Sâu trong Hẻm núi sông Cauca, giữa những vách đá dựng đứng của vùng Antioquia, có một công trình từng khiến cả Colombia nín thở lo sợ, rồi lại trở thành niềm tự hào lớn nhất của ngành năng lượng nước này: Nhà máy thủy điện Hidroituango .
Nhà máy thủy điện Hidroituango nhìn từ trên cao.
Sau hơn một thập kỷ thi công đầy sóng gió - bao gồm cả một thảm họa suýt gây vỡ đập vào năm 2018 - công trình 5 tỷ USD giờ đây đã hoàn thành hơn 93% và đang tiến những bước cuối cùng để trở thành nhà máy thủy điện lớn nhất trong lịch sử Colombia.
Tận dụng lưu lượng dòng chảy đạt 2.275 m³/giây của Hẻm núi sông Cauca ở dãy Andes phía Bắc Colombia, nhà máy Hidroituango đang viết lên chương mới trong lĩnh vực năng lượng sạch của quốc gia.
Hidroituango : "Cỗ máy thủy năng" lớn nhất Colombia
Hiện tại, 4 trong số 8 tổ máy đã đi vào vận hành, cung cấp 1.200 MW cho lưới điện quốc gia. Theo lộ trình đã công bố, các tổ máy số 5, 6 và 7 sẽ hòa lưới điện trong nửa cuối năm 2027, và tổ máy cuối cùng (số 8) sẽ hoàn tất vào quý I năm 2028.
Không bút lực nào có thể lột tả hết sự hùng vĩ của công trình thủy điện này.
Từ tháng 1 đến tháng 4/2026, Hidroituango đã cung cấp hơn 3.160 GWh điện sạch cho Hệ thống Liên kết Quốc gia, trở thành một trong những nguồn dự phòng năng lượng chính của Colombia trong bối cảnh biến đổi khí hậu, theo tin tức mới nhất của Ban dự án Hidroituango .
Mỗi ngày, nhà máy này sản xuất trung bình đủ năng lượng để cung cấp điện cho 3,8 triệu hộ gia đình Colombia.
Nếu dồn toàn bộ lượng điện sản xuất trong 4 tháng đầu năm 2026 đó cho riêng thủ đô Bogotá, thành phố này có thể được cung cấp điện liên tục hơn 5 tháng liền mà không cần bất kỳ nguồn điện nào khác.
Điện sạch từ Hidroituango đang thắp sáng nhiều mái nhà ở Colombia. Nguồn: Hidroituango
Khi toàn bộ 8 turbine kiểu Francis, mỗi turbine công suất 300 MW, đồng loạt vận hành năm 2028, tổng công suất đạt 2.400 MW - đủ đáp ứng khoảng 17% nhu cầu điện của cả nước Colombia.
Từ trung tâm của Hẻm núi sông Cauca, người Colombia đang tạo ra nguồn năng lượng cung cấp cho các hộ gia đình, các ngành công nghiệp và những ước mơ trên khắp đất nước.
Hẻm núi sông Cauca là thung lũng kiến tạo sâu được hình thành bởi dòng sông Cauca khi chảy qua dãy núi Andes tại Colombia. Sông Cauca mang lưu lượng trung bình mạnh mẽ khoảng 2.275 m³/giây, và tùy theo lượng mưa the mùa, tốc độ dòng chảy trong hẻm núi đạt từ 1,5 đến 4,0 m/giây.
Từ sức mạnh của hẻm núi sông Cauca, người Colombia đang tận hưởng những dòng điện sạch.
Quốc gia vùng Nam Mỹ này được thiên nhiên ban tặng một cấu trúc địa lý "vàng" độc nhất vô nhị để làm thủy điện, đó là lý do 75% điện năng nước này được sản xuất từ thủy điện.
Kỳ tích kỹ thuật giấu mình trong hẻm núi
Để hình dung hết quy mô của Hidroituango , cần nhìn vào những con số khiến bất kỳ ai cũng phải sững sờ.
Đập Hidroituango cao 225 mét - cao hơn cả tòa nhà Coltejer (175 mét), biểu tượng kiến trúc của thành phố Medellín. Đập tạo ra một hồ chứa trải dài gần 80 km, với dung tích lên tới khoảng 2,72 tỷ mét khối nước - nguồn "nhiên liệu lỏng" khổng lồ nuôi sống các turbine suốt nhiều thập kỷ tới.
Hình ảnh nước chảy tràn qua đập thủy điện Hidroituango trong những bức ảnh chụp từ trên không ở Ituango, Colombia, vào ngày 8 tháng 6 năm 2019. Ảnh: Bloomberg/Nicolo Filippo Rosso
Nhưng ấn tượng nhất có lẽ nằm sâu dưới lòng núi: Một hang động nhân tạo dài 240 mét, cao 49 mét (tương đương chiều cao một tòa nhà 17 tầng) được đào xuyên qua đá để chứa toàn bộ hệ thống 8 turbine.
Đây chính là trái tim của "gã khổng lồ" Hidroituango , nơi sức mạnh của dòng sông Cauca được chuyển hóa thành dòng điện thắp sáng cả một quốc gia.
Vượt qua thảm họa: Hành trình hồi sinh từ bùn lầy
Không phải mọi thứ đều suôn sẻ. Công trình tỷ USD này từng gặp thảm họa lớn.
Trải qua 7 triệu năm, sông Cauca đã khoét sâu tới 2-3 km vào nền đá của các ngọn núi. Vách hẻm núi dốc đứng và sạt lở đất thường xuyên xảy ra. Kết quả là, vào năm 2018, một vụ sập đường hầm dẫn dòng đã đẩy dự án đến bờ vực thảm họa, buộc các kỹ sư phải đưa ra quyết định lớn: Làm ngập chính nhà máy đang xây dở để cứu lấy toàn bộ con đập, tránh nguy cơ vỡ đập gây thiệt hại khôn lường cho hàng nghìn người dân sống ở hạ lưu.
Sông Cauca bắt nguồn từ vùng cao nguyên Andes phía nam của Colombia.
Quyết định ấy đã cứu được con đập, nhưng khiến khu vực phía nam - nơi đặt các tổ máy số 5 đến 8 - bị vùi sâu dưới hàng nghìn tấn bùn đất và mảnh vỡ suốt nhiều năm.
Giờ đây, sau nhiều năm phục hồi bền bỉ như loại bỏ trầm tích, ổn định vách đá, bơm lại bê tông để chịu được rung động của turbine, các đội thi công đã chính thức đạt đến điều kiện thuận lợi nhất: Khu vực đã sạch, đá đã vững, và bê tông đã sẵn sàng để đổ những mẻ cuối cùng.
Siêu công trình tỷ USD của đất nước Nam Mỹ
Hidroituango không chỉ đồ sộ về mặt kỹ thuật mà còn đồ sộ về tài chính. Tổng vốn đầu tư ước tính vào khoảng 5 tỷ USD, tăng gần gấp đôi so với dự toán ban đầu do sự cố năm 2018 và các điều chỉnh kỹ thuật phát sinh. Riêng hợp đồng hoàn thiện 4 turbine cuối cùng đã có giá trị khoảng 263 triệu USD.
Song song với đó, dự án đã tạo ra hàng nghìn việc làm cho người dân địa phương. Chủ đầu tư EPM cũng đã rót hàng nghìn tỷ peso cho các chương trình môi trường và xã hội, khôi phục hàng trăm héc-ta đất và trồng mới hàng chục nghìn cây xanh nhằm bù đắp cho gần 24.000 héc-ta rừng khô và rừng nhiệt đới ẩm bị ảnh hưởng bởi dự án.
Từ một dự án từng đứng trước nguy cơ trở thành thảm họa quốc gia, Hidroituango giờ đây đang trên đà trở thành biểu tượng cho sự kiên cường của ngành kỹ thuật Colombia.
Chỉ còn khoảng ba năm nữa, khi cả 8 turbine cùng hoạt động hết công suất, sức mạnh của sông Cauca sẽ được khai thác trọn vẹn, không chỉ thắp sáng hàng triệu ngôi nhà, mà còn củng cố an ninh năng lượng cho Colombia trong nhiều thập kỷ tới.
Đằng sau mỗi kilowatt điện mà Hidroituango tạo ra, là câu chuyện về một quốc gia đã chọn không bỏ cuộc trước nghịch cảnh, biến một công trình từng cận kề thảm họa thành động cơ thầm lặng giúp cả đất nước vận hành.