Niềm tin vào USD lung lay, quốc gia chủ chốt BRICS nắm cơ hội hiếm để phi đô la hóa, thách thức vị thế thống trị của Mỹ

Những tuần gần đây, thị trường toàn cầu bị bao trùm bởi bất ổn địa chính trị, chủ yếu bắt nguồn từ các chính sách kinh tế khó lường của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Đồng USD đã giảm xuống mức thấp nhất trong 4 năm. Cùng lúc, dòng tiền đổ mạnh vào các tài sản trú ẩn an toàn, đẩy giá vàng lên mức kỷ lục hơn 5.500 USD /ounce. Diễn biến này tạo ra khoảng trống để Trung Quốc thúc đẩy đồng nhân dân tệ như một lựa chọn thay thế khả thi.

Cuối tuần qua, truyền thông Trung Quốc đã đăng tải phát biểu của Chủ tịch Tập Cận Bình nêu rõ kế hoạch đưa đồng nhân dân tệ trở thành một đồng tiền dự trữ toàn cầu. Hiện nay, đồng USD giữ vai trò này. Đồng bạc xanh được sử dụng trong phần lớn các giao dịch quốc tế và được coi là một trong những tài sản an toàn nhất thế giới.

Giới quan sát cho rằng trật tự này còn lâu mới thay đổi. Tuy nhiên, đà sụt giảm mạnh của đồng USD kể từ khi ông Trump quay lại Nhà Trắng vào năm ngoái đã mở ra cơ hội cho các đối thủ tiềm năng.

Theo tạp chí Qiushi, ông Tập Cận Bình nói với các quan chức chính phủ rằng Trung Quốc cần hướng tới xây dựng “một đồng tiền mạnh, được sử dụng rộng rãi trong thương mại quốc tế và thị trường ngoại hối”. Ông nhấn mạnh vai trò của một ngân hàng trung ương “quyền lực”, có khả năng thu hút đầu tư và tác động đến giá cả trên toàn cầu.

Vì sao kế hoạch của Trung Quốc trở nên đáng chú ý vào thời điểm này?

Trong hơn một thập kỷ qua, Trung Quốc đã nỗ lực đưa đồng nhân dân tệ hội nhập sâu hơn vào thị trường quốc tế và củng cố sự ổn định của đồng tiền này với tư cách một đồng tiền toàn cầu. Gần đây, những lo ngại ngày càng gia tăng về chính sách kinh tế của Mỹ, cùng xu hướng “phi đô la hóa ”, đã giúp Trung Quốc bắt đầu gặt hái lợi ích.

Quyết định áp nhiều vòng thuế quan lên các đối tác thương mại lớn của Tổng thống Trump đã làm suy giảm niềm tin vào triển vọng tăng trưởng kinh tế Mỹ và giá trị đồng USD . Bên cạnh đó, việc ông Trump đề cử ông Kevin Warsh lãnh đạo tại Cục Dự trữ Liên bang Mỹ và nhiều lần công khai xung đột với Chủ tịch đương nhiệm Jerome Powell, càng làm gia tăng bất ổn về chính sách tiền tệ và lãi suất của Mỹ.

Nhà đầu tư đã bắt đầu giảm tỷ trọng nắm giữ USD từ năm ngoái. Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu Christine Lagarde cũng kêu gọi giúp đồng euro đóng vai trò lớn hơn trong hệ thống tài chính toàn cầu. Ngoài ra, nguy cơ Mỹ áp thuế và trừng phạt đã khiến một số quốc gia tìm cách giảm phụ thuộc vào đồng USD .

Trưởng bộ phận nghiên cứu thị trường Dinny McMahon tại công ty Trivium China cho rằng việc mở rộng vai trò của nhân dân tệ trước đây gặp rất nhiều khó khăn. Tuy nhiên, theo cách nhìn hiện nay của Bắc Kinh, thế giới đang bước vào một thời điểm đặc biệt, khi niềm tin vào đồng USD suy giảm.

Vì sao việc kiểm soát một đồng tiền dự trữ toàn cầu lại quan trọng?

Trong hơn 80 năm qua, đồng USD giữ vai trò trung tâm của nền kinh tế toàn cầu, kể từ sau Thế chiến 2 và Thỏa thuận Bretton Woods, khi USD được gắn với vàng và 44 đồng tiền khác được neo theo. Nhu cầu lớn đối với USD giúp Mỹ vay vốn quốc tế với lãi suất thấp và gia tăng sức mạnh trong việc áp đặt các biện pháp trừng phạt.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) hiện công nhận 7 đồng tiền dự trữ lớn khác, gồm euro, nhân dân tệ , yên Nhật, đô la Canada, đô la Australia, bảng Anh và franc Thụy Sĩ. Trung Quốc tìm cách nâng cao vị thế của đồng nhân dân tệ nhằm giảm thiểu tác động từ sự thống trị tài chính của Mỹ, đồng thời gia tăng ảnh hưởng kinh tế và chính trị trong thương mại và tài chính toàn cầu.

Trung Quốc đã làm gì để củng cố đồng nhân dân tệ ?

Bắc Kinh đã triển khai nhiều biện pháp nhằm tăng sức hấp dẫn của nhân dân tệ với nhà đầu tư nước ngoài. Các biện pháp này bao gồm mở rộng khả năng tiếp cận thị trường chứng khoán, trái phiếu và hàng hóa Trung Quốc, cũng như đơn giản hóa các cơ chế thanh toán xuyên biên giới.

Việc tăng cường quan hệ thương mại với các nền kinh tế đang phát triển cũng thúc đẩy việc sử dụng nhân dân tệ trong thanh toán quốc tế. Sau khi các nước phương Tây áp đặt trừng phạt Nga vì cuộc xung đột tại Ukraine, tỷ lệ sử dụng nhân dân tệ trong thanh toán thương mại đã tăng vọt lên mức cao kỷ lục.

Mùa hè năm ngoái, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Trung Quốc Pan Gongsheng cho biết nhân dân tệ đã trở thành đồng tiền tài trợ thương mại lớn nhất thế giới và là đồng tiền thanh toán lớn thứ ba. Ông kêu gọi phát triển một hệ thống tiền tệ “đa cực”, thay vì phụ thuộc vào đồng USD .

Khả năng đồng USD bị thách thức rõ ràng khiến Tổng thống Trump lo ngại. Nhóm các nền kinh tế BRICS , gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi, từng đề cập tới ý tưởng tạo ra một đồng tiền dự trữ mới. Ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ đáp trả bằng mức thuế 100% nếu kế hoạch này trở thành hiện thực.

Liệu nhân dân tệ có thể thay thế đồng USD ?

Một hệ thống tài chính toàn cầu dựa chủ yếu vào nhân dân tệ vẫn còn rất xa vời. Theo số liệu của IMF, đồng USD chiếm khoảng 57% dự trữ ngoại hối toàn cầu trong năm ngoái. Đồng euro chiếm khoảng 20%, trong khi nhân dân tệ chỉ chiếm khoảng 2%.

Trung Quốc chưa từng tuyên bố mục tiêu thay thế hoàn toàn đồng USD , mà nhấn mạnh việc mở rộng vai trò của nhân dân tệ so với hiện tại. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng việc kiểm soát chặt chẽ dòng vốn ra vào Trung Quốc sẽ khiến nhà đầu tư và các tổ chức tài chính do dự khi nắm giữ lượng lớn dự trữ bằng nhân dân tệ .

Ngoài ra, Bắc Kinh có thể muốn duy trì giá trị nhân dân tệ ở mức thấp so với các đồng tiền khác nhằm hỗ trợ nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu.

Ông McMahon nhận định rất khó hình dung một thế giới trong đó nhân dân tệ được chấp nhận làm tài sản dự trữ ở quy mô tiệm cận với đồng USD hay euro. Ông cho rằng Bắc Kinh cũng hiểu rõ điều này, nhưng trong bối cảnh hệ thống tài chính và địa chính trị toàn cầu đang dịch chuyển, Trung Quốc tin rằng đây là cơ hội để từng bước giành thêm vị thế.

Theo CNN