Iran khiến Mỹ phân tâm, một thế lực khét tiếng bất ngờ trỗi dậy ngoài khơi Somalia

Một tiếng gõ cửa cabin của Syed Hussain Yousuf, kỹ sư máy số 2 trên tàu chở dầu Honour 25.

"Cướp biển tấn công!".

Tiếng súng vang lên. Chỉ ba phút sau, khoảng 12 tên cướp biển đã lên tàu, chĩa súng vào các thành viên thủy thủ đoàn và yêu cầu tất cả tập trung tại buồng lái.

Đó là chiều 21/4. Trong hơn 5 tháng tiếp theo, phần lớn trong số 17 thành viên thủy thủ đoàn phải sống chen chúc trong khu vực này, chỉ được rời đi khi có người áp giải đến nhà vệ sinh.

Cướp biển Somalia đang trở lại.

Từng là một vấn nạn xuất hiện cách đây hơn 30 năm và phát triển thành một mạng lưới tội phạm trị giá 18 tỷ USD vào những năm 2010, nạn cướp biển ở Somalia từng gần như bị xóa sổ. Tuy nhiên, sự suy sụp kinh tế trong nước, cộng với những cơ hội mới do xung đột Iran tạo ra, đang khuyến khích các nhóm cướp biển quay lại biển khơi để tìm kiếm những khoản tiền chuộc lên tới hàng triệu USD, theo CNN.

Xung đột Mỹ-Iran tạo ra khoảng trống an ninh trên biển

Hải quân Mỹ đang tập trung nguồn lực vào những khu vực khác, chuyển sự chú ý khỏi vùng biển ngoài khơi Somalia để đối phó với cuộc chiến ở Vịnh Ba Tư .

Trong khi đó, các cuộc tấn công của lực lượng Houthi trên Biển Đỏ và Vịnh Aden khiến nhiều tàu chở dầu phải thay đổi lộ trình, một số tàu di chuyển gần bờ biển Somalia hơn.

Giá nhiên liệu tăng mạnh cũng khiến những chuyến hàng dầu trở thành mục tiêu hấp dẫn hơn đối với cướp biển .

Tình hình càng trở nên nghiêm trọng khi người dân Somalia ngày càng khó khăn. Giá thực phẩm và nhiên liệu leo thang, trong khi nền kinh tế vốn đang phục hồi mong manh lại chịu ảnh hưởng từ sự gián đoạn hoạt động xuất khẩu sang các quốc gia vùng Vịnh.

Tất cả những yếu tố này hội tụ trong vụ bắt cóc tàu Honour 25, kết thúc bằng một cuộc đụng độ đẫm máu vào tháng 9.

Năm thành viên thủy thủ đoàn đã thiệt mạng.

Chi phí dầu diesel gần như tăng gấp đôi trong thời chiến. Các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền ở Biển Đỏ và Vịnh Ba Tư cũng đẩy phí bảo hiểm hàng hải lên cao.

Điều này buộc các công ty vận tải và dầu khí phải đưa ra những lựa chọn khó khăn.

Các doanh nghiệp lớn có tiềm lực tài chính chọn vòng qua Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi, chấp nhận hành trình kéo dài thêm nhiều tuần và tốn hàng triệu USD nhiên liệu để tránh lực lượng Houthi và cướp biển Somalia .

Ngược lại, những doanh nghiệp nhỏ hơn, có ngân sách hạn hẹp hoặc hồ sơ an toàn không tốt, lại tìm cách cắt giảm chi phí. Một số vẫn chấp nhận đi qua eo biển Bab el-Mandeb đầy nguy hiểm. Một số khác di chuyển gần bờ biển Somalia để tránh lực lượng Houthi ngoài khơi Yemen.

17 thủy thủ bị bắt giữ suốt hơn 5 tháng

Tàu Honour 25 đang trên đường từ cảng Shinas của Oman đến thủ đô Mogadishu của Somalia , mang theo 2.700 tấn dầu diesel.

Yassir Khan, một thành viên thủy thủ đoàn, biết chuyến đi này không an toàn. Đây là lần thứ hai trong năm thủy thủ đoàn Pakistan thực hiện hành trình đến Mogadishu. Chuyến đầu tiên hồi tháng 1 diễn ra suôn sẻ.

Tuy nhiên, theo Khan, con tàu đã hoen gỉ, động cơ và máy phát điện thường xuyên trục trặc. Đặc biệt, tàu không được trang bị những biện pháp an ninh chống cướp biển thông thường.

"Không có bảo vệ. Không có dây thép gai. Chẳng có gì cả", Khan kể.

Tim Walker, người phụ trách dự án hàng hải tại Viện Nghiên cứu An ninh châu Phi, cho biết kể từ năm 2008, chưa có con tàu nào được trang bị bảo vệ có vũ trang bị cướp biển tấn công thành công.

Theo ông, những con tàu bị bắt giữ thường không có lực lượng bảo vệ để ngăn chặn cướp biển .

Sau khi khống chế tàu, những kẻ tấn công đưa thủy thủ đoàn đến một làng chài ven biển tên Durdura, cách bờ khoảng 2 hải lý, rồi thả neo.

Ban đầu, chúng đòi 7 triệu USD tiền chuộc.

Sau nhiều lần thương lượng, số tiền được giảm xuống còn 1 triệu USD, theo lời Yousuf. Những kẻ bắt cóc cuối cùng xác định được công ty quản lý tàu là Wharf Chartering.

Trong thời gian bị giam giữ, các thành viên thủy thủ đoàn ban đầu được gọi điện về nhà mỗi tuần một lần, mỗi cuộc kéo dài 5 phút. Sau đó, tần suất giảm xuống hai tuần một lần, rồi một tháng một lần. Đến tháng 7, các cuộc gọi bị cắt hoàn toàn.

Gia đình các con tin tổ chức nhiều hoạt động gây sức ép, biểu tình bên ngoài các cơ quan chính phủ tại Karachi, Melbourne và London nhằm thu hút sự chú ý đến hoàn cảnh của thủy thủ đoàn.

Vợ của Khan, Mahwish, cho biết công ty quản lý tàu nhiều lần hứa hẹn sẽ tổ chức giải cứu.

"Vì vậy, chúng tôi chỉ biết chờ đợi", cô nói. "Và chúng tôi cứ tiếp tục chờ, suốt 5 tháng rưỡi".

Cướp biển ngày càng có lợi thế

Việc các lực lượng hải quân điều chuyển nguồn lực sang Vịnh Ba Tư và eo biển Bab el-Mandeb đã làm suy giảm hoạt động tuần tra chống cướp biển ngoài khơi Somalia .

Hoạt động của Houthi gia tăng ở Vịnh Aden cũng khiến một số tàu thương mại di chuyển gần bờ biển Somalia hơn.

Trong khi đó, các tàu chở dầu, vốn có thể vận chuyển hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu thùng dầu, trở thành mục tiêu có giá trị đặc biệt cao khi giá dầu tăng vượt 100 USD/thùng trong những tháng gần đây.

Các nhà phân tích tại công ty quản lý rủi ro Castor Vali chuyên về châu Phi cho rằng những vụ cướp biển gần đây thành công trong việc đòi tiền chuộc hàng triệu USD đã khuyến khích thêm nhiều nhóm tham gia. Một số yêu cầu tiền chuộc thậm chí lên tới 10 triệu USD.

"Giờ đây, tấn công tàu thuyền mang lại lợi nhuận lớn hơn", Walker nhận định. "Chỉ một vụ cũng có thể đem lại khoản tiền rất lớn, thậm chí vài triệu USD".

Có thời điểm trong mùa hè, sáu con tàu bị cướp biển bắt giữ cùng lúc, với 90 thành viên thủy thủ đoàn bị bắt làm con tin, theo Chiến dịch Atalanta.

Phó đô đốc Ignacio Villanueva, chỉ huy Chiến dịch Atalanta, nói với CNN: "Ở đâu có bất ổn, những kẻ xấu và cướp biển sẽ tận dụng tình hình ở đó".

EU vẫn duy trì Chiến dịch Atalanta, nhưng quy mô hoạt động chống cướp biển hiện nay nhỏ hơn nhiều so với lực lượng quốc tế do Mỹ dẫn đầu từng được triển khai ngoài khơi Somalia trong 15 năm qua.

Reisener cảnh báo: "Chừng nào Iran và lực lượng Houthi còn tiếp tục đe dọa hoạt động thương mại hàng hải, Mỹ và các đối tác trong khu vực sẽ vẫn chủ yếu tập trung vào những mối đe dọa đó, tạo điều kiện để nạn cướp biển phát triển".