran nhượng bộ thì đó sẽ trở thành thành quả đối ngoại quan trọng.

Nhưng nếu Iran chịu đựng được và đáp trả, Mỹ sẽ bị kéo sâu hơn vào xung đột mà không có lối thoát rõ ràng. The Atlantic dẫn lời một quan chức cảnh báo rằng “bạn không thể lên kế hoạch cho một cuộc chiến ba ngày, vì đó không phải quyết định đơn phương; bạn không kiểm soát được cách Iran phản ứng”.

Với thế giới, rủi ro lớn nhất nằm ở thị trường năng lượng. Eo biển Hormuz vẫn là huyết mạch dầu mỏ toàn cầu. Bất kỳ leo thang nào cũng đẩy giá dầu lên cao, ảnh hưởng trực tiếp đến châu Á, châu Âu và các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu.

Các chuyên gia và quan chức Mỹ đều thừa nhận rằng, việc Iran tiếp tục đe dọa hoặc tấn công tàu chở dầu qua eo biển Hormuz đã khiến giá dầu biến động mạnh. Iran có thể gia tăng hoạt động của lực lượng ủy nhiệm, đặc biệt là Houthi ở Yemen vốn gần đây nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Ả-rập Xê-út, hoặc nhắm vào mục tiêu Mỹ - Israel, khiến tình hình khu vực thêm hỗn loạn.

Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã chỉ thị mở rộng danh sách mục tiêu tiềm năng và bảo đảm các cơ sở của Mỹ cũng như Israel nằm trong tầm tấn công. Kết quả cuối cùng vẫn là một canh bạc: đe dọa có thể buộc Tehran nhượng bộ, nhưng cũng có thể đẩy cả khu vực vào vòng xoáy mới mà không ai kiểm soát được hoàn toàn.

Một số cố vấn của Tổng thống Trump hy vọng, chỉ riêng nguy cơ bị tấn công cũng đủ buộc Iran trở lại bàn đàm phán, song kinh nghiệm trước đây cho thấy chiến thuật gây sức ép bằng đe dọa quân sự nhiều lần không mang lại kết quả như Washington mong muốn.