Kỷ lục xuất nhập khẩu 930 tỷ USD: Mở rộng quy mô, đi sâu về chất

Kim ngạch xuất nhập khẩu tăng gấp 9 lần sau chưa đầy hai thập kỷ

“Mùa vàng” là cách nông dân cũng doanh nghiệp ngành cà phê miêu tả về vụ mùa 2025, khi kim ngạch xuất khẩu lần đầu tiên vươn lên mức gần 9 tỷ USD, cao nhất từ trước đến nay, vượt xa mục tiêu 6 tỷ USD.

Đáng chú ý, giá xuất khẩu bình quân cà phê Việt Nam trong năm 2025 tăng rất mạnh, nhiều thời điểm vượt ngưỡng 5.600 - 5.700 USD/tấn, cao hơn đáng kể so với mặt bằng giá các năm trước.

"Chúng tôi mang rất nhiều sản phẩm cà phê từ Việt Nam sang châu Âu, đặc biệt như Blue Sơn La và các loại hàng Robusta. Công ty bán sang thị trường châu Âu trung bình gần 200 triệu USD mỗi năm, duy trì trong suốt 20 năm qua”, ông Phan Minh Thông - Tổng Giám đốc Tập đoàn Phúc Sinh nói.

Không chỉ nông nghiệp, bất chấp áp lực từ thuế quan và yêu cầu “xanh hoá”, xuất khẩu dệt may Việt Nam năm 2025 cán mốc 46 tỷ USD, tăng khoảng 5% so với năm 2024, giữ vững vị thế Top 3 thế giới. Sản phẩm dệt may Việt Nam hiện đã có mặt tại 138 thị trường trên thế giới.

Nông lâm thuỷ sản và dệt may là những điểm nhấn quan trọng trong “bức tranh” xuất nhập khẩu với rất nhiều những kỷ lục năm 2025.

Số liệu từ Cục Thống kê, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 2025 vượt mốc 930 tỷ USD, mức cao chưa từng có. Trong đó, xuất khẩu đạt hơn 475 tỷ USD, nhập khẩu 455 tỷ USD. Cán cân thương mại hàng hóa xuất siêu 20,03 tỷ USD.

Lần đầu tiên kể từ khi Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), xuất nhập khẩu của Việt Nam cán mốc 100 tỷ USD là vào năm 2007. Như vậy, chỉ sau chưa đầy hai thập kỷ, quy mô xuất nhập khẩu của Việt Nam đã tăng hơn 9 lần.

Việt Nam hiện gia nhập nhóm 25 nền kinh tế có trị giá xuất nhập khẩu lớn nhất thế giới. Theo WTO, Việt Nam xếp thứ 21 về xuất khẩu và 20 về nhập khẩu toàn cầu.

Cán cân thương mại hàng hóa thặng dư liên tiếp 10 năm, đưa Việt Nam vào vị thế xuất siêu ổn định hơn, với mức thặng dư trên 20 tỷ USD trong ba năm gần đây, theo thống kê của Cục Hải quan.

Theo Cục Hải quan, Việt Nam có quan hệ thương mại với hơn 230 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có 34 thị trường xuất khẩu và 24 thị trường nhập khẩu đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD. Điều này cho thấy độ mở và độ phủ ngày càng rộng của thương mại Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Sâu hơn về chất

Không chỉ mở rộng về “chiều rộng”, xuất nhập khẩu Việt Nam năm 2025 còn cho thấy bước tiến rõ nét về chiều sâu. Theo ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), cơ cấu xuất khẩu tiếp tục chuyển dịch theo hướng tích cực, giảm xuất khẩu thô, tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến. Nhiều mặt hàng chủ lực phục hồi nhanh và lấy lại đà tăng trưởng.

Năm 2025, Việt Nam có 36 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, trong đó 8 mặt hàng vượt mốc 10 tỷ USD.

Riêng ngành cà phê, lần đầu tiên các sản phẩm cà phê chế biến đạt kim ngạch xuất khẩu 1 tỷ USD, đánh dấu sự chuyển dịch mạnh mẽ từ xuất khẩu số lượng sang xuất khẩu giá trị. Nhờ đó, lợi nhuận của người trồng cà phê tăng gấp 2-3 lần so với những năm trước.

Ngành rau quả cũng ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực khi mít được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc, bưởi vào thị trường Australia. Hợp tác xã Bưởi da xanh Bến Tre đã được cấp 7 mã số vùng trồng, với sản lượng gần 1.500 tấn mỗi năm.

Thời gian tới, bên cạnh nâng cao chất lượng, hoàn thiện nền tảng truy xuất nguồn gốc nông sản quốc gia được xác định là trọng tâm nhằm nâng chuẩn xuất khẩu và tiêu dùng trong nước.

Sầu riêng được lựa chọn làm mặt hàng thí điểm, dựa trên hệ thống truy xuất đáp ứng ba tiêu chí: tập trung dữ liệu, truy vết hành trình sản phẩm và ứng dụng tem chống giả. Sau giai đoạn thí điểm, từ 1/7/2027, toàn bộ nông sản sẽ được truy xuất nguồn gốc qua hệ thống này, đồng thời mở rộng sang hàng nhập khẩu. Hệ thống giúp doanh nghiệp, hợp tác xã và người trồng tiếp cận công nghệ số, tăng kết nối thị trường và mở rộng xuất khẩu trong năm 2026.

Ở chiều ngược lại, hoạt động nhập khẩu tiếp tục tập trung vào nguyên, nhiên vật liệu; máy móc, thiết bị và công nghệ phục vụ sản xuất và xuất khẩu . Năm 2025, nhập khẩu điện tử, máy tính và linh kiện đạt gần 151 tỷ USD; máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng khác đạt hơn 61 tỷ USD.

“Việc gia tăng nhập khẩu máy móc, thiết bị và công nghệ hiện đại đang góp phần nâng cao năng lực sản xuất, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh dài hạn của hàng hóa Việt Nam”, Cục Xuất nhập khẩu nhận định.

Áp lực thuế quan và hàng rào kỹ thuật

Dù liên tiếp xô đổ các kỷ lục, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn đối mặt nhiều thách thức.

Theo ông Nguyễn Anh Sơn, tăng trưởng xuất khẩu hiện vẫn phụ thuộc lớn vào khu vực doanh nghiệp FDI, trong khi doanh nghiệp trong nước chưa tham gia sâu vào các khâu có giá trị gia tăng cao trong chuỗi sản xuất và phân phối toàn cầu.

Nhiều ngành hàng còn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu, khiến hoạt động sản xuất - xuất khẩu dễ tổn thương trước các cú sốc bên ngoài và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng.

Bên cạnh các vụ kiện chống bán phá giá, doanh nghiệp còn phải đối mặt với sự gia tăng của các rào cản kỹ thuật, khi các thị trường lớn như Mỹ, EU và Nhật Bản - chiếm hơn 70% kim ngạch xuất khẩu - đồng loạt nâng chuẩn. Chi phí kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và kiểm định tăng cao; chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến đơn hàng giảm hiệu quả 10–15%.

Điểm chung của các thị trường khó tính là xuất khẩu càng nhiều, yêu cầu càng cao. Doanh nghiệp buộc phải đầu tư mạnh hơn cho sản xuất sạch, kiểm soát chất lượng và quản trị rủi ro.

Về giải pháp, Bộ Công Thương đang triển khai nhiều chương trình hỗ trợ doanh nghiệp tự chủ nguồn nguyên liệu, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Trọng tâm là thu hút đầu tư vào sản xuất nguyên liệu - linh kiện, tăng liên kết giữa doanh nghiệp trong nước, FDI và doanh nghiệp xuất khẩu , qua đó nâng tỷ lệ nội địa hóa và khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ.

Song song với đó là đa dạng hóa thị trường nhập khẩu, chủ động phương án thay thế, tăng cường công tác nghiên cứu, dự báo và cảnh báo sớm, giúp doanh nghiệp theo sát biến động kinh tế – thương mại toàn cầu.

“Bộ Công Thương sẽ phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành để ưu tiên đàm phán các hiệp định thương mại theo hướng công bằng, cân bằng và bền vững, trong đó có khuôn khổ hợp tác thương mại với Hoa Kỳ”, ông Nguyễn Anh Sơn cho biết.