Mỹ siết Starlink, UAV của Ukraine hụt hơi trên chiến trường

Từ đêm 13 - 14/10, SpaceX bất ngờ hạn chế tốc độ đối với các thiết bị đầu cuối Starlink khi đang di chuyển tại Ukraine khiến nhiều nhiệm vụ bị gián đoạn. Tổng thống Volodymyr Zelensky cáo buộc đây là chiến dịch có chủ đích, trong khi tỷ phú Elon Musk khẳng định quyết định thuộc về chính phủ Mỹ.

Vụ việc phơi bày mức độ phụ thuộc nguy hiểm của Ukraine vào công nghệ Mỹ giữa lúc quan hệ Kiev - Washington căng thẳng. Thậm chí động thái này được ví như “đòn tấn công hạt nhân” nhằm vào Ukraine .

Starlink - “xương sống” trên chiến trường

Ukraine phụ thuộc rất nhiều vào dịch vụ Internet vệ tinh như Starlink , do hạ tầng viễn thông bị thiệt hại nặng nề trong xung đột. Hồi tháng 3/2025, tỷ phú Elon Musk tuyên bố toàn bộ tiền tuyến Ukraine sẽ sụp đổ nếu công ty SpaceX của ông ngắt kết nối Starlink .

Chính vì vậy, việc hạn chế bất ngờ này làm gián đoạn hoạt động quân sự đang diễn ra, bao gồm cả việc sử dụng máy bay không người lái (UAV ) tấn công tầm trung cũng như máy bay không người lái đánh chặn mà Ukraine sử dụng để giúp bảo vệ thành phố khỏi cuộc oanh tạc trên không liên tục của Nga.

Tổng thống Zelensky mô tả tình trạng này là “bất ngờ rất khó chịu và nguy hiểm”. Đồng thời, ông nhấn mạnh giới hạn tốc độ với Starlink và Starshield đồng nghĩa lực lượng Ukraine “không thể bắn hạ số lượng nhất định” máy bay không người lái đối phương.

“Hiện nay, các thiết bị đánh chặn của chúng tôi không hoạt động được vì có giới hạn tốc độ. Tốc độ tối đa hiện nay là 161 km/h; sau khi vượt quá tốc độ này, Starlink sẽ ngừng hoạt động và chúng ta mất tín hiệu từ máy bay không người lái”, ông Zelensky cho hay.

Tương tự, cố vấn công nghệ của Tổng thống Ukraine , ông Serhii Beskrestnov khẳng định hạn chế tốc độ với bộ thu phát Starlink không chỉ ảnh hưởng tới những cuộc tập kích bằng UAV tầm trung và tầm xa mà khả năng phòng không cũng suy giảm đáng kể. Bởi vì nhiều drone đánh chặn tốc độ cao, được phát triển để đối phó máy bay không người lái phản lực Nga sử dụng thiết bị đầu cuối Starlink .

Ông Zelensky cũng cảnh báo tác động về mặt hoạt động đối với phòng không đang rất nghiêm trọng khiến nhiều máy bay đánh chặn nội địa không thể đối phó với loại vũ khí bay lượn bằng động cơ tuabin của Nga, vốn có tốc độ bay vài trăm km/giờ.

Trong khi đó, chỉ huy đơn vị máy bay không người lái (UAV ) tầm trung của Ukraine nói với Politico mô tả sự việc lần này khá nghiêm trọng và giống như “cuộc tấn công hạt nhân nhằm vào Ukraine ”.

“Điều này không khác gì cuộc tấn công hạt nhân nhằm vào Ukraine . Mọi hoạt động đều bị đình trệ, nhiều người trong chúng tôi nguy cơ phải trả giá bằng mạng sống. Toàn bộ thiết bị đầu cuối Starlink và Starshield đều bị áp giới hạn tốc độ là 100 km/h kể từ đêm 13/10”, vị chỉ huy này nhấn mạnh.

Dù gặp khó về việc hệ thống Starlink nhưng trong diễn biến mới nhất, Ukraine tiếp tục phát động một trong những cuộc tấn công bằng máy bay không người lái lớn nhất năm nay nhằm vào Nga. Mục tiêu của cuộc tấn công lần này là kho chứa dầu quan trọng.

“Đá bóng” trách nhiệm lên nhau

Khi quy mô của vấn đề dần trở nên rõ ràng hơn trong suốt những ngày qua, câu hỏi về người thực sự ra lệnh áp đặt biện pháp hạn chế đối với gói dịch vụ quân sự Starshield ngày càng được đặt ra nhiều hơn, nhưng vẫn chưa có câu trả lời dứt khoát. Không ai ở Washington cũng như SpaceX chịu nhận trách nhiệm.

Trong khi Reuters dẫn lời dẫn lời 2 quan chức Mỹ và một quan chức phương Tây am hiểu sự việc đưa tin lệnh hạn chế Starshield do “nội bộ Nhà Trắng” đưa ra, nhưng không tiết lộ cụ thể cá nhân nào tại Nhà Trắng đưa ra quyết định hay ai được giao trách nhiệm thực thi chỉ đạo.

Khi được Reuters đề nghị cho biết liệu Tổng thống Donald Trump có phải là người ra chỉ đạo hay không, một quan chức cấp cao Mỹ khẳng định “không có yêu cầu nào như vậy từ Tổng thống”.

Ngay sau đó, nhà lãnh đạo Mỹ cũng xác nhận ông không ra lệnh hạn chế quyền tiếp cận dịch vụ liên lạc vệ tinh Starlink của quân đội Ukraine , đồng thời cho biết ông không tin Giám đốc điều hành SpaceX Elon Musk đưa ra quyết định tương tự.

Khi được hỏi ai đứng sau việc được cho là đình chỉ hoặc hạn chế hoạt động của các hệ thống Starlink , ông Trump trả lời: “Tôi không biết có ai làm việc đó hay không, bởi đó không phải là tôi và tôi cũng không nghĩ là ông Elon Musk . Và theo những gì tôi được biết, mọi thứ vẫn diễn ra như trước đây”.

Trong khi đó, tỷ phú Elon Musk khẳng định Starshield thuộc quyền sở hữu và kiểm soát của chính phủ Mỹ. Ông nhấn mạnh Starlink chỉ nên được sử dụng cho mục đích dân sự và phòng thủ, đồng thời cho rằng việc sử dụng hệ thống này trong những chiến dịch tấn công là “không phù hợp đối với một công ty thương mại”.

Nhưng ngày 16/10, báo The Telegraph của Anh dẫn 4 nguồn tin am hiểu các cuộc thảo luận cho biết chính tỷ phú Elon Musk đề xuất với Tổng thống Trump việc áp đặt giới hạn tốc độ đối với hệ thống này. Một nguồn tin tiết lộ ông Trump “đồng ý” với đề xuất trên, qua đó tạo điều kiện để Lầu Năm Góc triển khai biện pháp làm chậm tốc độ kết nối.

Ở phía ngược lại, quan chức Ukraine vẫn nghi ngờ hạn chế đối với dịch vụ Starshield có liên quan đến sức ép từ Washington khi chính quyền Tổng thống Trump muốn Kiev ngừng loạt cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng của Nga.

Ông Zelensky cũng tuyên bố chỉ huy quân sự Ukraine , Bộ Quốc phòng và nhà ngoại giao nước ngoài đang tích cực đàm phán để giải quyết các vướng mắc. Tuy nhiên, ông lưu ý ban lãnh đạo SpaceX từ chối đối thoại trực tiếp với đại diện quân đội Ukraine .

Sự phụ thuộc nguy hiểm

Vụ việc lần này không chỉ là một sự cố kỹ thuật hay một quyết định tạm thời mà dường như đang phơi bày mức độ phụ thuộc sâu sắc của Ukraine vào hệ thống vệ tinh của một công ty Mỹ và cuối cùng là vào quyết định của chính phủ Mỹ.

Trong cuộc xung đột hiện đại, nơi UAV đóng vai trò cả tấn công lẫn phòng thủ, việc mất kết nối vệ tinh đồng nghĩa với việc mất một phần quan trọng năng lực chiến đấu.

Nhiều chuyên gia quân sự nhận định hạn chế đối với các thiết bị đầu cuối Starlink xuống còn 161 km/h đặc biệt nguy hiểm trong giai đoạn Nga tăng cường dùng UAV phản lực tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng Ukraine trước mùa đông.

Nếu UAV đánh chặn không thể hoạt động hiệu quả, áp lực lên hệ thống phòng không mặt đất sẽ tăng mạnh, trong bối cảnh kho đạn Patriot và các hệ thống phương Tây đang ngày càng khan hiếm.

Đồng thời, những hạn chế được báo cáo làm sống lại câu hỏi mà nhiều chỉ huy Ukraine từng lo ngại trong nhiều năm: bao nhiêu phần trăm hệ thống liên lạc chiến trường của đất nước có thể dựa vào một dịch vụ do công ty của Mỹ kiểm soát.

Theo binh sĩ Ukraine , những hạn chế này làm gián đoạn một số cuộc tấn công bằng máy bay không người lái tầm trung trên không phận Ukraine , gây ảnh hưởng đến cuộc tấn công vào hệ thống hậu cần của Nga và khiến binh sĩ Ukraine ở tiền tuyến nhận được ít sự hỗ trợ hơn. Quy mô của sự gián đoạn và liệu đó có phải là hành động cố ý hay không vẫn chưa rõ ràng.

“Tôi và nhiều đồng nghiệp của mình đều rất lo lắng về việc chúng tôi sẽ hoạt động như thế nào nếu không có Starlink . Chúng tôi từng cùng nhau thảo luận câu hỏi này nhiều lần với lãnh đạo: ‘Điều gì sẽ xảy ra nếu Elon Musk hoặc ai đó ở SpaceX tắt nó đi?’”, sĩ quan Ukraine với mật danh Jura cho biết.

Nhưng có một thực tế, Ukraine đang thúc đẩy châu Âu về kế hoạch phát triển giải pháp thay thế cho hệ thống phòng không do Mỹ sản xuất và dịch vụ liên lạc vệ tinh Starlink . Các cuộc thảo luận cụ thể được tiến hành và Kiev kỳ vọng đạt tiến triển sớm hơn dự kiến.

“Dĩ nhiên, chúng tôi đang dựa vào những năng lực đặc biệt mà Mỹ cung cấp, dù đó là các hệ thống phòng không hay Starlink . Nhưng Ukraine bắt đầu các cuộc thảo luận thực chất với các nước châu Âu về một hệ thống phòng không của châu Âu”, Phó Chánh Văn phòng Tổng thống Zelensky, ông Ihor Zhovkva tiết lộ.

Tính đến ngày 18/10, lệnh giới hạn tốc độ đối với hoạt động của mạng Starlink tại Ukraine vẫn được duy trì, cản trở nỗ lực chống lại máy bay không người lái chạy bằng động cơ phản lực của Nga.