Ông Trump bắt tay ông Putin - Trung Quốc đã tính nước đi tiếp theo: Một đạo luật có thể đảo ngược tất cả

Tờ South China Morning Post (SCMP) ngày 12/10 đưa tin, theo các nhà quan sát, Trung Quốc có khả năng coi các động thái mới nhất của Mỹ với Nga chỉ mang tính chất "thỏa thuận nhất thời"; Bắc Kinh có thể sẽ chờ xem tác động dài hạn ra sao, do lo ngại Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể đột ngột thay đổi lập trường một lần nữa.

Tổng thống Mỹ thông báo rằng theo thỏa thuận với người đồng cấp Nga Vladimir Putin , Nga sẽ "ngay lập tức" cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel cho Mỹ và thị trường toàn cầu.

Ông Trump viết trên mạng xã hội rằng sẽ có thêm 500.000 tấn được cung cấp vào tháng 11, cùng với 1 triệu tấn nữa "trong một khoảng thời gian ngắn".

"Giá dầu diesel cho người dân Mỹ và cả thế giới sẽ GIẢM MẠNH, Ở MỨC KỶ LỤC VÀ NHANH CHÓNG!" ông Trump cho biết thêm.

Các nhà phân tích cho rằng còn quá sớm để khẳng định liệu đây là giải pháp tạm thời xuất phát từ những lo ngại về chính trị trong nước của Mỹ, hay là bước đi đầu tiên trong nỗ lực rộng lớn hơn nhằm dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của phương Tây.

Thỏa thuận này đánh dấu một sự thay đổi lập trường đột ngột của Mỹ, diễn ra chỉ ba tuần sau khi Tổng thống Trump ký Đạo luật Trừng phạt Nga và Iran (do Thượng nghị sĩ Lindsey O. Graham đề xuất, còn được gọi là "Đạo luật Graham "), cho phép Washington trừng phạt các khách hàng lớn mua năng lượng của Nga.

Thỏa thuận cũng được ký kết chưa đầy một tháng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ vào ngày 3/11 - thời điểm giá nhiên liệu tăng cao đang đe dọa khả năng kiểm soát quốc hội nước này của Đảng Cộng hòa.

Điện Kremlin cho biết thỏa thuận này đạt được trong một cuộc điện đàm "rất thực chất và thân thiện", tập trung vào cuộc xung đột tại Ukraine.

Hôm 11/10, Tổng thống Trump cũng tuyên bố Nga và Ukraine đã nhất trí về một "lệnh ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng " có "hiệu lực ngay lập tức", nhưng phía Ukraine cho biết họ không hề hay biết về điều này và Nga vẫn tiếp tục tấn công các nhà máy điện.

Khi được hỏi về thỏa thuận dầu diesel vào ngày 12/10, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh cho biết lập trường của Trung Quốc về vấn đề Ukraine rất rõ ràng và nhất quán, đồng thời khẳng định nước này tin rằng đối thoại là cách duy nhất để giải quyết cuộc khủng hoảng.

Cui Hongjian - Trưởng bộ phận nghiên cứu về Liên minh Châu Âu tại Đại học Ngoại ngữ Bắc Kinh - cho biết Trung Quốc sẽ theo dõi sát sao diễn biến của thỏa thuận này.

Ông Cui cho biết Ukraine và châu Âu hy vọng đây chỉ là một biện pháp "tạm thời" mang tính cấp bách thay vì là "bước khởi đầu châm ngòi cho hiệu ứng domino" đối với các lệnh trừng phạt.

Chuyên gia này nói thêm rằng quan điểm của Trung Quốc sẽ phụ thuộc vào việc liệu Nga có sử dụng thỏa thuận này làm bàn đạp để "gỡ bỏ toàn bộ các lệnh trừng phạt năng lượng mà phương Tây áp đặt lên nước này" hay không.

"Vì vậy, theo tôi, cách tiếp cận hiện tại của Trung Quốc vẫn sẽ là chờ xem tình hình diễn biến theo hướng nào", ông Cui nhận định.

Chuyên gia Cui cũng cho rằng thỏa thuận này có thể sẽ ít ảnh hưởng đến hoạt động thương mại năng lượng giữa Trung Quốc và Nga, do Moscow vẫn cần bán hàng cho khách hàng lớn nhất của mình.

"Vấn đề đặt ra là [thỏa thuận nêu trên] sẽ thực sự tác động đến an ninh năng lượng của Trung Quốc ở mức độ nào, hoặc liệu Trung Quốc có thể bảo vệ lợi ích của mình trên toàn bộ thị trường năng lượng hay không", ông nói.

"Tôi không nghĩ Trung Quốc sẽ quá lo ngại vào lúc này về những tác động lớn và trực tiếp mà thỏa thuận có thể gây ra. Vấn đề này vẫn cần một khoảng thời gian để quan sát và đánh giá", ông Cui nhận định.

Zhang Chi - nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu về Trung Quốc Đương đại và Thế giới thuộc Đại học Hồng Kông (Trung Quốc) - cho rằng thỏa thuận về dầu diesel này "tự mâu thuẫn" và phản ánh tính chất "chọn lọc" trong cách tiếp cận của Mỹ.

Tuy nhiên, ông cho rằng Đạo luật Graham có thể được sử dụng như một công cụ mặc cả trong các cuộc đàm phán với Nga, Trung Quốc và Ấn Độ.

"Ngay cả khi Mỹ tìm kiếm nguồn năng lượng từ Nga vì lợi ích riêng, cơ chế thuế quan thứ cấp hoặc các biện pháp trừng phạt thứ cấp theo Đạo luật Graham vẫn có thể được kích hoạt để nhắm vào các quốc gia nhập khẩu lớn khác", ông Zhang nói.

Nhà nghiên cứu này nói thêm rằng Bắc Kinh cũng cần theo dõi sát sao các điều khoản về thời hạn hiệu lực (sunset provisions) của Đạo luật Graham và xem xét liệu việc giải quyết cuộc xung đột Nga - Ukraine có thể ảnh hưởng như thế nào đến quá trình thực thi đạo luật này.

Ma Bo - Phó giáo sư chuyên ngành quan hệ quốc tế tại Đại học Nam Kinh (Trung Quốc) - cho biết Tổng thống Trump hy vọng thỏa thuận này sẽ giúp hạn chế những tổn thất của Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử diễn ra vào tháng tới.

"Vì vậy, tôi cho rằng đây là vấn đề mang tính giao dịch thuần túy, có lẽ chỉ là một đề xuất nhất thời, và có thể sẽ được điều chỉnh sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ", ông nhận định.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã chỉ trích thỏa thuận này, cho rằng bất kỳ động thái nới lỏng lệnh trừng phạt nào đối với Nga mà thiếu một thỏa thuận giảm căng thẳng bền vững đều là "biểu hiện rõ ràng của sự yếu kém".

Ukraine - quốc gia từng được Tổng thống Trump yêu cầu ngừng "tấn công các cơ sở sản xuất dầu diesel tại Nga" - vẫn tiếp tục nhắm mục tiêu vào các nhà máy lọc dầu Nga ngay cả sau khi thỏa thuận về dầu diesel được công bố. Điều này đã khiến nhà lãnh đạo Mỹ lên tiếng kêu gọi thay thế ông Zelensky hôm 10/10.

Chuyên gia Ma cho rằng Bắc Kinh cần chờ xem liệu những diễn biến mới nhất này có tạo ra tác động nào hay không, đồng thời nhấn mạnh rằng Trung Quốc cùng các quốc gia nhập khẩu khác tại châu Á không nên coi thỏa thuận giữa hai ông Trump và Putin là "dấu hiệu rõ ràng cho các quyết định về thuế quan hay quan hệ hợp tác với Nga trong tương lai".

"Nếu các quốc gia điều chỉnh kế hoạch chiến lược hoặc kỳ vọng vào một sự thay đổi chính sách lâu dài của Mỹ [về các biện pháp trừng phạt thứ cấp], điều đó có thể gây tác dụng ngược khi kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ được công bố", ông Ma nói thêm.

Còn nhà nghiên cứu Zhang cho rằng thỏa thuận về dầu diesel Nga sẽ là một phép thử mới đối với mối quan hệ Mỹ - Trung đang trong giai đoạn chuyển biến.

"Cách Mỹ sử dụng và điều chỉnh hệ thống trừng phạt dựa trên định vị chiến lược mới của quan hệ Mỹ - Trung là một khía cạnh mới để đánh giá tiến trình cải thiện quan hệ giữa hai nước", ông nhận định.