Loại hạt Việt lọt tốp ngon nhất toàn cầu: Thứ chiếm 60% khối lượng quả trước chỉ bỏ đi, nay hóa ‘mỏ vàng’

Ca cao Việt Nam đã được công nhận là loại có hương vị tốt hàng đầu thế giới bởi Tổ chức Cacao Quốc tế (ICCO), và giống Trinitario trồng tại Việt Nam thuộc top 10% hạt ca cao hương vị ngon nhất toàn cầu, với hương thơm độc đáo, khác biệt.

Theo Viện Nghiên cứu Dầu và Cây có dầu, vỏ trái ca cao chiếm tới 60% trọng lượng quả. Với năng suất trung bình, mỗi hecta ca cao tạo ra khoảng 5.4–8.1 tấn vỏ mỗi năm. Tuy nhiên, tại nhiều vùng trồng, phần lớn phụ phẩm này bị bỏ phí: chỉ một phần nhỏ được phơi khô để đốt, còn lại vứt xuống sông hoặc để phân hủy tự nhiên. Đáng chú ý, vỏ ca cao cần tới 8 tháng mới phân hủy hết, gây ô nhiễm môi trường và lãng phí tài nguyên.

Việc tìm giải pháp xử lý phụ phẩm này đang trở thành yêu cầu cấp bách, đồng thời mở ra hướng đi mới cho kinh tế tuần hoàn.

Công ty Ca cao Trọng Đức – doanh nghiệp chế biến ca cao lớn thứ hai Việt Nam – là đơn vị tiên phong sản xuất biochar (than sinh học) từ vỏ ca cao. Hàng năm, công ty thu mua trực tiếp trái ca cao tươi để đảm bảo quy trình lên men chuẩn, qua đó phát sinh khoảng 5.000 tấn vỏ tươi sau sơ chế. Nếu không xử lý, lượng phế phẩm này sẽ gây áp lực lớn cho môi trường.

Để sản xuất biochar, vỏ ca cao được băm nhỏ, phơi khô rồi khí hóa ở nhiệt độ tới 770°C. Kết quả thu được là than sinh học với nhiều công dụng: cải tạo đất, giữ ẩm, cung cấp dinh dưỡng, giúp năng suất cây trồng tăng 10–40%. Biochar còn có khả năng lưu trữ carbon lâu dài, góp phần giảm phát thải khí nhà kính và hấp thụ chất ô nhiễm trong nước.

Đáng chú ý, khí sinh ra trong quá trình khí hóa có thể tận dụng để tạo nhiệt phục vụ sản xuất, giúp tiết kiệm năng lượng. Theo tính toán, công nghệ này có thể giảm tới 30% lượng khí thải CO₂ so với cách xử lý truyền thống.

Không chỉ dừng lại ở than sinh học, vỏ ca cao còn được chế biến thành nhiều sản phẩm khác như:

- Trà ca cao: Vỏ hạt ca cao chiếm 12–20% trọng lượng hạt sau rang. Chứa polyphenol, theobromine và caffeine tự nhiên, trà ca cao có hương vị chocolate nhẹ, giàu chất chống oxy hóa, hỗ trợ tim mạch và giảm cân. Tại Mỹ, Nhật Bản và châu Âu, đồ uống này đang trở thành lựa chọn thay thế trà và cà phê.

- Thức ăn chăn nuôi: Vỏ ca cao chứa 11–20% protein thô, 7–12% chất béo, nhiều chất xơ và khoáng. Sau khi loại bỏ bớt theobromine, phụ phẩm này được phối trộn làm thức ăn cho bò, dê, lợn, gia cầm. Ở Ghana, Nigeria hay Indonesia, vỏ ca cao được trộn cùng bột ngô, bã sắn để sản xuất thức ăn bổ sung giá rẻ.

Những hướng đi này cho thấy giá trị gia tăng lớn từ một nguồn nguyên liệu tưởng chừng vô dụng.

Việc tận dụng vỏ ca cao không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn giải quyết bài toán môi trường, giảm ô nhiễm và phát thải. Từ trà thảo mộc, thức ăn chăn nuôi đến biochar và than hoạt tính, phế phẩm nông nghiệp này đang dần biến thành "mỏ vàng ".

Trong bối cảnh toàn cầu thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, Việt Nam hoàn toàn có thể mở rộng mô hình này, không chỉ với ca cao mà còn với nhiều phụ phẩm của các nông sản khác như vỏ cà phê, bã mía, trấu… Đây chính là chìa khóa để nông nghiệp phát triển bền vững, giảm phụ thuộc vào tài nguyên mới và tiến gần hơn tới một tương lai xanh.