Hộ kinh doanh lo “lãi mỏng”

Doanh thu có nhưng lợi nhuận mỏng

Theo quy định tại luật Thuế giá trị gia tăng 2024, từ ngày 1.1.2026, cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 200 triệu đồng/năm trở xuống sẽ không thuộc đối tượng chịu thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân. Mức này gấp đôi mức miễn thuế hiện tại là 100 triệu đồng/năm. Nhằm hỗ trợ hộ kinh doanh , cá nhân kinh doanh phát triển, ngành thuế đã kiến nghị tăng ngưỡng doanh thu chịu thuế lên mức 400 triệu đồng/năm. Đại diện Cục Thuế lý giải ngưỡng này được tính toán dựa theo mức bình quân theo ngành hàng và tỷ suất lợi nhuận của doanh nghiệp, hộ kinh doanh .

Thế nhưng, nhiều hộ kinh doanh khẳng định ngưỡng này vẫn quá thấp, thậm chí mức dưới 1 tỉ đồng/năm đối với nhiều ngành hàng cũng là chưa đủ. Bà Phan Thị Tuyến, chủ quán phở bình dân tại P.Bình Thới, TP.HCM, cho biết chỉ bán buổi sáng với 3 thành viên trong gia đình phục vụ từ nấu, đứng bán, bê cho khách, rửa chén, thu tiền… Cuối tuần, khách đông hơn thì gia đình phải huy động thêm người phục vụ mới kịp. Trung bình một ngày bán khoảng 70 - 80 tô phở, thu về trên dưới 3 triệu đồng/ngày. Nếu tính cả năm, doanh thu của cả gia đình cũng gần tỉ đồng. Tuy nhiên, nếu trừ hết chi phí, tiền công của 3 thành viên trong gia đình thì "24 năm qua tất cả "cày" cật lực mới đủ trang trải các chi phí sinh hoạt, ăn uống, điện nước, nhà cửa, xăng xe, con đi học, ốm đau... chứ cũng không dư dả gì", bà nói và cho biết thêm do không được học hành cao nên vợ chồng bà chọn nghề bán phở, lấy công làm lời. Nếu tính doanh thu 400 triệu đồng/năm phải đóng thuế là không thực tế, bởi doanh thu gấp đôi, gần 1 tỉ đồng trong năm, gia đình bà vẫn sống khá chật vật.

Ảnh: Lam Nghi

Bà Phan Cẩm Loan, chủ tiệm tạp hóa trên đường Trần Văn Hoàng (P.Tân Hòa, TP.HCM), cũng cho biết lợi nhuận bán lẻ tại tiệm của bà rất thấp, chưa kể hàng tồn luôn cao, nên doanh số không tỷ lệ thuận với lợi nhuận. Nếu cứ theo doanh thu mà tính thuế thì "bán hàng tạp hóa nhặt bạc cắc thế này, đóng thuế là chết", theo bà Loan. "Bán thùng mì 150.000 đồng, lãi 4.000 - 5.000 đồng, tương đương khoảng 3%. Trong khi đó, nếu tính thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế giá trị gia tăng phải đóng hết 1,5%, tương đương 2.500 đồng, chưa tính hàng tồn từ ngày này sang tháng nọ, cộng thêm chi phí điện, bán hàng… tiền lãi chắc không đủ để đóng thuế", bà dẫn chứng thêm.

Tương tự, bà Đặng Hồng Diệu, kinh doanh hàng quần áo lao động tại chợ Tân Bình (TP.HCM), cũng kể đồ ở nhà, áo khoác lao động giá rẻ mà bà đang bán sỉ cho khách lãi mỗi sản phẩm từ 1.000 - 2.000 đồng. Chẳng hạn, loại quần đen để mặc ở nhà, giá mua vào 26.000 đồng/chiếc, bán cho khách 27.000 đồng/chiếc; đồ bộ thun dành cho người già 65.000 đồng/bộ, bán sỉ 67.000 đồng. Doanh số cao vì đa số khách mua sỉ mỗi loại chục bộ, mỗi đơn hàng gần triệu đồng, nhưng lãi rất thấp. Nếu tính luôn hàng tồn kho, hàng bao đổi trả, tiền bán gối đầu…, thì chẳng còn bao nhiêu.

Đề xuất doanh thu trên 1 tỉ đồng mới tính thuế

Trao đổi với Thanh Niên, nhiều chuyên gia thuế, chuyên gia kinh tế… đề xuất tăng mức doanh thu chịu thuế của hộ kinh doanh lên 1 tỉ đồng, thậm chí 1,5 tỉ đồng/năm.

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH kế toán thuế Keytas, tính toán: Để có lãi, hộ kinh doanh phải có doanh thu tối thiểu 1,5 tỉ đồng/năm, từ đó mới tạo ra khoản lợi nhuận tương đương 150 - 300 triệu đồng/năm để thực hiện nghĩa vụ thuế. Nếu xét theo logic này, ngưỡng doanh thu 200 triệu đồng/năm để đóng thuế sẽ thiếu cơ sở và thiếu cả sự công bằng. "Không ai kinh doanh mà có lãi với mức doanh thu 200 triệu đồng/năm. Chưa kể chi phí, giá vốn thì sau khi trừ chi phí lao động của chủ hộ và người thân tham gia, hộ kinh doanh chắc chắn lỗ nặng", ông Tuấn nói và cho rằng ngay cả áp doanh thu tính thuế từ 400 - 500 triệu đồng/năm vẫn còn thấp. Do đó, ông đề nghị ngưỡng doanh thu tính thuế của hộ kinh doanh nên được cân nhắc là 1 tỉ đồng/năm.

Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH kế toán và tư vấn thuế Trọng Tín, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Tư vấn thuế VN, cũng đồng quan điểm rằng mức doanh thu chịu thuế từ 200 triệu đồng/năm hay 400 triệu đồng/năm theo đề xuất của Bộ Tài chính là chưa phù hợp. "Theo tôi, cần có sự công bằng, bình đẳng giữa người làm công ăn lương và hộ kinh doanh . Hiện tại, người làm công ăn lương được tính mức giảm trừ gia cảnh cho bản thân là 11 triệu đồng/tháng, cộng thêm 4,4 triệu đồng/tháng cho một người phụ thuộc. Mức giảm trừ gia cảnh này có thể nâng lên lần lượt 15,5 triệu đồng và 6,2 triệu đồng/tháng/người theo dự thảo luật Thuế thu nhập cá nhân . Tức mức giảm trừ gia cảnh cho người làm công ăn lương, không đóng thuế lên đến 186 triệu đồng/năm. Trong khi đó lại thu thuế hộ kinh doanh hơn 200 triệu đồng/năm là không công bằng. Cần xây dựng mức doanh thu không chịu thuế cho hộ kinh doanh tương đương mức giảm trừ gia cảnh của người nộp thuế làm công ăn lương. Tôi đề xuất doanh thu 1 tỉ đồng/năm mới tính thuế - tương đương mức doanh thu phải tính thuế trên hóa đơn khởi tạo từ máy tính kết nối với cơ quan thuế đối với hộ kinh doanh theo quy định tại Nghị định 70", luật sư Nguyễn Văn Được đề xuất.

Chuyên gia kinh tế, PGS-TS Nguyễn Thường Lạng (Viện Thương mại và kinh tế quốc tế) cũng đặt vấn đề cần tính đến chi phí tuân thủ nói riêng và chi phí xã hội nói chung. Việc doanh thu tính thuế quá thấp sẽ làm tăng chi phí xã hội. Bởi lẽ, nếu ngưỡng tính thuế từ 200 triệu đồng, rõ ràng làm tăng gánh nặng chi phí tuân thủ của cả người nộp thuế và cơ quan thuế, từ đó tăng gánh nặng chi phí xã hội. Hay nói cụ thể hơn, tiền thuế thu được khó bù các chi phí cần thiết trong quá trình quản lý và thực hiện nghĩa vụ thuế của hộ kinh doanh . Thế nên, để dung hòa cả hai khía cạnh là công bằng với hộ kinh doanh và hiệu quả trong quản lý thuế của nhà nước, PGS-TS Nguyễn Thường Lạng cũng đề nghị ngưỡng doanh thu đóng thuế nên cân nhắc xem xét là 1 tỉ đồng.