Làm gì để kéo tăng trưởng 6 tháng cuối năm?

Áp lực cực lớn cho nửa cuối năm

Báo cáo tại phiên họp thường kỳ Chính phủ tháng 6 và Hội nghị Chính phủ với các địa phương ngày 4.7, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết KT-XH quý 2 và 6 tháng đầu năm 2026 đạt nhiều kết quả quan trọng, tiếp tục là điểm sáng của khu vực cũng như thế giới. Rất nhiều chỉ số đã được Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nêu lên, trong đó tăng trưởng GDP là một trong những chỉ số quan trọng nhất.

Cụ thể, GDP quý 2 ước tăng 8,39% so với cùng kỳ; 6 tháng ước đạt 8,18%. Đây là mức tăng trưởng cao nhất từ năm 2011 đến nay. Trong đó, khu vực công nghiệp - xây dựng và dịch vụ đóng góp trên 88% vào tăng trưởng . Trong khu vực này, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tăng trưởng 2 con số.

ảnh: Ngọc Thắng

Bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức. Tăng trưởng GDP 6 tháng mặc dù cao nhất từ trước tới nay, nhưng vẫn thấp hơn 1,82 điểm % so với mục tiêu, tạo áp lực lớn lên những tháng cuối năm.

Theo phân tích của Bộ Tài chính, bên cạnh các yếu tố khách quan thì còn nhiều trụ cột kinh tế chưa bứt phá mạnh mẽ trong nửa đầu năm. Cụ thể, tiêu dùng tăng thấp hơn cùng kỳ. Ngoài ra, giải ngân đầu tư công chưa đạt kỳ vọng, đặc biệt là giải ngân các dự án KH-CN. Nhập siêu tháng 6 có xu hướng chậm lại, nhưng 6 tháng vẫn ở mức 16,65 tỉ USD. Nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng yêu cầu; còn tình trạng thừa, thiếu lao động cục bộ tại các địa phương. Ngoài ra, đời sống của một bộ phận người dân còn khó khăn, nhất là vùng sâu, vùng xa...; thiên tai, bão lũ, thời tiết còn cực đoan.

Đáng chú ý, sự hụt hơi ở chặng khởi đầu so với kịch bản tối ưu còn xuất phát từ bức tranh phục hồi không đồng đều giữa các địa phương. Hết tháng 6, cả nước chỉ có 9 địa phương bứt phá mạnh mẽ với mức tăng trưởng GRDP trên 10%. Còn lại, có gần 20 tỉnh, thành phố vẫn loay hoay dưới mức kỳ vọng. Nguyên nhân chủ yếu do những điểm nghẽn pháp lý về đất đai chưa được khơi thông triệt để, cộng hưởng với đà suy giảm cục bộ của một số ngành công nghiệp chủ lực tại địa bàn.

Tốc độ giải ngân vốn đầu tư công cũng là một trong những điểm ùn ứ làm chậm dòng chảy của GDP trong 6 tháng qua. Được kỳ vọng là bệ đỡ kích cầu và là mồi lửa cho đầu tư tư nhân, song tính đến hết tháng 6, tỷ lệ giải ngân toàn quốc mới chỉ nhích lên mức hơn 25% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Những vướng mắc kinh điển trong khâu giải phóng mặt bằng, sự biến động khó lường của giá nguyên vật liệu xây dựng và đặc biệt là tâm lý né tránh, ngại trách nhiệm của một bộ phận cán bộ địa phương đã khiến nguồn lực tài khóa khổng lồ này chưa thể "ngấm" vào nền kinh tế.

Đánh giá về bức tranh tổng thể, PGS-TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh (ĐH Kinh tế TP.HCM), cho rằng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu chịu nhiều tác động tiêu cực, VN vẫn lội ngược dòng để khẳng định vị thế thuộc nhóm quốc gia có tốc độ tăng trưởng cao nhất khu vực và thế giới. Giữa lúc hàng loạt nền kinh tế lớn đang phải đối mặt với nguy cơ suy thoái hoặc tăng trưởng trì trệ, con số tăng trưởng hơn 8% của VN trong 6 tháng đầu năm có thể coi là một điểm sáng trên bản đồ vĩ mô toàn cầu.

Tuy nhiên, phải nhìn nhận rằng đà bứt phá mạnh mẽ này một phần nhờ vào hiệu ứng từ các đơn hàng gối đầu, được ký kết từ trước thời điểm thị trường quốc tế áp các chính sách thuế mới. Hiện tại, doanh nghiệp (DN) nội địa đang phải gồng mình trước "cú sốc" kép: chi phí đầu vào và giá nhiên liệu biến động đột biến, chuỗi cung ứng chưa ổn định, kết hợp với các rào cản thương mại từ thị trường Mỹ làm hạn chế đà xuất khẩu. Khi chi phí sản xuất quá cao và áp lực lạm phát lẫn lãi suất đều neo ở mức đỉnh, DN bắt đầu thấm mệt. Đây sẽ là thách thức rất lớn để đạt cú hích tăng trưởng trong nửa cuối năm.

TS Nguyễn Văn Điển, Trưởng khoa Kinh tế chính trị, Học viện Chính trị Khu vực II, cũng đồng quan điểm: VN đang phải đối mặt với nhiều sức ép. Sức ép từ giá cả trên thị trường thế giới biến động khi xung đột ở Trung Đông cũng chưa chấm dứt hẳn. Cùng với đó, các chính sách về tiền tệ cũng đang tiệm cận với mốc Quốc hội cho phép. Mặc dù CPI 6 tháng qua giảm nhưng lại tăng so với cùng kỳ năm ngoái. Tính bình quân 6 tháng đầu năm, CPI đã đạt 4,38%, gần với mục tiêu Quốc hội giao khoảng 4,5%. Yếu tố này cũng đòi hỏi phải kiểm soát rất linh hoạt mức lạm phát ở 6 tháng tới.

Cơ hội nào cho chặng nước rút?

Mặc dù nhận diện còn nhiều thách thức, song TS Nguyễn Văn Điển cho rằng nền kinh tế vẫn còn nhiều triển vọng, nhiều khu vực còn dư địa khởi sắc.

Cụ thể, về phía nguồn cung, góc độ sản xuất thì chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp (IPP) vẫn tăng 12,7%. Đây là một trụ cột để đỡ đầu cho nền kinh tế tiếp tục bứt phá tăng trưởng .

Đối với đầu tư công, giai đoạn 6 tháng đầu năm vừa phải sắp xếp lại bộ máy, vừa triển khai rất nhiều đầu việc nên thường gặp khó khăn. Vừa rồi, khi chúng ta quyết liệt phê duyệt các công trình lớn, TP.HCM cũng khởi công nhiều siêu dự án. Với sự chỉ đạo quyết liệt, sát sao từ Bộ Chính trị và Chính phủ, hiện nay các dự án đã bắt đầu đẩy mạnh giải ngân. Đặc biệt, với chủ trương mới của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về phát triển lĩnh vực nhà ở cho thuê, các địa phương đều cam kết ít nhất có 1 - 2 dự án phát triển nhà cho thuê, đồng loạt cả nước đầu tư công giai đoạn tới sẽ bứt phá đậm nét hơn.

Về phía tổng cầu tiêu dùng, đầu tư thì hiện nay cũng đang có yếu tố khởi sắc khi doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 14,8%. "Vừa rồi chúng ta có 1,2 triệu học sinh phổ thông tới đây sẽ vào cao đẳng, đại học. Gia đình các em sẽ phải chi tiêu, sắm phương tiện, máy móc phục vụ năm học mới. Về phía DN, khi thể chế nới lỏng, họ cũng sẽ mở rộng đầu tư. Những yếu tố này sẽ đóng góp cho tổng cầu không nhỏ", ông Điển phân tích.

Đặc biệt, chúng ta có mùa hè - mùa cao điểm du lịch lớn nhất năm với tổng du khách nội địa năm nay ước đạt hơn 90 triệu. Du khách quốc tế cũng đang tăng trưởng mạnh mẽ, liên tục lập kỷ lục. Mức chi tiêu cho du lịch, dịch vụ sẽ đóng góp rất tốt vào tổng cầu.

Bên cạnh đó, với những kiến tạo của nhà nước thông qua thể chế phát triển đột phá thì tổng đầu tư toàn xã hội tăng lên rất rõ nét. Tổng chỉ số về tích lũy tài sản cũng tăng, tài sản tích lũy của người dân tăng lên khoảng 15,2%.

"Tôi vẫn đang thấy một kịch bản tích cực. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước vừa qua đã nhận diện rõ: VN giờ đã có đà rồi, có đà từ kết cấu hạ tầng, từ thể chế phát triển, cho tới khát vọng của người dân, DN. Bây giờ, mình chỉ xác lập mỗi ngành tăng lên một chút thôi, giống như nhiều yếu tố, nhiều bước nhỏ ghép lại thành một bước tiến lớn. Tăng trưởng 2 con số không phải sức ép cho một đơn vị, một bộ, ngành hay một địa phương nào, mà là chia nhỏ khát vọng để ai cũng có thể đạt được. Ví dụ lĩnh vực xuất nhập khẩu tăng thêm bao nhiêu, đầu tư tăng bao nhiêu, tiêu dùng bao nhiêu…; cộng hưởng lại sẽ đẩy GDP lên thôi", TS Nguyễn Văn Điển nhìn nhận.

Cũng với cái nhìn tích cực, PGS-TS Võ Xuân Vinh đánh giá dư địa tăng trưởng cho 2 quý cuối năm vẫn đang còn rộng mở. Hiện tại, sức mua nội địa đang duy trì ở mức tương đối tốt và bình ổn. Đặc biệt, sau hơn một năm Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đi vào thực tiễn, cộng đồng DN đang đặt kỳ vọng rất lớn vào một môi trường đầu tư ngày càng cởi mở, minh bạch hơn để mạnh dạn tái khởi động và mở rộng quy mô sản xuất. Song song, các chính sách giãn, giảm thuế dành cho khối hộ gia đình có hiệu lực tức thời, giúp các dòng vốn đầu tư nhỏ lẻ của người dân nhanh chóng thẩm thấu, đi thẳng vào thực chất hoạt động sản xuất kinh doanh, hứa hẹn tạo nên một bức tranh kinh tế nhộn nhịp và khởi sắc hơn nhiều vào giai đoạn cuối năm.

Động lực bứt tốc còn được củng cố khi nhìn vào xu hướng dịch chuyển của các đơn hàng trong ngắn hạn. 6 tháng đầu năm, VN nhập siêu là do cần nguyên vật liệu, linh kiện, máy móc và thiết bị nhằm phục vụ các dự án chuẩn bị triển khai; đồng nghĩa một xung lực sản xuất - xuất khẩu mạnh sẽ được kích hoạt vào 6 tháng cuối năm.

Tháo mọi nút thắt để bứt tốc

Các chuyên gia cho rằng dư địa vẫn còn, song để hóa giải thách thức thì cần sự quyết tâm rất lớn gỡ bỏ toàn diện các nút thắt còn tồn đọng. Để giải quyết bài toán tăng trưởng cho giai đoạn then chốt này, TS Nguyễn Văn Điển kiến nghị cần thúc đẩy đồng bộ ba trụ cột giải pháp lớn mang tính chiến lược.

Trụ cột đầu tiên, cũng là đòn bẩy điều tiết quan trọng, chính là một chính sách tiền tệ linh hoạt trong điều hành nhưng kiểm soát chặt chẽ, hướng tới việc nới lỏng kỹ thuật. Bên cạnh đó, sử dụng linh hoạt nghiệp vụ thị trường mở (OMO) thông qua hoạt động mua các giấy tờ có giá sẽ giúp điều tiết, bơm dòng tiền ra thị trường một cách ổn định. Giải pháp này vừa đảm bảo tính kiểm soát, vừa ngăn ngừa triệt để tình trạng thiếu vốn cục bộ, đồng thời chủ động cung ứng dòng tín dụng theo mục tiêu nhằm kích hoạt trực tiếp vào đà tăng trưởng của các dự án lớn.

Trụ cột thứ hai đóng vai trò bệ đỡ trực tiếp cho tổng cầu là đẩy mạnh giải ngân đầu tư công. Các bộ, ngành và 34 tỉnh thành cần kiên quyết cắt giảm các dự án nhỏ lẻ, dồn toàn lực cả về ngân sách lẫn tâm sức vào những công trình trọng điểm, có tính lan tỏa quốc gia trong trung và dài hạn như hệ thống đường cao tốc, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam hay siêu dự án sân bay Long Thành…

Bên cạnh đó các cơ quan nhà nước có sử dụng ngân sách bắt buộc phải thắt lưng buộc bụng. Hiện Chính phủ yêu cầu cắt giảm chi thường xuyên khoảng 10 - 15%. Việc triệt để cắt giảm và tiết kiệm tới 15% chi thường xuyên mà vẫn đảm bảo hoàn thành tốt nhiệm vụ chuyên môn sẽ tạo ra một dư địa ngân sách đáng kể. Toàn bộ phần nguồn lực tiết kiệm này cần được chuyển thẳng sang đầu tư trực tiếp cho phát triển KT-XH và các chương trình an sinh.

Về kích cầu, tài khóa mở rộng phải chạm được đến người dân thông qua các công cụ thuế, phí. Việc kéo giảm thuế GTGT từ 10% xuống 8% và duy trì ổn định cho đến hết năm 2026, kết hợp với hạ lệ phí trước bạ, sẽ tạo ra một cú hích cực kỳ quan trọng làm "ấm nóng" thị trường, bởi sức mua và tâm lý tiêu dùng của xã hội phụ thuộc rất lớn vào các chính sách thuế gián thu này.

Trụ cột cuối cùng, mang tính bản lề chính là tháo gỡ điểm nghẽn thể chế gắn liền với công tác cán bộ. TS Nguyễn Văn Điển nhìn nhận thể chế phát triển bắt buộc phải đóng vai trò mở đường với tiêu chí tối thượng là sự đơn giản. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nhấn mạnh phải chuyển từ tư duy tiền kiểm sang hậu kiểm, đơn giản hóa thủ tục, dũng cảm cắt bỏ các rào cản thủ tục ban đầu để giải phóng tinh thần khởi nghiệp của người dân và DN. "Nếu các nhóm giải pháp này được triển khai đồng bộ, phù hợp, quyết liệt, VN vẫn có thể về đích với mức tăng trưởng cả năm 2 con số", chuyên gia này dự báo.

PGS-TS Võ Xuân Vinh cũng nhấn mạnh, để tạo cú hích cho tiêu dùng khi thu nhập của người dân bị ảnh hưởng, chính sách tài khóa phải đi trước một bước. Bên cạnh việc nới lỏng thuế thu nhập cá nhân hay nâng ngưỡng giảm trừ gia cảnh để giải phóng dòng tiền, nhà nước cần đẩy mạnh các chương trình khuyến mãi quy mô lớn, kết hợp chặt chẽ với các biện pháp bình ổn giá nhằm kiềm chế lạm phát, từ đó khơi dậy tâm lý tiêu dùng cho người dân.

"Phải kiên trì nguyên tắc đầu tư công đóng vai trò dẫn dắt, làm mồi lửa hỗ trợ đầu tư tư nhân bứt tốc. Đồng thời, thu hút vốn FDI không chỉ dừng lại ở con số dòng vốn đổ vào, mà phải tạo ra tính lan tỏa, kết nối mạnh mẽ sang các ngành công nghiệp phụ trợ và toàn bộ nền kinh tế trong nước như tinh thần Nghị quyết 10 đã định hướng", ông Võ Xuân Vinh nhấn mạnh.

Song song, hoạt động chi tiêu của Chính phủ cần được siết chặt và định hướng rõ ràng theo đúng tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng: tập trung nguồn lực cho những dự án, công trình mang lại hiệu quả lâu dài, kiên quyết tránh tình trạng lãng phí nguồn lực quốc gia.

Cuối cùng, để "tiếp sức" cho các DN xuất khẩu, Chính phủ cần hành động ngay thông qua việc cắt giảm triệt để các thủ tục hành chính rườm rà; đồng thời hỗ trợ tối đa về mặt dòng vốn với chi phí thấp để DN trong nước đủ năng lực tìm kiếm, đàm phán và thực thi hiệu quả các đơn hàng quốc tế.