Fed ra tòa, thị trường nín thở: Ai sẽ kiểm soát lãi suất Mỹ?

Vụ việc không chỉ xoay quanh số phận cá nhân của một quan chức cấp cao, mà còn chạm tới một nguyên tắc cốt lõi của chính sách kinh tế Mỹ: tính độc lập của Fed trong việc điều hành lãi suất, không bị can thiệp bởi chính trị.

Tranh cãi bắt nguồn từ “hai nơi cư trú”

Tổng thống Trump cho rằng bà Cook đã khai báo hai căn nhà khác nhau là nơi cư trú chính – một hành vi có thể giúp người vay tiếp cận điều kiện tín dụng tốt hơn – và coi đó là lý do đủ để sa thải bà.

Bà Cook, người được cựu Tổng thống Joe Biden bổ nhiệm và là nữ thống đốc da màu đầu tiên trong lịch sử Fed, đã phủ nhận mọi sai phạm. Bộ Tư pháp Mỹ hiện vẫn đang xem xét các cáo buộc, nhưng đến nay chưa đưa ra bất kỳ cáo trạng nào.

Điểm mấu chốt nằm ở chỗ: theo Đạo luật Fed năm 1935, Tổng thống Mỹ chỉ có thể sa thải một thành viên Hội đồng Thống đốc Fed “vì lý do chính đáng” – thường được hiểu là tắc trách hoặc vi phạm nghiêm trọng trong quá trình thực thi nhiệm vụ, chứ không phải vì bất đồng quan điểm chính sách.

Bà Lisa Cook – nữ thống đốc da màu đầu tiên trong lịch sử Fed – đang trở thành tâm điểm của một vụ kiện có thể định hình lại quyền lực của ngân hàng trung ương Mỹ.

Vì sao vụ kiện này đặc biệt quan trọng?

Nếu Tòa án đứng về phía ông Trump, đây có thể là một bước ngoặt làm suy yếu nền tảng độc lập của Fed. Khi đó, Nhà Trắng sẽ dễ dàng hơn trong việc loại bỏ những quan chức không đồng thuận với đường lối của Tổng thống, đặc biệt là về chính sách lãi suất.

Theo các chuyên gia, điều này sẽ mở ra một tiền lệ nguy hiểm: chính sách tiền tệ – vốn được thiết kế để trung lập và dựa trên dữ liệu kinh tế – có thể bị chi phối bởi mục tiêu chính trị ngắn hạn.

Ông Patrick Harker, cựu Chủ tịch Fed Philadelphia, cảnh báo: “Mối đe dọa lớn nhất và cấp bách nhất đối với Fed hiện nay chính là Tối cao Pháp viện. Nếu họ xử thua bà Cook, tính độc lập của Fed coi như chấm hết”.

Đằng sau vụ kiện là cuộc chiến về lãi suất

Vụ việc cũng phản ánh sự căng thẳng kéo dài giữa ông Trump và Fed. Trong nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump và các đồng minh đã liên tục gây sức ép buộc ngân hàng trung ương phải hạ lãi suất nhanh hơn để kích thích tăng trưởng.

Tổng thống Mỹ nhiều lần công khai chỉ trích Chủ tịch Fed Jerome Powell – người cũng là bị đơn trong vụ kiện này – vì không giảm lãi suất đủ mạnh sau giai đoạn thắt chặt để kiềm chế lạm phát hậu đại dịch.

Theo các nhà phân tích, việc ông Trump tìm cách sa thải một thống đốc Fed không chỉ là câu chuyện cá nhân, mà là dấu hiệu cho thấy Nhà Trắng muốn kiểm soát trực tiếp hơn công cụ lãi suất – một vũ khí quyền lực đối với nền kinh tế.

Phản ứng hiếm thấy từ nội bộ Fed

Chủ tịch Fed Jerome Powell đã quyết định đích thân có mặt tại phiên tranh luận – một động thái hiếm hoi và mang tính biểu tượng mạnh mẽ. Ông đi cùng luật sư trưởng của Fed, thể hiện sự ủng hộ công khai với bà Cook.

Trong khi đó, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent gọi hành động này là “một sai lầm lớn”, cho thấy sự chia rẽ sâu sắc trong nội bộ chính quyền về vai trò và quyền hạn của Fed.

Thị trường đang theo dõi sát sao

Giới đầu tư toàn cầu đặc biệt quan tâm đến vụ kiện này, bởi nếu Fed mất đi tính độc lập, niềm tin vào đồng USD và chính sách tiền tệ Mỹ có thể bị ảnh hưởng.

Trong nhiều thập kỷ, Fed được xem là “tường thành” ngăn chính trị can thiệp vào lãi suất. Nếu bức tường này bị phá vỡ, các quyết định về lãi suất trong tương lai có thể chịu tác động mạnh từ các chu kỳ bầu cử và mục tiêu chính trị ngắn hạn.