Mỹ bất ngờ định trao cho Nga một động lực kinh tế lớn: Châu Âu lập tức phản đối

Theo các quan chức Mỹ, châu Âu và Ukraine , ý tưởng được hai đặc phái viên Mỹ Jared Kushner và Steve Witkoff đưa ra trong các chuyến thăm Moscow và Kyiv hồi tháng 9.

Một trong những phương án đang được thảo luận là khí đốt Nga có thể được bán thông qua một đơn vị trung gian của Mỹ, qua đó tìm cách xử lý những rào cản từ lệnh trừng phạt của châu Âu. Mô hình này đồng thời có thể tạo cơ hội kinh doanh đáng kể cho các nhà đầu tư Mỹ.

Tuy nhiên, kế hoạch đối mặt với trở ngại lớn từ EU. Theo quy định hiện hành, khối này phải chấm dứt hoàn toàn mua khí đốt Nga vào cuối năm 2027. Lãnh đạo các nền kinh tế lớn của châu Âu cũng nhiều lần khẳng định không muốn quay lại phụ thuộc vào nguồn năng lượng từ Moscow.

Trong khi đó, Washington coi việc đưa Nga trở lại thị trường khí đốt châu Âu là một công cụ có thể tạo động lực đủ lớn để Tổng thống Vladimir Putin chấp nhận thỏa thuận ngừng tấn công cơ sở năng lượng.

Trọng tâm trước mắt là hệ thống đường ống từ các mỏ Urengoi ở Siberia, chạy qua Ukraine rồi kết nối với Slovakia, Áo và Đức. Khác với Nord Stream, mạng lưới này có thể được khởi động lại gần như nga y lập tức.

Khí đốt Nga vẫn chảy qua Ukraine với khối lượng hạn chế trong gần 3 năm xung đột, trước khi tuyến đường bị đóng cửa vào tháng 1/2025. Việc nối lại dòng khí cũng có thể mang về cho Kyiv nguồn thu đáng kể từ phí trung chuyển.

Nhà Trắng còn đề xuất tiền Nga thu được từ việc bán khí cho châu Âu được chuyển vào một tài khoản ký quỹ tại nước thứ 3. Mục tiêu là ngăn Moscow sử dụng trực tiếp nguồn tiền này để tài trợ cho chiến sự.

Washington đang giới thiệu phương án với các lãnh đạo châu Âu như một cách kéo giảm giá năng lượng trước mùa đông, khi lượng khí dự trữ của khu vực ở mức thấp so với nhiều năm gần đây.

Ý tưởng từng bị gác lại vào tháng trước, sau khi Ukraine tạm ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu Nga dưới sức ép của Tổng thống Donald Trump. Kyiv dừng chiến dịch trong gần 2 tuần, trong khi Nga tiếp tục tấn công hạ tầng năng lượng Ukraine và bắt đầu đưa diesel sang Mỹ.

Tuy nhiên, Ukraine đã nối lại chiến dịch không kích cuối tuần qua, với 3 cuộc tấn công nhằm vào ba nhà máy lọc dầu lớn của Nga trong ba ngày.

Diễn biến này khiến Washington muốn thúc đẩy một thỏa thuận ngừng bắn năng lượng toàn diện hơn trước cuộc đàm phán ba bên Mỹ - Nga - Ukraine dự kiến diễn ra giữa tháng 11 tại Abu Dhabi. Nhưng hiện Moscow vẫn chưa chấp thuận những nỗ lực của Mỹ nhằm đạt thỏa thuận này.

Cách tiếp cận mới đánh dấu thay đổi lớn so với nhiệm kỳ đầu của ông Trump. Khi đó, ông nhiều lần chỉ trích cựu thủ tướng Đức Angela Merkel vì xây dựng Nord Stream 2, cảnh báo đường ống sẽ khiến Đức trở thành “con tin của Nga”. Cuối năm 2019, Washington áp đặt trừng phạt đối với dự án.

Sau khi xung đột Ukraine bùng phát, châu Âu cũng coi sự phụ thuộc vào khí đốt Nga là một điểm yếu chiến lược. Trước chiến sự, Nga cung cấp khoảng 45% khí đốt cho châu Âu. Tỷ lệ này hiện chỉ còn khoảng 11%. Trong khi đó, LNG Mỹ đã đáp ứng khoảng 30% nhu cầu khí đốt của khu vực.

Ủy viên Năng lượng EU Dan Jorgensen hồi tháng 10 cho rằng lệnh cấm khí đốt Nga nên mang tính lâu dài, nga y cả khi hòa bình được lập lại. Một số quan chức châu Âu thậm chí phản đối mạnh hơn. Một quan chức cấp cao Bắc Âu cho rằng việc quay lại mua khí đốt Nga đi ngược những gì châu Âu theo đuổi từ đầu cuộc chiến.

Tuy nhiên, Washington cho rằng lập trường này có thể không cứng rắn như những tuyên bố công khai. Một yếu tố có thể làm thay đổi tính toán của EU là xung đột tại Iran và tình trạng giá năng lượng toàn cầu tăng cao.

Nguồn LNG từ Qatar vẫn gặp khó trong việc rời Vịnh Ba Tư, trong khi giá năng lượng tăng mạnh. Theo EU, cuộc chiến với Iran đã khiến châu Âu phải chi thêm khoảng 100 tỷ euro, tương đương 112 tỷ USD, cho năng lượng.

Các kho khí ngầm của châu Âu hiện đầy khoảng 75%. Khu vực dự kiến bước vào mùa đông với lượng dự trữ thấp hơn mức trung bình chín năm.

Mỹ cho rằng giảm mạnh giá khí đốt có thể khiến một bộ phận châu Âu cân nhắc lại lập trường. Washington cũng xem khả năng khôi phục Nord Stream trong dài hạn là một phần tiềm năng của thỏa thuận lớn hơn với Nga. Tuy nhiên, hai tuyến Nord Stream bị hư hại nghiêm trọng sau các vụ nổ dưới biển năm 2022, nên việc khôi phục sẽ mất nhiều thời gian và phải vượt qua hàng loạt rào cản chính trị, kỹ thuật và pháp lý.

Vì thế, tuyến đường qua Ukraine được coi là lựa chọn khả thi hơn trong ngắn hạn. Theo các nhà ngoại giao, châu Âu cũng sẽ dễ thay đổi lập trường hơn nếu chính Kyiv ủng hộ việc nối lại dòng khí Nga để đổi lấy một thỏa thuận ngừng tấn công cơ sở năng lượng.

Theo WSJ