Lý do khiến tỷ phú Elon Musk ưu tiên thành phố Mặt trăng hơn sao Hỏa

Dù khả năng Mỹ và Trung Quốc đều có căn cứ trên Mặt trăng trong vòng 1 thập kỷ tới là điều khả thi, một số chuyên gia không gian cho rằng điều đó đòi hỏi hạ tầng khổng lồ mà cả 2 nước vẫn chưa xây dựng xong.

“Với những ai chưa biết, SpaceX đã chuyển trọng tâm sang xây dựng một thành phố tự phát triển trên Mặt trăng”, ông Musk viết trên mạng xã hội đầu tuần này.

Ông khẳng định công ty có thể đạt được mục tiêu đó trong chưa đầy 1 thập kỷ, trong khi mục tiêu tương tự trên sao Hỏa sẽ cần ít nhất 20 năm. Phát biểu này đánh dấu một cú quay 180 độ so với hơn 1 năm trước, khi Musk cho biết: “Chúng ta sẽ đi thẳng tới sao Hỏa. Mặt trăng chỉ là sự xao nhãng”.

Tuần này, tỷ phú doanh nhân giải thích rằng dù SpaceX vẫn dự định bắt đầu xây dựng thành phố trên sao Hỏa trong 5–7 năm tới, nhưng Mặt trăng sẽ là trọng tâm ưu tiên nhằm bảo đảm “tương lai của nền văn minh”.

Ông Quentin Parker, giáo sư vật lý thiên văn tại Đại học Hong Kong, cho rằng theo đuổi sự sống trên Mặt trăng sẽ “dễ hơn nhiều”, xét về khoảng cách, chi phí và mức độ rủi ro.

“Nếu có sự cố hay tình huống khẩn cấp, bạn chỉ cách Trái đất vài ngày. Còn nếu ở sao Hỏa phải là vài tháng”, ông Parker giải thích.

“Tôi nghĩ ông Musk nhận ra giấc mơ sao Hỏa của ông ấy có lẽ hơi quá tham vọng hoặc hiện vẫn quá khó so với thực tế những gì công ty có thể làm được trong 10–15 năm tới”, GS Parker nhận định.

Ông Musk thành lập SpaceX từ năm 2002, với mục tiêu chinh phục sao Hỏa. Ông từ lâu đã nói về kế hoạch đưa con người tới hành tinh đỏ, nhiều lần đưa ra những mốc thời gian khác nhau cho sứ mệnh đó.

Tuy nhiên, quá trình phát triển Starship - tên lửa tái sử dụng phục vụ các chuyến bay có người của Mỹ trong tương lai, gặp nhiều thách thức, sau khi một số chuyến bay thử nghiệm kết thúc bằng thất bại nghiêm trọng.

Trung Quốc cũng từng vấp phải thất bại trong những lần phóng tên lửa tái sử dụng - do cả doanh nghiệp nhà nước và tư nhân phát triển.

Ông Musk cho biết các vụ phóng lên Mặt trăng có thể diễn ra với tần suất 10 ngày một lần, trong khi chu kỳ với sao Hỏa là 26 tháng. Điều đó nghĩa là xây dựng thành phố trên Mặt trăng nhanh hơn đáng kể.

Vị tỷ phú cho biết, ông thay đổi đổi ưu tiên là do lo ngại rằng một “thảm họa tự nhiên hoặc do con người gây ra” có thể làm gián đoạn hoạt động phóng tàu tiếp tế từ Trái đất, khiến thành phố trên sao Hỏa không thể tồn tại. Trong khi đó, thành phố trên Mặt trăng có thể “tự phát triển”, tự duy trì sau khoảng chưa đầy 1 thập kỷ.

Theo ông Parker, theo định nghĩa hiện đại, một thành phố cần tới hàng chục nghìn người, và không thể làm được điều này trên Mặt trăng trong tương lai gần. Ông cũng cho rằng một thành phố tự phát triển cũng sẽ “khá phức tạp”.

“Ngay cả với một thành phố rất khiêm tốn trên Mặt trăng cũng đòi hỏi sự hiện diện liên tục của con người, chứ không phải các chuyến nhiệm vụ ngắn hạn”, GS Parker nói.

Theo ông, một thành phố như vậy sẽ cần hạ tầng khổng lồ, gồm nơi ở, năng lượng, hệ thống hỗ trợ sự sống khép kín, tái chế không khí và nước, sản xuất thực phẩm, khai thác mỏ, xử lý vật liệu và khả năng xây dựng ngay trên Mặt trăng. Ông cũng cho rằng có thể xây dựng nơi ở dưới lòng đất, để tránh nguy cơ va chạm vi thiên thạch.

“Rất phức tạp. Thực tế là cho tới nay, chưa có phần nào thực sự được chứng minh, không phải bởi Mỹ hay Trung Quốc, cũng không phải bởi các doanh nghiệp tư nhân như SpaceX”, ông Parker nói.

“Tôi nghĩ sẽ có một tiền đồn bán thường trực, quy mô nhỏ, có thể tái sử dụng một phần trên Mặt trăng, nơi con người sinh sống. Nhưng tôi không chắc việc trở thành một thành phố tự phát triển sẽ dễ dàng”, GS Parker nhận định.

Nhà nghiên cứu này cho rằng những gì ông Musk làm được với các công ty của mình là “rất đáng nể”, và ông cũng tin vào khả năng sẽ có một căn cứ Mặt trăng hoàn chỉnh vào năm 2035, do Mỹ và Trung Quốc dẫn dắt.

Trạm Nghiên cứu Mặt trăng quốc tế do Trung Quốc và Nga dẫn đầu dự kiến đặt tại cực nam Mặt trăng. Dự án đặt mục tiêu hoàn thành một trạm có chức năng cơ bản vào giữa thập niên 2030 và có sự tham gia của hơn chục quốc gia đối tác.

Tháng trước, Tập đoàn Khoa học và Công nghệ hàng không vũ trụ Trung Quốc (CASC) cho biết sẽ lập kế hoạch và thúc đẩy phát triển các lĩnh vực mới, trong đó có khai thác tài nguyên không gian, trong giai đoạn của kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026–2030).

CASC đã công bố chương trình phát triển tài nguyên mang tên Tiangong Kaiwu, bao gồm khai thác mỏ trong không gian. CASC cho rằng việc khai thác tài nguyên Mặt trăng sẽ tạo nền tảng vật chất để “phát triển kinh tế không gian Trái đất – Mặt trăng và xa hơn là khai thác tài nguyên trên toàn hệ Mặt trời”.

Các tài nguyên tiềm năng có thể khai thác trên Mặt trăng gồm heli 3 - nguồn năng lượng sạch tiềm năng cho phản ứng nhiệt hạch, và nước - có thể chuyển hóa thành oxy để thở và hydro làm nhiên liệu.

Trong khi đó, NASA đặt mục tiêu phóng tàu Artemis 2 có người vào quỹ đạo Mặt trăng trong vài tháng tới. Đây sẽ là chuyến bay có người lái đầu tiên của Mỹ tới quỹ đạo Mặt trăng sau hơn 50 năm.