Doanh nghiệp "mệt" với thủ tục chuyên ngành
Bà Nguyễn Nguyên Anh, Giám đốc kinh doanh Công ty T.M.A chuyên nhập khẩu thực phẩm từ Mỹ về VN, cho biết quy trình nhập khẩu thực phẩm hiện nay còn khá phức tạp và mất nhiều thời gian cho doanh nghiệp. Cụ thể, khi nhập hàng về, doanh nghiệp trước tiên phải làm thủ tục tự công bố. Khi hàng cập cảng, tiếp tục đăng ký kiểm tra an toàn thực phẩm tại các cơ quan chuyên ngành, lấy mẫu gửi kiểm nghiệm rồi mới được xin hải quan cho giải tỏa hàng về kho bảo quản. Sau khi có kết quả kiểm tra, doanh nghiệp mới hoàn tất hồ sơ để được thông quan lô hàng. Riêng thủ tục tự công bố thực phẩm đã mất khoảng 7 ngày. Nếu hồ sơ có sai sót, phải bổ sung hoặc đi lại nhiều lần thì thời gian có thể kéo dài hơn 10 ngày. Một khó khăn khác là mặt hàng thực phẩm hiện do 3 bộ cùng quản lý gồm Bộ NN-MT , Bộ Công thương và Bộ Y tế, doanh nghiệp phải tự xác định sản phẩm của mình thuộc phạm vi quản lý của bộ nào, dẫn đến tình trạng chồng chéo, dễ liên hệ sai cơ quan và kéo dài thời gian xử lý.
Doanh nghiệp kỳ vọng giảm nhiều thủ tục, chi phí nếu kiểm tra chuyên ngành được quy về một đầu mối quản lý
Ảnh: Ng.Nga
"Không ít doanh nghiệp xuất nhập khẩu từng bị chậm giao hàng, mất khách vì thủ tục kiểm tra chuyên ngành kéo dài vượt kế hoạch. Vấn đề này kéo dài từ năm này sang năm khác. Còn nhớ hồi trước đại dịch Covid-19 đã có ý kiến đề xuất nên "gom" quản lý chuyên ngành về một đầu mối, song đề xuất này sau đó không nghe nói đến", bà Nguyên Anh chia sẻ và nói thêm, rất nhiều trường hợp doanh nghiệp không thể biết được sản phẩm của mình đang được bộ nào quản lý, bởi nó liên quan đến nhiều thành phần mà không phải doanh nghiệp nào cũng nắm rõ.
Đại diện một công ty logistics tại TP.HCM cũng than doanh nghiệp nhập khẩu gương chiếu hậu ô tô bắt buộc phải lấy kết quả đăng kiểm tại cơ quan chức năng, nhưng thủ tục thường kéo dài đến nửa tháng do phải đi lại nhiều lần để hoàn thiện hồ sơ.
Tương tự, anh T.A, đại diện một doanh nghiệp nhập khẩu thiết bị vệ sinh, cho biết quy định lấy mẫu hợp quy phải thực hiện trực tiếp tại nhà máy sản xuất ở nước ngoài là rất bất cập. Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp nhập khẩu thông qua đơn vị thương mại, việc tiếp cận nhà máy để lấy mẫu không hề dễ dàng, thậm chí phía đối tác nước ngoài có thể không đồng ý.
"Nếu thực sự có cơ chế "một cửa" đúng nghĩa thì sẽ tạo thuận lợi rất lớn cho doanh nghiệp. Khi đó, doanh nghiệp có thể dễ dàng theo dõi hồ sơ, biết còn thiếu thủ tục nào và tiến độ xử lý ra sao. Đồng thời, trong thời gian chờ thông quan, hàng hóa cũng nên được phép đưa về kho doanh nghiệp bảo quản để giảm chi phí lưu bãi tại cảng; đặc biệt là với hàng thực phẩm đông lạnh", đại diện doanh nghiệp này nói.
Từ thực tế trên, Công ty T.M.A và nhiều doanh nghiệp nhập khẩu đều ủng hộ đề xuất của Bộ Tài chính và cho rằng nên đưa hoạt động quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu về một đầu mối quản lý. Như vậy, doanh nghiệp nhập khẩu không cần phải "vắt óc" để xem hàng của mình thuộc bộ nào quản lý, cứ khai báo rõ ràng các thành phần trên hệ thống hải quan. Hệ thống tự đánh giá theo thang bậc như hàng thuộc mức rủi ro thấp, trung bình hay cao. Căn cứ vào đó, cơ quan chuyên môn phụ trách đánh giá hàng rủi ro ở cấp nào sẽ thực thi, chuyển qua ngay cho cơ quan hải quan nắm để cho thông quan ngay hay yêu cầu kiểm tra hồ sơ, kiểm tra trực tiếp.
Kỳ vọng cải cách lớn trong thủ tục xuất nhập khẩu
Mới đây, Cục Hải quan cho biết thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ Tài chính đã giao cơ quan này xây dựng đề án theo hướng giao hải quan làm đầu mối kiểm tra hàng hóa xuất nhập khẩu và phương tiện vận tải xuất nhập cảnh tại cửa khẩu. Đề án bao gồm cả hoạt động kiểm tra chuyên ngành , kiểm dịch động thực vật và kiểm dịch y tế, dự kiến trình Chính phủ ngay trong tháng 5.
Nếu thực sự có cơ chế "một cửa" đúng nghĩa thì sẽ tạo thuận lợi rất lớn cho doanh nghiệp. Khi đó, doanh nghiệp có thể dễ dàng theo dõi hồ sơ, biết còn thiếu thủ tục nào và tiến độ xử lý ra sao. Đồng thời, trong thời gian chờ thông quan, hàng hóa cũng nên được phép đưa về kho doanh nghiệp bảo quản để giảm chi phí lưu bãi tại cảng; đặc biệt là với hàng thực phẩm đông lạnh.
Theo ông Âu Anh Tuấn - Phó cục trưởng Cục Hải quan (Bộ Tài chính), hiện nhiều thủ tục kiểm tra chuyên ngành vẫn chưa được điện tử hóa hoàn toàn, còn xử lý thủ công nên doanh nghiệp phải tiếp xúc với quá nhiều đầu mối, khiến thời gian thông quan kéo dài và phát sinh thêm chi phí. Từ kinh nghiệm nghiên cứu mô hình của Hải quan Trung Quốc - nơi từ năm 2018 đã giao toàn bộ hoạt động kiểm dịch và an toàn thực phẩm về cho cơ quan hải quan - VN đang xem xét áp dụng mô hình tương tự. Trung Quốc hiện đã xây dựng hơn 1.200 phòng thí nghiệm ngay tại cửa khẩu để phục vụ công tác kiểm tra chuyên ngành .
Theo định hướng mới, doanh nghiệp chỉ cần khai báo và nộp hồ sơ điện tử một lần duy nhất thông qua Hệ thống hải quan điện tử và Cổng thông tin một cửa quốc gia. Cơ quan hải quan sẽ là đầu mối thực thi duy nhất tại cửa khẩu, trong khi các bộ chuyên ngành tập trung vào xây dựng chính sách, tiêu chuẩn, quy chuẩn và chỉ định các tổ chức giám định. Kết quả kiểm tra sẽ được cập nhật trực tiếp trên hệ thống để cơ quan hải quan căn cứ thông quan hàng hóa, doanh nghiệp không cần phải đi nhận kết quả giấy rồi nộp lại như hiện nay.
Ông Nguyễn Lý Trường An - chuyên gia thương mại, Phó giám đốc Global SearAir - đánh giá đây có thể là một trong những thay đổi lớn nhất trong cải cách thủ tục xuất nhập khẩu nếu được triển khai. Theo ông, mô hình này mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp. Trước hết là giảm số lần khai báo và giảm đầu mối tiếp xúc. Doanh nghiệp sẽ không còn cảnh phải cử nhân viên đi lại liên tục chỉ để bổ sung hồ sơ, chỉnh sửa giấy tờ hay lấy kết quả kiểm tra chuyên ngành . Thứ hai, thời gian thông quan sẽ được rút ngắn đáng kể, qua đó giảm chi phí lưu kho, lưu bãi tại cảng cũng như các chi phí đi lại, nhân sự và vận chuyển phát sinh trong thời gian chờ hoàn tất thủ tục. Ngoài lợi ích cho doanh nghiệp, việc tập trung dữ liệu kiểm tra chuyên ngành trên một hệ thống cũng giúp cơ quan hải quan nâng cao hiệu quả trong quản lý rủi ro, giám sát hàng hóa và xử lý nhanh hơn trong các lần xuất nhập khẩu tiếp theo của doanh nghiệp.
Từng trực tiếp tìm hiểu mô hình làm việc của Hải quan Trung Quốc tại các cửa khẩu đường bộ, ông Trường An đánh giá cao tính chuyên nghiệp của mô hình này: "Tại cửa khẩu, chính cơ quan hải quan thực hiện hầu hết các công đoạn chuyên ngành như kiểm dịch hay cấp C/O dựa trên hồ sơ doanh nghiệp gửi qua hệ thống. Mọi thứ diễn ra rất nhanh, gọn và an toàn".
Để hiện thực hóa mô hình này, Cục Hải quan cho biết sẽ kiến nghị sửa đổi 5 luật gồm: luật Kiểm dịch động vật, luật Kiểm dịch thực vật, luật Phòng chống bệnh truyền nhiễm, luật An toàn thực phẩm và luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa theo hướng giao cơ quan hải quan làm đầu mối thực thi tại cửa khẩu. Ngoài ra, các nghị định hướng dẫn liên quan cũng sẽ phải sửa đổi, đồng thời xem xét điều chuyển các chi cục kiểm dịch khu vực, trạm kiểm dịch cửa khẩu và trung tâm kiểm dịch y tế vùng về cho cơ quan hải quan.
Lộ trình triển khai được đề xuất theo 2 giai đoạn cụ thể: Giai đoạn 1 từ năm 2026 - 2030 sẽ thí điểm thực hiện tại các cửa khẩu biên giới đường bộ với Trung Quốc. Giai đoạn 2 từ năm 2030 trở đi sẽ mở rộng áp dụng đối với tất cả cửa khẩu đường bộ, đường sắt, đường biển, đường hàng không cùng các địa điểm làm thủ tục hải quan trong nội địa trên phạm vi toàn quốc.