Khoan 498 lỗ sâu tổng 46.000m, Việt Nam phát hiện kho báu được Mỹ 4 lần ngỏ ý, Trung Quốc 2 lần xúc tiến hợp tác

Theo Cổng thông tin điện tử Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản cho biết, năm 2017, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án Tây Bắc. Đây là một trong những đề án điều tra địa chất cơ bản lớn nhất cả nước, có quy mô rộng, đối tượng đa dạng, thời gian thực hiện kéo dài gần 8 năm.

Kết thúc vào năm 2024, Đề án Tây Bắc đã hoàn thành toàn bộ khối lượng được giao. Nổi bật là các đơn vị thực hiện Đề án đã lập bản đồ địa chất khoáng sản tỷ lệ 1:50.000 trên 13.081 km²; thực hiện 498 lỗ khoan với tổng chiều sâu hơn 46.000 mét, trong đó 90% lỗ khoan gặp thân quặng – một tỉ lệ rất cao.

Vào tháng 3/2025, kết quả Đề án “Điều tra tổng thể về khoáng sản và hoàn thiện nền bản đồ địa chất tỷ lệ 1/50.000 vùng Tây Bắc phục vụ quy hoạch phát triển bền vững kinh tế xã hội” (Đề án Tây Bắc) được công bố.

Một thành tựu quan trọng của Đề án là đã phát hiện và đánh giá 110 mỏ khoáng sản, gồm 25 loại khác nhau như thiếc-wolfram, vàng, đồng, antimon, đá mỹ nghệ, đá vôi công nghiệp, đặc biệt có đất hiếm… Đây là loại khoáng sản cả thế giới đều cần. Loại khoáng sản này được dùng để sản xuất các chất xúc tác, nam châm, hợp kim, bột mài, gốm, chất phát quang. Việc chế tạo các máy điện thoại di động, ổ đĩa cứng máy tính... không thể không dùng.

Đáng chú ý, Mỹ từng 4 lần ngỏ ý, Trung Quốc 2 lần xúc tiến hợp tác hỗ trợ khái thác loại khoáng sản này. Cụ thể, vào tháng 9/2023, trong chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Mỹ lúc đó là ông Joe Biden, hai nước đã ký biên bản ghi nhớ về hỗ trợ xác định khoáng sản quan trọng này của Việt Nam. Đến tháng 10/2023, Nhà kinh tế trưởng thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ Emily Blanchard sang thăm, làm việc tại Việt Nam, đồng thời nhấn mạnh rằng, Mỹ sẵn sàng cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cho Việt Nam trong việc tổ chức đấu thầu trong lĩnh vực khai khoáng, đặc biệt với đất hiếm.

Tại Diễn đàn Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ diễn ra vào tháng 11/2023, bà Susan Burns, Tổng Lãnh sự Hoa Kỳ tại TPHCM cho biết, Mỹ sẽ cùng Việt Nam thực hiện đa dạng hóa chuỗi cung ứng, thu hút đầu tư Hoa Kỳ để khai thác . Đến tháng 7/2024, hai nhà đầu tư tới từ Mỹ và Hàn Quốc là Zoetic Global và Trident Global Holdings đã công bố việc hợp tác chiến lược cùng Tập đoàn Hưng Hải của Việt Nam với mục tiêu khai thác và phát triển các mỏ khoáng sản này.

Vào tháng 4/2024, tại thủ đô Bắc Kinh, làm việc với lãnh đạo Việt Nam, một Tập đoàn CREG đã bày tỏ mong muốn được hợp tác khai thác , chế biến loại khoáng sản này tại Việt Nam. Đáng chú ý, đây là lần thứ hai Tập đoàn Trung Quốc ngỏ lời, trước đó, tại buổi làm việc với Chủ tịch Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp vào 23/11/2023, CREG cũng đã mở lời mong muốn hợp tác.

Về công nghệ khai thác , theo Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST), mặc dù đã có nghiên cứu từ rất sớm nhưng phần lớn mới triển khai trong phòng thí nghiệm, chưa có công nghệ nào áp dụng vào thực tế. Việc chuyển giao công nghệ từ các nước có công nghệ chế biến sâu cũng gặp khó do đòi hỏi trình độ cao, các nước giữ bí mật, hạn chế chuyển giao.

Để gỡ nút thắt về công nghệ , Việt Nam nên hình thành các nhiệm vụ theo hướng nghiên cứu phát triển được công nghệ chế biến có khả năng áp dụng, khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên này và xây dựng chương trình khoa học công nghệ trọng điểm ưu tiên hướng chế biến và ứng dụng trong các lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ cao, công nghệ lõi.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, đối với Việt Nam, "khai thác đô thị" loại khoáng sản này là một lĩnh vực gần như còn bỏ ngỏ. Hiện tại, Việt Nam chưa có một hệ thống thu gom, phân loại và xử lý rác thải điện tử, phế thải công nghiệp một cách bài bản. Các hoạt động tái chế (nếu có) chủ yếu dừng ở mức độ thủ công, quy mô nhỏ, chủ yếu thu hồi các kim loại thông thường như đồng, nhôm, sắt, trong khi các nguyên tố quý giá bị thất thoát và thải ra môi trường.

Tuy nhiên, đây chính là cơ hội để Việt Nam xây dựng một ngành công nghiệp tái chế ngay từ đầu theo hướng hiện đại và bền vững. Để làm được điều đó, cần có một lộ trình rõ ràng với các bước đi cụ thể:

Xây dựng khung chính sách và hệ thống thu gom: Nhà nước cần ban hành các chính sách khuyến khích và quy định bắt buộc về việc thu hồi các sản phẩm chứa loại khoáng sản này đã hết vòng đời. Xây dựng một hệ thống thu gom và phân loại rác thải điện tử, phế thải công nghiệp hiệu quả trên toàn quốc là bước đi tiên quyết.

Đầu tư mạnh mẽ vào R&D: Cần có một chương trình khoa học công nghệ cấp quốc gia về tái chế vật liệu chiến lược, trong đó ưu tiên nguồn lực cho các viện nghiên cứu, trường đại học để:

+ Nghiên cứu và làm chủ các công nghệ tái chế cơ bản: Tập trung vào việc tối ưu hóa quy trình thủy luyện, phù hợp với các loại phế thải đặc thù tại Việt Nam. Với kinh nghiệm sẵn có về thủy luyện và chiết tách quặng nguyên sinh, các đơn vị như Viện Công nghệ xạ hiếm có thể nhanh chóng tiếp cận và làm chủ công nghệ này.

+ Nghiên cứu các công nghệ mới, đi tắt đón đầu: Dành nguồn lực để nghiên cứu các hướng đi tiên tiến như sử dụng dung môi ion, sinh học thủy luyện. Mặc dù đây là các nghiên cứu dài hạn, việc bắt đầu ngay từ bây giờ sẽ giúp Việt Nam không bị tụt hậu về công nghệ .

Xây dựng các cơ sở xử lý và tái chế thí điểm (Pilot Plant): Sau khi có kết quả R&D khả quan, cần đầu tư xây dựng các nhà máy tái chế thí điểm để kiểm chứng công nghệ , đánh giá hiệu quả kinh tế và hoàn thiện quy trình trước khi triển khai ở quy mô công nghiệp.

Tăng cường Hợp tác Quốc tế: Học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia đi trước trong việc xây dựng chính sách, hệ thống thu gom và chuyển giao công nghệ tái chế tiên tiến.

Việc phát triển ngành công nghiệp tái chế loại khoáng sản này không chỉ là một giải pháp kinh tế - môi trường mà còn là một vấn đề an ninh tài nguyên. Bằng cách "khai thác " chính những sản phẩm công nghệ đã qua sử dụng, Việt Nam có thể tạo ra một nguồn cung thứ cấp ổn định, giảm sự phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài và đóng góp vào việc xây dựng một nền kinh tế tuần hoàn, xanh và bền vững.