Tài xế Grab: Mỗi 1 km chỉ nhận được 2.500 đồng, nếu đã là 'đối tác' thì phải được đàm phán giá cước

Tự do nhưng khó tự chủ

Tại hội thảo “An sinh cho tài xế xe công nghệ - Thực trạng và giải pháp”, do Trung tâm Tư vấn và Hỗ trợ người lao động, Công đoàn TP.HCM phối hợp Bảo hiểm xã hội TP.HCM tổ chức ngày 15/9, các chuyên gia và tài xế chỉ ra những khoảng trống về thu nhập, thời gian làm việc, quyền thương lượng và an sinh của lực lượng lao động này.

Chi sẻ tại hội thảo, ông Phạm Mi Sên, người có hơn 10 năm làm tài xế xe ôm công nghệ, cho biết hiện nay mỗi km tài xế nhận được khoảng 2.500 đồng. Trong khi đó, giá cả và chi phí sinh hoạt đã tăng đáng kể so với thời điểm ông bắt đầu công việc.

Theo ông Sên, năm 2015, giá xăng khoảng 14.000 đồng/lít, trong khi hiện nay đã lên khoảng 25.000 đồng/lít. Dù mặt bằng giá cả tăng nhiều lần, tiền công tính trên mỗi km của tài xế lại giảm. Đổi lại tài xế có sự linh hoạt về thời gian làm việc.

“Nếu chúng tôi chỉ làm việc 8 tiếng mỗi ngày thì cả tháng chỉ nhận về hơn 6 triệu đồng, mà đó chỉ là doanh thu chứ không phải thu nhập, chưa trừ tiền xăng xe, tiền sửa xe… Để đảm bảo thu nhập, chúng tôi chỉ có một quyền lợi là tự do mở app, tự do làm việc, tự do bán sức một cách rẻ mạt, bán thời gian gấp đôi, gấp ba người khác để có thu nhập giống như người làm việc 8 tiếng tại các công ty”, tài xế nói.

Ông Sên cũng đề cập đến mối quan hệ giữa tài xế và các nền tảng công nghệ. Theo ông, mối quan hệ này cần được đặt trên cơ sở công bằng hơn. Nếu tài xế được coi là “đối tác” của nền tảng thì họ phải có quyền đàm phán về thời gian và giá cước.

Ông cho rằng các nền tảng hiện cạnh tranh về giá cước, nhưng phần thiệt hại từ các chương trình giảm giá lại được chuyển sang phía tài xế. Theo ông, nếu nền tảng khuyến mãi cho khách hàng dựa trên giá cước ban đầu thì tài xế sẽ không bị ảnh hưởng, nhưng thực tế các khoản giảm giá lại được đẩy về phía tài xế.

“Nếu chúng tôi phản ứng, ví dụ mấy hôm trước kêu gọi đình công trong bối cảnh chúng tôi không được đặt tên thì ai đại diện cho anh, anh đình công về vấn đề gì, anh nộp kiến nghị ở đâu, hoàn toàn không có. Đó là khoảng trống rất lớn”, tài xế chia sẻ thêm.

Ông Sên cho rằng tài xế xe công nghệ cần được nhìn nhận đúng vai trò và có cơ chế hỗ trợ phù hợp.

“Chúng tôi mong rằng được thấu hiểu và được đặt đúng vị trí của mình. Chúng tôi những người thiếu tay nghề, những người mẹ đơn thân không thể đi làm công ty, xí nghiệp mà nếu không làm công việc này thì cũng trở thành gánh nặng trong xã hội. Chúng tôi mong muốn nhận được sự hỗ trợ với các cơ quan nhà nước. Mong muốn được hưởng quyền lợi hợp lý, chính đáng, thực hiện đúng nghĩa vụ của mình đóng góp cho xã hội”, ông nói.

Đưa tài xế vào khung pháp lý và an sinh riêng

Tại Hội thảo, PGS.TS Nguyễn Đức Lộc, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đời sống xã hội, cho rằng nghề tài xế công nghệ đang bộc lộ một nghịch lý trong cái gọi là “giấc mơ tự chủ”.

Kết quả nghiên cứu trên hơn 400 tài xế của ông tại TP HCM năm 2020 cho thấy 64,3% lựa chọn công việc này bởi sự linh hoạt về thời gian, trong khi chỉ 15,5% bị thu hút bởi mức thu nhập cao.

Nghiên cứu cũng chỉ ra tài xế gần như không có khả năng thương lượng với nền tảng về giá cước, tỷ lệ chiết khấu hay cơ chế phân bổ cuốc xe. Mức chiết khấu được ghi nhận ở khoảng 20-30% doanh thu mỗi chuyến. Trong khi đó, tài xế phải tự chi trả các khoản như nhiên liệu, bảo dưỡng và bảo hiểm phương tiện.

Kết quả khảo sát nhanh của Trung tâm Tư vấn và hỗ trợ người lao động Công đoàn TP HCM trên 140 tài xế cũng cho thấy mức độ phụ thuộc vào công việc này khá cao. Gần 94% số người được hỏi coi chạy xe công nghệ là nghề chính và đã làm công việc này trong nhiều năm. Hơn 35% cho biết làm việc trên 10 tiếng mỗi ngày. Để đạt mức doanh thu khoảng 15 triệu đồng/tháng, nhiều tài xế phải duy trì thời gian chạy xe 13-15 tiếng mỗi ngày và gần như không có ngày nghỉ.

Theo ông Phùng Thái Quang, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP HCM , Giám đốc Trung tâm, nếu chỉ xét con số 15 triệu đồng/tháng, thu nhập của tài xế có thể được xem là không thấp. Tuy nhiên, khi tính đến số giờ làm việc thực tế và khấu trừ các khoản chi cho xăng, khấu hao phương tiện, sửa chữa cùng những chi phí khác, số tiền tài xế thực nhận giảm đáng kể.

Rủi ro của nghề không chỉ nằm ở thu nhập. Tài xế còn có thể gặp tai nạn giao thông, cướp giật, lừa đảo hoặc quấy rối trong quá trình làm việc. Khảo sát cho thấy gần 74% từng gặp va chạm trên đường, trong khi hơn 65% từng trải qua các tình huống lừa đảo, cướp giật hoặc quấy rối.

Về chính sách an sinh, 88% người tham gia khảo sát mong muốn có cơ chế phù hợp để được tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Gần 93% cũng kỳ vọng nghề nghiệp và địa vị pháp lý của tài xế xe công nghệ được công nhận.

Các chuyên gia đề xuất xây dựng khung pháp lý riêng cho lao động nền tảng, thay vì chỉ xếp họ vào nhóm người lao động hoặc người tự làm việc. Khung này cần bảo đảm các quyền tối thiểu về thu nhập, thời gian làm việc, bảo hiểm, an sinh, đồng thời yêu cầu nền tảng minh bạch thuật toán, cơ chế xử lý tài khoản và tạo điều kiện thương lượng tập thể.

Đồng thời kiến nghị giới hạn thời gian trực tuyến, đối soát thời gian làm việc giữa các nền tảng và đưa tài xế công nghệ vào diện BHXH bắt buộc, với phương thức đóng linh hoạt theo chuyến hoặc thu nhập.

Từ phía Công đoàn, ông Phùng Thái Quang cho biết sẽ kiến nghị minh bạch thuật toán, thương lượng tỷ lệ chiết khấu và mở rộng BHXH bắt buộc cho tài xế công nghệ.