Ban lãnh đạo cấp cao của ExxonMobil bước vào những ngày cuối tháng 5 với một tâm trạng không thể hân hoan hơn sau khi khép lại kỳ đại hội cổ đông thường niên. Họ vừa giành được một chiến thắng áp đảo trước nhóm cổ đông phản kháng - những người kiên quyết phản đối đề xuất của đại gia dầu khí này trong việc chuyển dịch pháp nhân đăng ký từ bang New Jersey về Texas. Bước đi từng bị giới phê bình cảnh báo sẽ làm xói mòn quyền lợi của cổ đông và tạo ra một tiền lệ nguy hiểm cho các tập đoàn khác tại Mỹ nối gót.
Darren Woods, Chủ tịch kiêm Giám đốc Điều hành (CEO) của tập đoàn dầu khí lớn nhất thế giới, tự tin tuyên bố trước các cổ đông rằng sản lượng dầu khí của tập đoàn hiện đã chạm mốc cao nhất trong vòng 40 năm qua. Ông khẳng định họ hoàn toàn có quyền kỳ vọng vào một tương lai vinh quang và rực rỡ nhất trong lịch sử.
"Khi lùi lại một bước để nhìn vào toàn bộ cục diện kinh doanh, rõ ràng không một ai có thể xây dựng được một đế chế phi thường như chúng ta hiện nay," vị thuyền trưởng 61 tuổi phát biểu đầy kiêu hãnh.
Lời khẳng định đầy lạc quan của ông Woods về vận mệnh của Exxon đánh dấu một cuộc lội ngược dòng ngoạn mục của tập đoàn năng lượng này. Chỉ mới 5 năm trước đó, Engine No. 1 - một quỹ đầu cơ tí hon chỉ nắm giữ vỏn vẹn 0,02% cổ phần của công ty - đã tạo nên một cơn địa chấn khi sa thải thành công 3 giám đốc của Exxon trong một cuộc chiến ủy nhiệm căng thẳng, nhắm thẳng vào các chính sách chống biến đổi khí hậu yếu kém cùng hiệu suất tài chính tồi tệ của hãng.
Thất bại tủi hổ diễn ra ngay sau cú đổ đèo của giá cổ phiếu Exxon trong thời kỳ đại dịch, thời điểm nhu cầu dầu mỏ toàn cầu bị bóp nghẹt bởi các lệnh phong tỏa. Trong một khoảnh khắc ngắn ngủi mang tính lịch sử, đối thủ truyền kiếp của họ là Chevron đã chính thức vượt mặt Exxon về giá trị vốn hóa thị trường.
Ngay sau đó, Exxon tiếp tục bị loại khỏi Chỉ số Công nghiệp Dow Jones (Dow Jones Industrial Average). Đây là một đòn giáng mạnh vào lòng kiêu hãnh của một cánh chim đầu đàn có nguồn gốc từ thuở sơ khai của Standard Oil do vua dầu mỏ John D. Rockefeller sáng lập.
Vào thời điểm đó, giới quan sát không khỏi hoài nghi liệu ông Woods - người nhậm chức CEO vào tháng 1/2017 và luôn kiên định với chiến lược tăng trưởng tập trung vào khai thác dầu - có thể sống sót nổi trong một kỷ nguyên mà các nhà đầu tư chỉ tôn sùng các chiến lược chuyển dịch sang năng lượng xanh hay không. Việc 3 ứng viên do quỹ Engine No. 1 đề cử đặt chân vào hội đồng quản trị của Exxon đe dọa sẽ tước đi quyền kiểm soát tối cao của ông đối với vận mệnh tập đoàn.
Bản lĩnh
Thế nhưng, Woods - một kỹ sư điện đến từ bang Kansas và là lão tướng có 34 năm cống hiến tại Exxon - đã không hề dao động. Trong khi các đối thủ sừng sỏ từ châu Âu như BP và Shell đổ hàng tỷ USD vào điện gió và điện mặt trời, Exxon cùng các đối tác của mình lại quyết định tất tay 60 tỷ USD để khai thác Guyana - một trong những mỏ dầu lớn nhất thế giới được phát hiện trong thế kỷ này.
Vào năm 2022, Exxon tiếp tục thâu tóm cổ phần tại dự án khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) lớn nhất thế giới tại Qatar. Một năm sau đó, thương vụ sáp nhập trị giá 60 tỷ USD với Pioneer Natural Resources đã chính thức đưa Exxon trở thành nhà sản xuất và chủ sở hữu quyền khai thác lớn nhất tại vùng Permian - mỏ dầu có sản lượng dồi dào nhất trên toàn lãnh thổ nước Mỹ.
Những quân bài đặt cược này đã mang lại những quả ngọt khổng lồ, một phần nhờ vào việc các ngọn gió địa chính trị cả trong nước lẫn toàn cầu đột ngột đảo chiều có lợi cho Exxon. Vào năm 2022, cuộc tấn công tổng lực của Nga vào Ukraine đã đẩy giá dầu thô phi mã lên mức 139 USD/thùng và liên tục neo ở mức cao kể từ đó. Tiếp đến vào năm 2025, việc ông Donald Trump tái đắc cử chiếc ghế Tổng thống Mỹ đã kích ngòi cho một làn sóng xóa bỏ các quy định về môi trường, khai tử các giấy phép của các đối thủ năng lượng xanh và đẩy mạnh các phiên đấu giá quyền khai thác dầu khí.
Trong vòng 5 năm qua, cổ phiếu của Exxon đã tăng trưởng phi mã 115%, vượt xa bất kỳ đại gia dầu khí nào khác của cả Mỹ lẫn châu Âu. Hãng hiện nắm giữ trữ lượng dầu khí được chứng minh lớn nhất trong số các tập đoàn dầu khí đại chúng phương Tây, đồng thời vươn lên dẫn đầu ngành về tỷ suất sinh lời trên vốn sử dụng (ROCE) - thước đo cốt lõi cho năng lực sinh lời của một doanh nghiệp.
"Woods đã làm được một công việc phi thường. Ông vạch ra một chiến lược và kiên định bám đuổi nó đến cùng, không hề giống như những đối thủ chao đảo cùng ngành," Jason Gabelman, nhà phân tích tại ngân hàng đầu tư TD Cowen, nhận định. "Ông đã mạnh tay đầu tư vào thời điểm giá dầu chạm đáy để thâu tóm những tài sản dầu khí chất lượng cao nhất. Đồng thời, ông cũng tập trung vào việc tối ưu hóa biên lợi nhuận và cắt giảm chi phí bằng cách tinh giản bộ máy kinh doanh."
Mặt tối
Tuy nhiên, đi liền với chuỗi thành công rực rỡ vượt bậc luôn là rủi ro của sự bành trướng quyền lực. Giới đầu tư sẽ tiếp tục đòi hỏi Exxon phải duy trì được phong độ đỉnh cao này ngay cả khi bối cảnh chính trị thay đổi, nhất là trong thời điểm đối thủ lớn nhất của họ là Chevron đang một lần nữa tăng tốc bám đuổi.
Ông Woods đã phải nếm trải 5 năm đầu tiên đầy cay đắng trên cương vị thuyền trưởng Exxon khi ông lên thay Rex Tillerson - người nghỉ hưu vào năm 2017. Khi đó, công ty liên tục bỏ lỡ các mục tiêu sản lượng, báo cáo khoản lỗ tài chính tồi tệ nhất lịch sử và chịu áp lực đè nặng từ các nhà đầu tư. Một phần nguyên nhân bắt nguồn từ những quyết định sai lầm dưới thời Tillerson, bao gồm thương vụ thâu tóm sai thời điểm và đầy tốn kém trị giá 41 tỷ USD đối với công ty sản xuất khí đá phiến XTO Energy vào năm 2010.
Nhưng kể từ sau thất bại trước Engine No. 1, Woods đã bắt đầu thực hiện những bước đi táo bạo để hiện đại hóa văn hóa doanh nghiệp và cắt giảm chi phí một cách quyết liệt. Ông thẳng tay sa thải 13.000 việc làm trong vòng một thập kỷ như một phần của chiến dịch tinh giản cấu trúc kinh doanh, hợp nhất các văn phòng và ứng dụng các công nghệ mới. Vào tháng 1, Exxon báo cáo hãng đã tiết kiệm được 15,1 tỷ USD chi phí cấu trúc kể từ năm 2019 - con số mà hãng tuyên bố là lớn hơn tất cả các công ty dầu khí quốc tế khác cộng lại.
Brian Kersmanc, giám đốc danh mục đầu tư tại GQG Partners, đơn vị nắm giữ 6,3 triệu cổ phiếu Exxon, nhận định một trong những thế mạnh lớn nhất của Woods là năng lực kháng cự lại những áp lực khủng khiếp từ làn sóng ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị) để "giữ vững một tầm nhìn và trọng tâm dài hạn".
Tuy nhiên, một số cựu nhân viên của Exxon lại hoài nghi liệu ông Woods đã làm đủ để cải tổ một văn hóa doanh nghiệp vốn nổi tiếng với sự cạnh tranh tàn nhẫn. Theo cuốn sách Private Empire: ExxonMobil and American Power của nhà báo Steve Coll, đây chính là những di sản đóng đinh của vị CEO quá cố Lee Raymond, người chèo lái tập đoàn giai đoạn 1993 - 2005.
Nhiều cựu nhân viên chia sẻ với tờ Financial Times rằng hệ thống đánh giá năng lực xếp hạng của công ty là một mối lo ngại lớn, bởi nó ép các nhân viên phải đối đầu và triệt tiêu lẫn nhau, tạo ra một văn hóa "dựa trên sự sợ hãi". Theo hệ thống này, những nhân sự bị xếp vào nhóm có hiệu suất thấp nhất bắt buộc phải tham gia vào các chương trình cải thiện năng lực hoặc sẽ đối mặt với lệnh sa thải trực tiếp.
Đáp lại, phía Exxon kiên quyết bác bỏ các chỉ trích nhắm vào hệ thống xếp hạng của mình, lập luận rằng nó chính là động cơ thúc đẩy "hiệu suất mạnh mẽ" tạo nên các kết quả kinh doanh rực rỡ.
Bất chấp những thành công gần đây của Chevron, giới phân tích nhận định Exxon hiện vẫn là cánh chim đầu đàn dẫn dắt cuộc chơi, đặc biệt là trong mảng kinh doanh dầu thô có biên lợi nhuận cao. Exxon sở hữu trữ lượng dầu khí được chứng minh lớn gần gấp đôi so với đối thủ và ông Woods không hề có dấu hiệu sẽ cho phép các đối thủ thu hẹp khoảng cách này.
"Sẽ có rất ít người dám đặt cược chống lại kịch bản Exxon tiếp tục duy trì vị thế dẫn đầu tuyệt đối của mình trước các đại gia dầu khí khác," Martin Houston, cựu Chủ tịch điều hành của nhà phát triển LNG Tellurian, đúc kết. "Sự sinh tồn của Exxon chính là nhiệm vụ tối cao của CEO Exxon".
Theo: Financial Times