Thu ngân sách tăng mạnh, câu hỏi lớn về đột biến từ đất đai

"Đầu tàu" kinh tế TPHCM đứng số 1 cả nước, ghi nhận tăng trưởng. Tổng thu ngân sách Nhà nước trên địa bàn sau 11 tháng ước đạt gần 710.000 tỷ đồng, vượt dự toán và tăng hơn 15% so với cùng kỳ. Đến hết năm, tổng thu ước đạt gần 750.000 tỷ đồng. Thu ngân sách từ tiền sử dụng đất dự kiến tăng tới 269% so cùng kỳ năm trước.

11 tháng, tổng thu ngân sách Hà Nội đạt hơn 625.000 tỷ đồng, vượt 21,6% dự toán. Trong đó, đáng chú ý, thu tiền sử dụng đất hơn 105.000 tỷ đồng, vượt 119,3% và gấp 3 lần cùng kỳ. Ước tính cả năm, tổng thu ngân sách nhà nước đạt hơn 640.000 tỷ đồng, vượt xa dự toán và đạt mức cao nhất từ trước đến nay.

Hải Phòng cũng dự kiến cán đích với thu ngân sách cao kỷ lục, đạt 187.700 tỷ đồng, tăng 23,1% so với cùng kỳ 2024. Lần đầu tiên, Đồng Nai đạt mốc thu ngân sách 100.000 tỷ đồng. Các địa phương tiếp theo gồm Hưng Yên thu ngân sách Nhà nước cán mốc hơn 82.000 tỷ đồng; Bắc Ninh đạt gần 72.500 tỷ đồng…

Như vậy, cả nước có thể có 4 tình thành thu ngân sách trên 100.000 tỷ đồng. Trong số này, ngoại trừ Hà Nội, 3 điạ phương còn lại đều có sự thay đổi sau sắp xếp đơn vị hành chính, mở ra không gian phát triển mới, quy mô lớn hơn về diện tích, dân số và kinh tế . Cụ thể, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu sáp nhập với TPHCM trở thành "siêu đô thị"; Hải Dương sáp nhập Hải Phòng; Bình Phước và Đồng Nai sáp nhập.

Các chuyên gia cho rằng, sự gia tăng nguồn thu ngân sách cho thấy tác động của các nỗ lực cải cách, nhất là khi bộ máy hành chính đã được tinh gọn và tổ chức lại sau quá trình sáp nhập. Nhiều địa phương đã về đích sớm trong thu ngân sách. Tuy nhiên, chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long cho rằng cần tiếp tục mở rộng cơ sở thu và cơ cấu lại nguồn thu; tăng cường phối hợp giữa các cơ quan và địa phương.

Năm nay ghi nhận thu ngân sách tăng đột biến từ đất. Để tăng tính ổn định, đảm bảo nguồn thu bền vững, ông Long đề xuất cơ cấu lại theo hướng giảm phụ thuộc vào đất và tài nguyên. Đây là khoản thu mang tính không ổn định. Bên cạnh đó, sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thuế, hải quan và các địa phương là cần thiết. Sau sắp xếp, các địa phương cũng cần chủ động xây dựng kế hoạch thu ngân sách phù hợp với đặc thù kinh tế trên địa bàn.

“Cùng với tăng thu, việc kiểm soát chi ngân sách và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo cân đối ngân sách nhà nước. Cần thực hiện chi tiêu công một cách hiệu quả, tiết kiệm và minh bạch, đồng thời đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế”, ông Long nói.

Thu ngân sách vượt dự toán, song chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu lưu ý tới việc sử dụng nguồn thu. Thu từ đất đai tăng mạnh là một tín hiệu tích cực, tuy nhiên, cần xem xét lý do vì sao các nguồn thu khác lại tăng chậm hơn, trong khi đất đai đóng góp mạnh mẽ vào ngân sách. Điều này đặt ra câu hỏi: Liệu chính sách có đang quá nghiêng về việc tạo thuận lợi cho đất đai, thúc đẩy nguồn thu này?