HoREA đề xuất sửa Luật nhà ở, Luật kinh doanh BĐS để công nhận hoạt động cho thuê căn hộ theo giờ, ngày là hợp pháp

Ngay từ năm 2018, Hiệp hội Bất động sản thành phố Hồ Chí Minh (HoREA) đã báo cáo Bộ Xây dựng về phương thức kinh doanh cho thuê nhà ngắn hạn (theo giờ, buổi, ngày, vài ngày, hoặc 1-2 tuần…), dưới hình thức "chia sẻ phòng thuê", sử dụng dịch vụ Airbnb, mà Luật Nhà ở 2014 và Luật Kinh doanh bất động sản 2014 chưa tiên lượng, nên chưa có khung pháp luật để điều chỉnh hoạt động kinh doanh cho thuê nhà này.

Thực hiện phương thức cho thuê này, thì căn nhà, căn hộ cho thuê được trang bị đầy đủ các tiện ích, tương tự như "phòng khách sạn có bếp", mà người thuê nhà tự phục vụ trong thời gian thuê.

Đây là một trong nhiều hình thức hoạt động kinh doanh của "nền kinh tế chia sẻ" trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, ứng dụng công nghệ mới, tương tự như loại hình Uber, Grab, "không gian làm việc chung (co-working space)" …Theo báo cáo khảo sát năm 2019 của Grant Thornton, mô hình dịch vụ "chia sẻ phòng thuê Airbnb" đang tăng trưởng mạnh ở Việt Nam, với khoảng 30.000 đơn vị lưu trú.

Đánh giá phương thức kinh doanh "chia sẻ phòng thuê Airbnb", HoREA cho biết mặt tích cực của phương thức kinh doanh cho thuê nhà, cho thuê phòng ở theo hình thức "chia sẻ phòng thuê", thông qua dịch vụ Airbnb, nên có triển vọng tăng trưởng cao trong tương lai. Hiện nay, phương thức này được thực hiện chủ yếu thông qua cho thuê nhà ngắn hạn (theo giờ, buổi, ngày, vài ngày, hoặc 1-2 tuần…), phục vụ khách vãng lai, trọng tâm là khách du lịch do thường có nhu cầu thuê ngắn hạn.

Dịch vụ Airbnb được sử dụng phổ biến trên rất nhiều nước, nên việc sử dụng dịch vụ này vào nước ta, có tác động tích cực đến việc thu hút khách du lịch quốc tế và trong nước, nhất là đối tượng có thu nhập không cao, muốn tiết kiệm chi phí lưu trú. Sử dụng dịch vụ Airbnb, thì bên cho thuê và bên thuê giao dịch, nhận nhà, trả nhà thuê, thanh toán tiền thuê nhà đều qua mạng, không cần phải gặp trực tiếp. Phương thức "chia sẻ phòng thuê" thông qua sử dụng dịch vụ Airbnb, giúp khai thác hiệu quả tài sản nhà ở, nhất là các phòng ở dôi dư, hoặc các căn hộ trong các khu vực có nhiều khách vãng lai, khách du lịch.

Dù có nhiều mặt tích cực nhưng Airbnb cũng tồn tại nhiều hạn chế, tiêu cực như chưa có đầy đủ các quy định pháp luật để quản lý, điều chỉnh hoạt động kinh doanh theo phương thức "chia sẻ phòng thuê" thông qua sử dụng dịch vụ Airbnb, dẫn đến nhiều hệ quả tiêu cực như làm thất thu ngân sách nhà nước; ảnh hưởng đến trật tự an toàn xã hội, thậm chí có những trường hợp sử dụng nhà thuê sử dụng dịch vụ Airbnb để hoạt động tội phạm.

Đã phát sinh "xung đột lợi ích" giữa người cho thuê căn hộ nhà chung cư sử dụng dịch vụ Airbnb với cư dân, do thường xuyên có người thuê nhà lạ mặt đến cư ngụ, gây tâm lý bất an và ảnh hưởng đến không gian riêng tư của các hộ gia đình trong chung cư.

"Khoản 11 Điều 6 Luật Nhà ở 2014 quy định cấm "sử dụng căn hộ chung cư vào mục đích không phải để ở", nhằm mục đích không "làm ảnh hưởng đến cuộc sống của các hộ gia đình, cá nhân trong nhà chung cư", nhưng cụm từ "sử dụng căn hộ chung cư vào mục đích không phải để ở" chưa được Luật Nhà ở giải thích cụ thể. Bên cạnh đó, Điều 10 Luật Nhà ở quy định "Quyền của chủ sở hữu nhà ở" được "cho thuê" nhà ở và Điều 121 Luật Nhà ở quy định bên cho thuê nhà và bên thuê nhà được thỏa thuận về thời hạn cho thuê, có nghĩa là bao gồm cả trường hợp cho thuê ngắn hạn", HoREA nhận định.

Quy định cấm "sử dụng căn hộ chung cư vào mục đích không phải để ở", có một số bất cập (nêu trên). Ngoài ra, còn có việc không cho phép đăng ký kinh doanh khởi nghiệp tại căn hộ chung cư (đối với cả các doanh nghiệp "siêu nhỏ" có dưới 05 lao động và sử dụng công nghệ thông tin, không tiếp xúc trực tiếp với khách hàng), đã làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của chủ sở hữu căn hộ chung cư, nên trong 06 năm qua, Hiệp hội đã nhiều lần có ý kiến đề nghị Bộ Xây dựng trình Chính phủ và Quốc hội xem xét sửa đổi cho phù hợp với thực tế cuộc sống.

Để giải quyết những tồn tại của hình thức cho thuê căn hộ theo giờ, HoREA đưa ra kinh nghiệm của các nước quản lý hoạt động "chia sẻ phòng thuê" như người cho thuê nhà theo phương thức "chia sẻ phòng thuê Airbnb" phải đăng ký kinh doanh và nộp thuế. Người cho thuê nhà theo phương thức "chia sẻ phòng thuê Airbnb" chỉ được cho thuê nhà trong một khoảng thời gian nhất định trong năm, theo thỏa thuận với chính quyền địa phương hoặc với cư dân bị ảnh hưởng.

Cho thuê nhà theo hình thức "chia sẻ phòng thuê" có thời hạn cho thuê ngắn, trong đó có cho thuê căn hộ chung cư, là phương thức cho thuê nhà mới, sử dụng dịch vụ Airbnb, phù hợp với "nền kinh tế chia sẻ", chắc chắn sẽ phát triển rất mạnh trong thời gian tới, cùng với sự phát triển của khoa học, công nghệ, nhất là công nghệ số. Do vậy, không thể tiếp tục quản lý theo kiểu "tư duy cũ, không quản được thì cấm", mà cấm cũng không được, vì đây là nhu cầu thực tế của cuộc sống, có "cầu" thì tất có "cung".

Từ đó, HoREA đưa ra kiến nghị đề nghị sửa đổi, bổ sung Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản 2014 công nhận hoạt động cho thuê căn hộ nhà chung cư ngắn hạn (theo giờ, buổi, ngày, vài ngày, hoặc 1-2 tuần…), là hoạt động kinh doanh hợp pháp.

Đề nghị quy định người cho thuê nhà, cho thuê căn hộ nhà chung cư ngắn hạn phải đăng ký kinh doanh và nộp thuế theo quy định pháp luật.

Đề nghị xem xét phương án quy định thời gian trong năm mà người cho thuê căn hộ nhà chung cư ngắn hạn được hoạt động kinh doanh cho thuê.

Đề nghị xem xét phương án quy định người cho thuê căn hộ nhà chung cư ngắn hạn, có nghĩa vụ đóng góp (bổ sung) kinh phí quản lý vận hành nhà chung cư, do hoạt động kinh doanh cho thuê nhà ngắn hạn dẫn đến làm gia tăng khối lượng công tác và trách nhiệm của Ban quản trị nhà chung cư và đơn vị quản lý vận hành nhà chung cư.